Kuma bɛ aw bolo

RD Congo bɛ taga diɲɛ ntolantanba ɲɔgɔnkunbɛnw na san 52 kɔ, jamana in siɲɛ fɔlɔ kɔ Coupe du monde na. O sera ka latigɛ a kɛlen kɔ ka Jamaïque jamana ci celu 1 ni 0 Mexique jamana kɔnɔ baraziw hukumu kɔnɔ. Congo ka celu donbaga ye Axel TUANZEBE ye farankan wagati "Prolongation" kɔnɔ. A ko ma nɔgɔya.

Ka far'ale kan, farafinna ntolantantɔnw i n'a fɔ Sénégal, Côte d'Ivoire, Maroc,  Algérie, Tunisie, Égypte,  Ghana, Cap-Vert, Afrique du Sud, olu  ye sira sɔrɔ. Yala aw ye RD Congo ka kunu ɲɔngɔndan ye cogo di?  farafinna ntolantantɔnw bɛ na se ka nɔbɔ ɲinan ka Coupe du monde ra wa? 

Mauritanie y’a ka jamanaden fila ka fagali kɔn Mali dugukolo kan, olu minnu fagara mɔgɔ lakodɔnbaliw fɛ marisikalo in tile 20. Dugudenw ka fɔ ra  Mali sɔrasiw ka wale don. Nga Mauritanie marabaaw tun ye dantigɛli fɔlɔ min kɛ, u tun ma Mali kɛlɛbolo jalaki o  ko la. 
Nka  ntɛnɛ tɛmɛnen  de la jamana in kɔnɔko minisiriso y ‘a lase dantigɛlisɛbɛn dɔ kɔnɔ k’u ka baganmarala fosi kana taga Mali la. 

Jumadon tɛmɛnen farafinna tɔnba ka lajɛrɛ dɔ senfɛ, tɔn in k’a tena Sénégal jamanakuntigi kɔrɔ Macky Sall ka cɛbɔya kɔkɔrɔmadon ONU ɲɛmaaya la. Sénégal marabaaw fana y’o kelen de fɔ. Macky Sall ka cɛbɔyasɛbɛn bilara Burundi de fɛ nga Sénégal ni farafinna tɔnba ka ban k’a kɔkɔrɔmadon o be dɔ bɔ a ka fanga la wa?  Mun de kɔsɔn, Macky Sall te ka farafinna ka dɛmɛ sɔrɔ. Bi ntɛnɛ kɛnɛ sigi ra o baabu de kan. 
 

Musow n’u ka yɛrɛyeyaw bɛn’a diɲɛkɔnɔ wa u ni cɛw bɛɛ dama ka kan hakɛ ani kiiri siraw taamali la. 

Musow lafasabaga Olympe de Gouges ka nin hakilinaw de b’an lase an ka bi jɛmukan baabu dakun na…. O min be talikɛ musow ka kiiri sɔrɔliko gɛlɛyaw kan farafinna.

Ka kɛɲɛ ni Musow ka hakɛw lafasali tɔgɔladon kɛrɛnkɛrɛnnen 8 Mars tɛmɛnen ye. Diɲɛ tɔnba ONU ɲɛmɔgɔ Antonio Guteress da será a ma. 

A ko cɛni musoya binkaniw wali dankari walew mana ta ka musow sɛkɛrɛ k’o kiirijɛlen sɔrɔli gɛlɛya da ye bi farafinna.

Jango ko  kɛlɛ wali basigibaliya nɛ jamana minnu kɔnɔ.  Kasɔrɔ farafina jamana caman y’u tɛkɛnɔ bila Farafinna ani diɲɛ ka bɛnkan baw k’u be musow ka hakɛw lafasa sira sugu bɛlajɛlen kan…infɔ Maputo bɛnkan sɛbɛn n’u k’a ma Protocole de Maputo.

Yala musow yɛrɛ hakilina ye mun ye o kow kan… mun kelen de bɛ kiiri sɔrɔliko gɛlɛya musow ye bi farafinna… fɛɛrɛ jumɛnw de b’a la.

A ko siga tun bɛ maa caman na, kabi waati dama dɔ. NKa sisan Mohamed Salah y’a latige k’a ka taali sɛbɛntiya kabɔ Angleterre ka  Liverpool ntolatantɔn kɔnɔ. 

A y'o lase jaa dɔ de kɔnɔ min carinna ntoltantɔn in yɛrɛ ka bɔlɔsiraw kan. Deli ka gɛlɛn faralila, nka n bɛtaa ka tɔn in kanunba de to dusukun na Mohamed Salah ka kumaw filɛ.

Kabi san 2017 de, Egypte ka ntoltanana ŋana in bɔra AS roma na kana Liverpool. San 9 kɔnɔ, Mohamed Salah ye celu 255 de don kunbɛn 430 ni kɔ la Liverpool fɛ. 

O y’a kɛ Liverpool ka tarigu celudonna ɲana sabanan ye. Ka fara o kan a ye jɔnjɔ caman ta ni tɔn in ye.  Angleterre Championnat jɔnjɔn fila, Ligue des Champion kelen, ka fara Coupe du Monde des club ani Angleterre yɛrɛ kɔnɔ jɔnjɔn misɛnin  dɔw kan.  Wale yɛrɛ de kɛra "Premire ligue" ntolantanan ɲana ye salon a ka celu 29 donni kɔ ka nafa 18 di. 

Aw yɛrɛ yen in know kunbɛn cogodi.  Aw hakilina ye mun ye hakilina  Mohamed Salah ka cesiriw kan Liverpool kɔnɔ a taa cogoya in dun aw ye mun faamu o kow la.

La Guinée marabagaw y'a lase  k’u ye tɛgɛ da kulu dɔ kan, siga bɛ yen ko minnu ni JNIM jatigɛwale kulu bɛ jɛ la. U cɛma, La Guinée, Mali, Niger ani Burkina jamanadenw, minnu dɔw jɔra jalakili la. Aw y’o ko ye cogo di? Aw bolo nin kulu suguw ɲɔgɔn farati bɛ Sahel dafɛ kɔkɔjidalajamanaw tɔw kan wa ?

Mali la yala marabagaw ni JNIM jatigɛwalekulu ye gundolakumaɲɔgɔnya dɔ kɛ dɔgɔgun tɛmɛnen wa? AFP kunnafonidiso y'o kuma fɔ min carinna kunnafonidiso caman wɛrɛw fɛ. U ka fɔ la, k’u kumaɲɔgɔnyaw de kɔ, Mali kɛlɛbolo ni marabagaw y’a latigɛ ka siganajatigɛwalekɛla 100 ɲɔgɔn bila ko minnu tun minɛna jamana gundolakunnafoni cakɛda bolo.

AFP k’o bɛnkan in kama fana, JNIM bɛn’a ka tajiko gɛrɛntɛ wuli ka bɔ Mali kan ko fɔ seliba ka tɛmɛ walasa taji ka don kɛrɛnkɛrɛnnenya la mɛkalo laban.  

O tajikogɛlɛya tun kɛlen bɛ ka degunba lase Mali marabolo caman ma sɛtanburukalo tɛmɛnen ni desanburukalo cɛ. 

Dabalibanko, bawo Mali marabagaw furadama b’a fɔ k’a lajɛya ko sigikafɔ t’olu ni marifatigi kulu cɛ. Wa u ma kala don u ɲin na ka nin kunnafoniw jaabi kabi n’a ko poyira.

AFP kunnafonidiso dun fana ko politikimaaw ani lakanako baarakɛla caman y’a seereya u ye. 

Aw yɛrɛ ye in ko kunbɛn cogo di? Aw bolo o kumaɲɔgɔnya minnu kuma be ka fɔ de ye Mali ka lakanako gɛlɛya fura ye bi wa? n’o tɛ , fɛɛrɛ jumɛn de b’a la? 

Lakanako dɔnbaga, Oumar Berthe de bɛn’aw ka bi ɲiningaliw jaabi kabini France jamana kan.

Kunu karidon marisikalo tile 22 tun ye ji sanuman sɔrɔli tɔgɔladon kɛrɛnkɛrɛnnen ye, nka jateminɛkɛtɔnw ani diɲɛtɔnba ONU yɛrɛ ka kɔlɔsiliw la, ko ji sanuman sɔrɔli ye gɛlɛyaba ye halisa Farafinna, kɛrɛnkɛrɛnenya la, tilebinyanfan jamanw kɔnɔ.

Kasɔrɔ, diɲɛ ji nafama fanba yɛrɛ be farafinna de, babolow fara dugujukɔrɔjiw kan, farafinnatɔn "Union africain" yerɛ min ye san 2026 jate iko ji sanuman sɔrɔli san, ale ka fɔ la, ko maa miliyɔn caman de bɛ gun in kan halisa minnu tɛ ji sanuman sɔrɔ jango togodaw la. ONU ka jatew be maa 30 de kofɔ kɛmɛsara la, k’olu de bɛ ji sanuman sɔrɔ k’u mako ɲɛ a la farafinna.

Ala ni lakanabaliya, waatiyɛlɛma kɔlɔlɔw, maaw ka walew ka ɲɛsin lamini ma, ji nɔgɔli fanga bonyara kosɔbɛ nin waati labanw na.

O min kɔlɔlɔw bɛ ka ye musow ani denmisɛnw kan, fɔ ka taa se jamanaw yɛrɛ ka yiriwa hakilinaw ma. 

Yala, aw yɛrɛ ye mun faamu farafinna ka ji sanuman sɔrɔliko gɛlɛya la? 

A ko  misali laban ye La Guinée n’a sigiɲɔgɔnjamana fila, Libéria ani Sierra Leone ta ye.  A ko tun sɛbɛkɔrɔ gɛlɛyara. Jamana ninnu denw de fɔlɔla u ni ɲɔgɔn cɛ dancɛ duguw la, yanni ka na lakana tigilamaaw sen don a la fɔ ka se sɔrasicili ma ka caya dancɛ ninnu na ani ka tɛgɛ da ɲɔgɔn ka jamanadenw kan, nka, Jamana saba ninnu ɲɛmɔgɔw labanna ka kumaɲɔgɔnya bila ɲɛ Ala ni u sigiɲɔgɔn Côte d'Ivoire fana ka cɛsiri. 

La Guinée dɔrɔn tɛ. Nin ɲɔgɔnsamaw delila ka ye, Gabon ani Guinée Equatorial cɛ, walima Ghana ani Côte d'Ivoire olu n’u ɲɔgɔn caman.

Aw bolo mun de be na ni nin dancɛko mankanw ye sigiɲɔgɔnjamanaw cɛ?  A kow bɛ se ka lasa cogo di? mun de ka kan ka kɛ walasa k’a kumaw bali don nataw la? 

Balinako w’a ɲɔgɔn bɛ fama ka ye diɲɛ ntolanko tariku la. CAF ka kunu latigɛ de ko don ko ka Senegal CAN finali sebaaya di Maroc ma. Kalo fila CAN jɔnjɔn ɲagaliw kɔ Senegal. O sɔrɔla Maroc ka sɔsɔlisɛbɛn donni de kɔ CAF ka kunbɛn jaabisɔsɔkulu ɲɛkɔrɔ. Olu de ye nin latigɛ ta u ka jateminɛw kɔ ko ka kɛɲɛ ni CAF ka sariya 84 ye. 

Aw yɛrɛ fana dun, aw ye CAF ka nin latigɛ in kunbɛn cogo di? Aw hakilina ye mun ye a ko kan, jɔnin de ka kan ka jalaki nin ko la?

Mamady Diakite farafikoloɲɛnajɛ kunnafonidila ani ntolanko dɔnbaga ka bɔ Mali la. Ale de ben’aw ka bi ɲiningaliw jaabi