Kuma bɛ aw bolo

Ni Sénégal y’a ka CAN jɔnjɔn tali ninsɔdiya kɛ k’a ban nin y’a kalo fila ɲɔgɔn ye, olu kɔni b’a ko gɔngɔn fɛ kaso kɔnɔ Maroc yen. Sénégal ka kɔkɔrɔdonabaga 18w de ko don. U jalakilen don k’u ye tiɲɛniw kɛ ntolantan kɛnɛ kan, ani fariyanwalew ka ɲɛsin lakana tigilamaaw ma Maroc ani Sénégal ka finali don.  Sénégal marabagaw, jamanadendenw, ntolan koɲɛŋɛbɔkulu, bɛɛ lajɛlen de ye wulikajɔ kɛ k’u ka dɛmɛ kofɔ nin maa minɛnnew ye. 

Kiiri fɔlɔ kɛnɛ kɔ, nin maa 18 ɲangira k'a ta kalo saba fɔ san kelen kaso jalen na ani mɔnɛbɔnafalo dɔw sarali. Ni Sénégal marabagaw ani kɔkɔrɔdonbaga ninnu somɔgow ko k’o ɲangili dan tɛmɛna Maroc jiginnakiritigɛ ani damakasisɛbɛn dɔnbagaw jɔnna o la. 

O kama kunu ta bɔli kɔ a ma, maa 18 ninnu ka sɔsɔlikiiri kɛnɛ makɔnɔnen don marisikalo in tile 30 don.

Nin ko kɔni ɲɔgɔnsamaw cayalen don walima jamana fila ni ɲɔgɔn cɛ. Yala aw yɛrɛ ye mun faamu nin kow la? Aw fana bolo ɲangili ninnu dan tɛmɛna wa? 

Bi ntɛnɛndon y’a tile 17nan de ye ko Proche Orient ani Moyen Orient sɛbɛkɔrɔ kalayalen don USA, Iran ani Israël ka mugujugufiuliw sababu la. Tile 17, maa ba fila ni kɔ, olu de bɔnɛna u ninw la marabolo in kɔnɔ jateminɛkɛtɔnw ni baɲumankɛtɔnw ka jatew la, o nin tɛ joginbagatɔ kɛmɛ yirikaw la. Nka o dɔrɔn tɛ, kɛlɛ in kɔlɔlɔw ye sɔrɔ nasira fana b’a la, kɛrɛnkɛrɛnnenya la tajiko ani balofɛn dɔw sira fɛ.

Kabi Iran ye Detroit D’Ormuz batotɛmɛsira datugu, a kɔlɔlɔw be ka ye diɲɛ fan bɛɛ, hali farafinna yan, maa caman minnu ka jate la ko kɛlɛ in yɔrɔ ka jan an na. 

Kabi kɛlɛ in dɔgɔkun fɔlɔ kɔnɔ, Kenya ani Ethiopie taji sɔngɔw yɛlɛla ni 15 de ye kɛmɛsara la, dɔ farala sɔngɔnw kan, farafinna fan wɛrɛw fɛ fana  iko Ghana, Nigeria Tanzanie o n’a ɲɔgɔnnaw. 

RD Congo, Sénégal, ani Mauritanie marabagaw ni fɛɛrɛw tali bɛ ɲɔgɔn na sisan walasa a kɔlɔlɔw kana dadigi kɛ jamanadenw na makoɲɛfɛnkow nasira fɛ.

Yala aw ye mun faamu nin kow la? K'a fɔ ko kɛlɛ min yɔrɔ ka jan farafinna la tan o kɔlɔlɔ ka ye a kan ten waati kunkurunin kɔnɔ.

Fɔ waati jumɛn farafinna bɛna se k’a gɛlɛya kun ni kɛlɛ in kɛra taaɲɛfɛn ye tajiko sirafɛ? 

Bi, aw kumana ka caya baabu-ba fila de kan. A fɔlɔ y’an ka tarata don baabu ye Sénégal kan, yen jamanakuntigi Bassirou Diomaye Faye n’a ka minisiriɲɛmɔgɔ Ousmane SONKO cɛla. Nin waati labanw na maa caman de be k’i yɛrɛ ɲiniga ni nin politikiɲɛmɔgɔ filaw bɛ ɲɔgɔn kanfɔ la tun.

Bawo waati min Minisiri ɲɛmɔgɔ Ousmane SONKO bɛk’a ka PASTEF politikitɔn sisin, fan dɔ fɛ jamanakuntigi Bassirou Diomaye FAYE fana bɛk’a ka farakan politikitɔnba “Diomaye Président” sigilikofɔ Sénégal fan bɛlajɛlen fɛ mɛri kalata ani wasaden ani jalanakuntigi kalata nataw hukumu kɔnɔ. W’a y’a fɔ k’a jɛya u ka lajɛbna fɔlɔ kɛnɛ kan ko PASTEF tɔn lakodɔni sebɛn mana n’ale ye fanga la.

Ni PASTEF tɔnden caman y’o bila janfan minan kɔnɔ kaban… Bassirou Diomaye Faye ka fan mɔgɔw ko waleɲumandɔn do kaɲɛsin a dɛmɛnbagaw bɛɛ ma.

Bi an bɛ fɛ ka lamɛnbagaw hakilina dɔn Benin fangasina ani jamanakuntigi kɔrɔ Yayi Boni ka latigɛ de kan k’i senbɔ jamana in politikiko la pewu.  Fangasina politikitɔnba in ɲɛmɔgɔ min ye jamankuntigi kɔrɔ Yayi Boni ye, ale y’a latigɛ k’i kodɔn a yɛrɛ ka tɔn sigilen in na pewu.  A y’o latigɛ ta marisikalo in tile saba de, nka ale dɔrɔn te hali a dencɛ, Chabi Yayi fana bɔra tɔn in kɔnɔ.

 

Yayi Boni ka fɔ la, k’a y’o latigɛ ta a yɛrɛ ka kɛnɛya de kosɔn waati jan hakilijagabɔ kɔ. Balinako, a ka politikitɔn "Les Democrates" maaw bolo, bawo halisa u ma jɛnni bɔli in ye ni cogo la. 

O yɛrɛ de kama,  politiktɔn in ɲɛmɔgɔ dɔw ye kuma  ta k’a fɔ ko Benin marabagaw ka magwan ka ɲɛsin jamanakuntigi kɔrɔ in ma.  

Aw yɛrɛ dun, aw ye nin kow faamuya cogo di? Yala Yayi Boni ka sɛgɛnlafiyɛnbɔ in ye kɛnɛyako dɔrɔn ye wa? walima fɛn wɛrɛ b’a ko kɔrɔ i n'a fɔ a masurunyamaa dɔw y’a fɔ cogo min? 

Aw yɛrɛ ɲɛ bɛ "Les Democrates" politikitɔn siniɲɛsigi la cogo di? 

Bi jɛmukan baabu b’an lase CAF ka latigɛw de dakun na ka dɔ fara a ka "Ligue des Champions" ani "Coupe CAF" musakaw kan ani farankan suguya wɛrɛw. Taare- taare  don farafinna yɛrɛ kɔnɔ ntolantantɔnw bolo, bawo farafinna ntolan koɲɛŋɛbɔ kulu CAF y’a latigɛ ka miliyɔn fila fila fara a ka ɲɔgɔnkunbɛnba dɔw kan.

O fɔlɔ ye farafinna ntolantɔnw ka "ligue des Champions" ye, n’o jɔnjɔn tabaga tun  bɛ dolari miliyɔn 4 de ta, sisan fila farala o kan, k'a kɛ dolari miliyɔn 6 ye. O bɛ bɛn sefawar miliyari 3 ani miliyɔn 4 hakɛ ma. 

A b’o cogo la ɲinan Coupe CAF tabaga fana bolo, dolariwar miliyɔn fila farala o fana kan, k'a kɛ miliyɔn 4 ye sisan.

Hali ntolantantɔn minnu bɛ senbɔ kabi nin ɲɔgɔndanw  kulu kunbɛnw la, olu si bololankolon tɛna segin so tuguni ko san 2021 waati. 

Dolariwari ba kɛmɛ 100 .000 de bɛna di olu kelen kelen ma u k’u yɛrɛ dɛmɛ. Sefawari miliyɔn 56 ni tila ɲɔgɔn, kasɔrɔ salon i kɔrɔ o tilancɛ de tun bɛ di.

CAF  ɲɛmɔgɔ Patrice Motsepe ka nin latigɛw kɔni kunbɛnna ni ɲɛ ɲuman ye farafinna ntolantan kanunbagaw caman fɛ. 

Aw dun ?  Aw fana y’a ko kunbɛn cogo di?  Yala aw bolo nin nafolokow bɛna se ka yɛlɛma ba jumɛn don farafinna kɔnɔ ntolatanw la jango Ligue des Champions ani Coupe CAF.

Yala koko pɛrɛnna Bassirou Diomaye Faye ni Ousmane SONKO cɛ kaban wa ? Hali n’u te ka ɲɔgɔn ta u tɔgɔw ma… U ka nin waati laban kɔrɔmatigɛliw kɔnin barika be ka boɲa kɔsɔbɛ….

Misali la, Sénégal jamanakuntigi ka sibiridon dantigɛli y’o dɔ ye polikodɔnbagaw ka fɔ la… A ka politiki farakantɔnba “Diomaye Président” ka lajeba fɔlɔ kɛnɛ kan… 

Jamanakuntigi Bassirou Diomaye Faye ko PASTEF politikitɔn ka lakodɔnninsɛbɛ m’ale lase fanga la, nka ko "Diomaye president" cɛbaw n’a musobaw ka wulikajɔ de y’o kɛ… O kama k’a tɛn’o tɔn janfa.   Sabula  san 2024 jamanaɲɛmaakalata y’a sɔrɔ PASTEF tɔn be marabagaw ka ɲaNgili kɔnɔ…Nka, a k’o t’ale ka PASTEF tɔndeya bali…

O kɛrɛfɛ, Bassirou Diomaye Faye y’a ɲini ko farankantɔnba in bolofaraw ka sigi ka caya Sénégal sigidaw n’a marabolow bɛɛ kɔnɔ ka kɛɲɛ ni san 2027 mɛrikalataw ni wasadenkalataw ye ani san 2029 jamaɲɛmaakalata fana…  

PASTEF tɔnɲɛmɔgɔ caman y’o dantigɛliw jate janfa ye ka ban… Nka Bassirou Diomaye Faye ka faamuya la, ko fanga sɔrɔla ni maa minnu ye a marali te taa olu fana kɔ… 

Yala aw fana hakilina ye mun ye nin ɲɔgɔn sama-samaw kan Sénégal jamanakuntigi n’a ka minisiriɲɛmɔgɔ cɛ… Aw bolo foo waati jumɛn u bɛna se ka to ɲɔgɔn bolo nin cogo la… A kow kɔlɔlɔ bena se ka kɛ mun ye u ka mara fɛɛrɛw lawaleyali la…

ka kuma politikitɔn 40 ɲɔgɔn cili kow kan, minnu cɛma fangasina politikitɔnba saba. La Guinée min na, politikitɔn 40 cira bɔkɔbɔkɔ marabagaw fɛ minnu da tɛna ye jamana in politikiko kuma la tun…. 

U cɛma, jamana in politikiko tariku tɔnba saba…, jamanakuntigi kɔrɔ Alpha Conde ka RPG, minisiriɲɛmɔgɔ kɔrɔ filaw.. Cellou Dallen Diallo ka UFDG ani Sidiya TOURE ka UFR….

Latigɛ in lasera La Guinée kɔnɔkow minisiri yɛrɛ de fɛ Juma tɛmɛnen politikitɔn ninnu sonsoroli kɔ kabi waati jan k’u k’u yɔrɔ bila sariya kɔnɔ yani Mɛkalo nata cɛ… 

Nka, marabagaw ka fɔ la…ko politikitɔn ninnu ni la Guinée ka sariyasunba kura kɔnɔkow tɛ bɛn… Hali politikitɔn ninnu ka dagaw ani bolo minanaw olu bɛɛ bilala jamana ka bolo kan…

A ko kɔni kɛlen bɛ ɲɔgɔn sama-sama ye ka ban La Guinée fanga ani politikitɔn cilen ninnu cɛ… 

Yala aw yɛrɛ ye mun faamuya nin politikitɔn 40 cili ko la… sariyako de don wa… tɛrisira ɲɛ kalata nata ninnu ko la… 

 

Aw ka bi jumadon sagonna baabuw kɛnɛ kan, i ko juma caman, aw kuma baabu bɛ saba de kan. A fɔlɔ Cote d' marabagaw ka laseli ko Cacao sɔgɔn sɛbɛkɔrɔ jiginna k’a bɔ kɛmɛ duuru ni biwɔrɔ la kana, kɛmɛ filɛ ni bi naani la ka da sugu yɛrɛ cogoya kan. Kasɔrɔ Cote d'Ivoire Cacao sɛnɛlaw tun ninsɔdiyara kɔsɔbɛ sɔngɔw yelɛli la nin y’a kalo damadɔ ye jamanaɲɛmaa kalatakanɲiniw waayti la. 

Nka nin kunnafoniya kuraw in kɛra jigilatigɛ ba y’u ma, aw y’o kunbɛn cogo min an bɛna aw hakilinaw sɔrɔ o kan.

O kɔ, an bɛna sgin k’na dadon kokura Senegal jamanakuntigi kɔrɔ Macky Sall ka cɛbɔyako la diɲɛtɔnba ONU ɲɛmɔgɔya nɔfɛ Janvier kalo nata. U cɛbɔ naani de lakodɔnen don bi fɔlɔ minnu b’a fɛ ka Antonio Guterres nɔnabila. Nka Macky Sall de ta kumaw cayalen don kɔsɔbɛ farafinna tɔgɔ la bawo makan minnu b’a nɔfɛ a ka mara waati know kan Sénégal, ani marabagaw kura kɛbaliya k’u ka dɛmɛn da kɛnɛ kan ak cɛbɔya in ko la.

A bɛ kɛnɛ in kuncɛ "Moyen-Orient" ka kuma USA Israel ani iran ka mugujugu filiw la ɲɔgɔn kan kabi dɔgɔkun kelen ɲɔgɔn sisan. Jɔnin jɔ don, jɔnin jɔ t’a la Farafinna gun jɔyɔrɔ bɛ se ka kɛ mun ye nin kɛlɛ in kunkan, a kɔlɔw.

Moyen-Orient sɔbɛ kɔrɔ kalayalen don kabi sibiridon… Ni USA ni Israel bɛ ka mukujugu susu Iran kan, Iran fana n’a ka tajurusara berew bɛ ka ɲɛsin Moyen-Orent árabujamanaw caman ma USA ka sɔrasidagaw n’a ka nafasɔrɔsiraw bɛ yɔrɔ min…

Nin kɛlɛ in será nin yɔrɔ la waati jan funteninw de kɔ… sisan kɔnin bɔnɛ binna w’a kɔlɔlɔw bɛ ka ye ka ban… Bawo jateminɛkɛlaw ka fɔ lako  maa 555 ɲɔgɔn de fagar'a ko senfɛ ka ban Iran.. 

olu cɛma u ka ɲɛmɔgɔba Ayatollah Ali Khameni, ka fara "Gardien de la revolution" kɛlɛɲɛmɔgɔ caman kan… USA k'a fana ka sɔrasi saba ani jɔginbagatɔ gɛlɛn duuru… Israel fana maa kɔnɔtɔn ka fara joginbagatɔ wɛrɛw kan..

Yala aw ye mun faamu Iran Israel ani USA ka nin kɛlɛ in na… yala mugujugu "nucléaire" ko dɔrɔn don wa tɛri fɛn wɛrɛ de b’a dugu ma da ma se min ma… 

 

Yala Macky Sall de bɛna seka kɛ diɲɛtɔnba ONU ɲɛmɔgɔ António Guterres nɔnabila tɔn in kuna wa. Sénégal ani Farafinnatɔnba ɲɛmɔgɔ kɔrɔ in kɔnin y’a ka cɛbɔyasɛbɛn don o kow kama ntɛnɛ don… Wa Farafinnatɔnba ɲɛmɔgɔ Eavariste Ndaychimie yɛrɛ de ye sɛbɛn in ladon a ka jamana Burundi tɔgɔ la…

Nka Macky Sall kelen tɛ, Cɛbɔ saba wɛrɛw y’u ka sɛbɛnw ladon ka ban. Iko Chili jamanakuntigimuso kɔrɔ Michelle Bachelet…. 

Agentine jamanden ani diɲɛ mugujugu "atomique"kow kɔlɔsili cakɛda, AIEA  ɲɛmɔgɔ Rafael Grossi…. Mɔgɔ laban min y’a ka cebɔyasɛbɛn don fɔlɔ, o ye Rebeca Grynspan, Costa Rica jamanaden ani diɲɛtɔnba ONU bolofara min ɲɛsinnen don jagokow ma o ɲɛmɔgɔ…

Olu kɛrɛfɛ sika kɛlen bɛ mɔgɔ caman wɛrɛw la…iko diɲɛtɔnba ɲɛmɔgɔdankan yɛrɛ… Nka Macky Sall ta de kuma cayalen don nin waati la… 

Bawo , hali n’a ka politikitɔnmaa caman y’u ka dɛmɛn kofɔ an ye, Senegal marabagaw yɛrɛ ma fɛn fɔ lɔlɔ.