Koɗo men hannde

Konunkooɓe ardiiɓe Niijeer hollitii wonnde ɓe dartinii gollidal maɓɓe e konu Dawlaaji Ndentuɗe Amerik.Pellital ngal ɓe ƴetti balɗe tati caggal nguu njillu imminaaɓe Amerik tato e nder Ñamey. E ɓen imminaaɓe no tawanoo Moli FII, cukko koolaaɗo laamu Amerik toppitiiɗo geɗe Afrik, wonndude e ardiiɗo konu AFRICOM, salndu konunkooɓe Amerik jooɗiindu Afrik. Kono ɓe waawaani yiidude e Hooreejo konu Niijeer Jeneral Abdurahmaan Ciyani. Ngal pellital riiwungal ɓee konunkooɓe ɓurɓe ujunere e nder Niijeer laatanike Dawlaaji Dentuɗe Amerik hersa . Sabu Washington tawtaano yo konunkooɓe liɓuɓe laamu Mohammed Bazum haɓire cemmbe. E bi’ol Mammadu Omaar Lih hertorɗo kabaaruuji leyɗe Sahel, faandaare  Amerik ko heddagol Niijeer. Kono ɗun laataaki. Ko kanko woni koɗo men hannde. Himo jaaboo lamnde Ibrahiima Timmbi Bah.

Caggal yaltugol mo kaso, Basiiru Jomay Faay fuɗɗike orngal woote hooreyaaku.Himo wonndi e aaden makko Usmaan Sonko. Ɓee lunndiiɓe laamu ɗiɗo ko e ndee yontere faltiinde yaltinaa kaso caggal wootaneede ɓe sariya yaaforɗo. Holko saabii yo Makki Sall hooreejo leydi ndii yaltin ɓee kaso e oo saaho ɗoo ? Ko holɗum tawegol ɓe e ngal orngal waylata e ɗii suɓngooji waɗayɗi e alat aroore ? Ko Dr Sheek Tijjaan SOW hertorɗo dawro woni koɗo men hannde. Himo jaaboo lamnde Ibrahiima Timmbi Bah.

Ruusiya, ko miliyonji 112 woni ko fuɗɗotoo woote gila e ndee jumaare. Woote ɗee alaa kumpa, sabu fow hino anndi ko Vladimir Puutin hooreejo leydi oo woni ko suɓetee. E nder ɗii duuɓii 6 arooji o jokkitoto laamu e hoore leydi ndii. E nder duunde Afrik, Vladimir Puutin ɓeydanii Mosku cemmbe e baŋŋe diplomasi e ɗii duuɓi sakkitiiɗi ɗoo. Ko faati e deenaagu merseneerɓe maɓɓe addaama e leyɗe ɗuuɗuɗe, hono Mali, Santrafrik maaɗum Liibiya. Mosku no gollidude kadi e yimɓe jeyaaɓe e pelle sosiyete siwilje Afriknaaɓe battinooɓe e mejaaje renndo . Ɗum saabike yo leyɗe goɗɗe gollidaynooɗe e leyɗe hirnaange tentinii Faransi, yo ɓadondirii e Ruusoya. Ngam taskagol jokkindiral Ruusiya e Afrik e ɗii duuɓi sakkitiiɗi ɗoo wonndude e arooji , Ibrahiima Timmbi Bah hino jaɓɓii Dr Abdu Bah hertorɗo dawro.

Mali hino wondi hannde e ŋakkere kuran nde meeɗaka yi’eede e nder ndii leydi. Ndee ŋakkere hino battini e baŋŋeeji ɗii fof hay ka labutaaneeji. Ka fuɗɗoode nduu lewru suumaye EMD, suudu toppitiindu kuran e nder Mali hollitii wonnde kuran heɓoto yamɗe 12 e nder ñallal ngal e laamorgo Bamako. Kono ɗum haɗaali fedde naftortooɓe Mali hino jokki ƴamugol hooreeɓe Mali tabintingol kuran e nder leydi ndii. Koɗo men hannde ko Buubakar Tarawore tawaaɗo e ndee fedde. Himo jaaboo lamnde Ibrahiima Timmbi Bah.

Najeriya ciwlagol walla wujjugol sukaaɓe janngooɓe fuɗɗitike e nder leydi ndin. E ɗii dumunnaaji faltiiɗi hari oo alhaali hino ustii. Kono o fuɗɗitike sanne sabu ko janngooɓe timmuɓe 300 woni ko ciwlaa (hoosaa) e ndee yontere faltiinde e nder diiwe Kaduna e Sokoto e Rewo-hirnaange leydi ndii. Ciwlaaɓe woɓɓe no jogii duuɓi 8 haa duuɓi 14. Ko banndiiji saabotooɗi fitinaaji woni caggal ngol ciwlagol. Ko ceede ɓe ƴamata saaraaɓe (jinnaaɓe) ɓee sukaaɓe. Ngam dartinngol oo bone, laamu Najeriya hino haani darnude konunkooɓe takko duɗe jooɗiiɗe e nokkuuje ɗe kisal ŋakki e muuɗum. Ko ɗum holli Porofeseer Abdullahi Saleh Bashir. Hino mo e faandu haala Ibrahiima Timmbi Bah.

Kamerun, elto (janngingo)  ɓiɗɗo debbo laati ɗum habre (caɗeele) mawnde nder leydi ndii, tentinii e diiwe ngonɗe e woyla maari. Kawte ɗuɗɗe ɗo kaɗda  ngam semmbiɗingo ɗum e ngam ɓamtugo jannde ɓiɓɓe rewɓe. Haa ñalaade 39bre ndee rewɓe ko waɗaama 8 lewru tatabru ɗo, rewɓe diiwal seɓato woyla mbolwi dow maajum ngam laarugo walliinde elto maɓɓe haa ɓaŋtal leydi. Koɗo meeɗen hannde wi'etee ko Amina Jibrilla jaayndeyankeejo ngam ɓantal (C4D) o yewtidii bee nuldiɗiraaɗo meeɗen haa  Marwa, Rufaa'u Baaba Ashwariya.

Gine, ko ƴamal mawngal parke ardiiɗo tuume e ñaawoore warngo 28 settaambur waɗi. Oo parke lamndike yo tuume fawaaɗe sappaaɓe saabagol warngo settaambur yo wayle wattee tuume war-neɗɗanke. Suudu ñaawoore ndun jonnii jonte ɗiɗi taskagol ngal ƴamal. Caggal ɗum ɓe hollan pellital maɓɓe. Holko saabi yo parke oo waɗu ngal ƴamal ? Ko e seeditanɗe honɗe o tippi  haa o lamndii yo ɗee tuume wayle? Koɗo men hannde ko Meeter Halimatu Kamara awokaajo lorriiɓe. Himo jaaboo lamnde Ibrahiima Timmbi Bah.

Faransi, liɓugol walla bonungol reedu tawnaama e hakkeeji  newnaaɗi Rewɓe, maandinaaɗi e nder doosngal (dustuuru) leydi ndii. Ngal pellital laatike taariikayankowal, sabu Faransi wonii leydi araniri ɓamugol oo sariya, saaha mo tawata leyɗe goɗɗe wano goɗɗi e Dawlaaji  Ndentuɗe Amerik notoŋude liɓugol reedu. E nder duunde Afrik leyɗe ɓurɗe ɗuuɗude ɗen hino toŋi walla no haɗi bonnugol reedu. Holko saabii ɗum ? Mbele ngal pellital Faransi waylan oo alhaali e nder leyɗe Afrik? Koɗo men hannde ko Nafiisatu PULLO AAMADU BAKO, tawaaɗo fedde sosiyete siwil Benen. Himo ardii walde noddirteende "Nguurɗam e taariindi. Himo daranii hakkeeji rewɓe. Nafiisatu PULLO AAMADU BAKO no jaaboo lamnde Ibrahiima Timmbi Bah

Burkina Faso yimɓe teemeɗɗe waraama e nder leydi ndii e ndee yontere faltiinde. Ko konunkooɓe leydi ndii wonndude e ɓee yarlitiiɓe noddirteeɗe VDP tawti ɗon  kuliyankooɓe ɓen, ko ɓee fow tuumaa waɗugol ɗii fitinaaji hulɓiniiɗi. E bi’ol Mammadu Omaar Lih, hertorɗo kaabaaruuji Sahel, ko warngooji ɗi hono mum meeɗaa waɗude taskaa e ndee yontere saaliinde ɗoo Burkina Faso. E faandu haala Ibrahiima Timmbi Bah, o hollii wonndema ɗii fitinaaji feññinii ŋakkere laamu konunkooɓe Burkina Faso ko faati deenaagu. Heɗoɗen mo

Najeriya e ndee yontere faltiinde yimɓe ɗuuɗuɓe waɗii seppo e nder leydi ndii, ngam hollugol mette maɓɓe faato e ɓeydagol coggeeli ñaameteeji. Ko saabii ɗum ko yanugol giiya "Naira" kaalisiiji leydi. Najeriyaanaaɓe no e ndee satteende gila duuɓii. Kono caggal laamu Bola Tinubu, hari hiɓe ɗaminii ndee saatteende ustoto. Holko ko saabii ndii leydi no e satteende faggudu fii kalahiɓe jogii jawle ɗuuɗuɗe ? Koɗo men hannde ko Dr Ahmad Tukur Umaru hertorɗo faggudu. Himo jaaboo lamnde Ibrahiima Timmbi Bah.