Kuma bɛ aw bolo

RD Congo tile duuru damadingɛ dɔ ka wurukutuli kɔ halisa mɔgɔ fagalenw hakɛ jɔnjɔn ma dɔn fɔlɔ. Ni marabagaw tun ye maa kɛmɛ fila de kofɔ fɔlɔ, sisan Masisi dugu jamandenw tɔgɔlatɔnw yɛrɛ ko a ka ca maa 400 ye.

O kasaara in kɛra sanjiba dɔ de nani kɔ ka Cobalte bɔdingɛ in firi maaw kan. Nin waati in na, marabagaw kɔni ye wulikjɔw sabati ka maaw yɔrɔ janya dugu in damadingɛw la.

RD Congo dɔrɔn tɛ an y’o kibaruya ɲɔgɔnw mɛn ka caya farafinna. A misali laban dɔw ye Mali, La Guinée, ani Senagal taw ye.

K'a fɔ ko sanubɔdingɛnw firila bololasanubɔlaw kan ka cɛw, musow ani denmisɛnin tan yirika bɔnɛ u ninw na.

Aw yɛrɛ hakilina ye mun ye o kow la? Nin kasaaraw be sɔrɔ mun fɛ? yala lakana sinsinbaliya de don damandaw la wa? Mun kelen de ka kan ka kɛ wasa ka nin kasaara suguw  ɲɛkɔrɔtigɛ don nataw la?  

Mali ani Niger kɔ, Sisan Burkina Faso marabagaw fana y’a lase k’u bɛn’u ka politikitɔn 150 ɲɔgɔnw ci pewu. Nin laseli in kɛra minisiriw ka alamusa temɛnen laadalaɲɔgɔnye kɔ.

Kasɔrɔ politikitɔnw ka baara sonsorolen tun don jamana in kɔnɔ kabini Capitaine Ibrahim Traore ye fanga ta san 2022 sɛtanburukalo la.

Aw ye mun faamu nin kow bɛɛ la? Yala aw bolo Burkina politikitɔnw de ye jamana in denw kɔdon ɲɔgɔn na wa? 

Politikimaaw ka makun dun jamana in kɔnɔ kabi waati jan aw y’o bila minan jumɛn kɔnɔ? Yala tɔn ninnu cili bɛna se ka mun dilan Burkina Faso a kɔlɔlɔw fana bɛna se ka kɛ mun ye?  

Satigui KONE y’an ka bi mɔgɔ weelelen ye politikikow dɔnbaga ŋana don ka bɔ CIV jamana kan.

Bi ye Juin kalo juma laban ye… Inafɔ aw b’a kalama cogo min o ye musow ka kɛnɛ kerenkɛrɛnen don ye. Bi baabu bɛ talikɛ farafinna musow jɔyɔrɔ de kan Mana ɲama-ɲamaw kɛleli ko la, o min kɔlɔ ka jugun kɔsɔbe lamini, baganw ani hadamadenw yerɛ ka kɛnɛyaw ma.

Diɲɛ tɔn ONU ka bolofaramin ɲɛsinnendon kɔkɔjiw lakannin ma y’a yira u ka lajɛba la ban senfɛ Faransi, ko mana ɲama-ɲamaw kɔlɔlɔw be ka dadigi ke kɔsɔbe diɲɛkɔkɔjiw ma.

Farafinna kɔkɔji jamana caman kan iko Senegal mɔnikɛlaw k’u y’o kɔlɔlɔw y’u ka baaraw la kaban.

Jateminɛkɛlaw ka fɔ la farafinna mana-ɲama ɲama 2 ka taa se 5 ma dɔrɔn de be bayelɛma na.

Wa o bayɛlɛmanikɛlaw caman ye muso jɛkuluw de ye Manden jamanw kɔnɔ. Nka kun jumɛnna u k’o wulikjaɔw nɔ te ka ye, musow yerɛ ka cɛsiriw be da jumɛnna mana ɲamaɲamaw kɛlɛliko la, u ka dɛmɛnkow bɛ cogo di.

A jaabi tun makɔnɔnen don kosɔbɛ, nka a labanna ka bɔ surɔ dugutilama. CAF ka filiw latilennikulu "conseil de discipline" ka jaabi de kodon. Ka kɛɲɛ ni CAN finali kɔ damakasisɛbɛnw ye.

Sénégal de ka ɲangiliw kologrinyara kosɔbɛ. Dolariwari ba 715, o bɛ bɛn sefawari miliyɔn kɛmɛ 400 masurunya ma. 

Senegal degekaramɔgɔ Pape THIAW, an'u ka ntolantan koɲɛnɛbɔkulu de ka kan k'o sara k’u ye waleyaw kɛ minnu ni farikoloɲanajɛ sariyaw te bɛn. 

Nka o dɔrɔn tɛ kunbɛn duuru, CAF ka kunbɛn duuru bɛ fɔ degekaramɔgɔ in kɔ. Sénégal ntolantana, Ismaila SARR ani Elimane NDIAYE kunbɛn fila-fila fana na fɔ olu kɔ ka da u ka walew kan ka ɲɛsin jaalatigɛbaga ma.

CAF ma ɲinɛ Maroc fana kɔ, sefa miliyɔn kɛmɛ saba 230 ɲɔgɔn sarali ɲangili dara olu ka ntoltanna kelen ani ntolan koɲɛnɛbɔkulu kan.  Ismaël Saibari kɔni ka d’a serviette ko ɲɔgɔnsama-samaw kan, wa Maroc ka kunbɛ saba fana bena pan a kunna. 

O jalaki kun kelen kama, Maroc ka jalatigi fana y'a ta sɔrɔ. Achraf Hakimi, Kunbɛn kelen na fɔ o kɔ ani ka kelen wɛrɛ jurudon a la.

Kabi n’a ko binna ɲɔgɔnsama-samw cayalen don CAF ka nin latigɛw kan. Ni dɔw k’a bɛnna dɔw fana ko bin kɛra Sénégal de kan. 

Sadio DOUCOURE de ben’aw ka bi ɲiningaliw jaabi.

A ko be ka diɲɛ jamana caman kamana gwan nin waati labanw na. Bɔlɔlɔ forobabaorkɛyɔrɔw matarafakojuguya ko don denmisɛn fitininw fɛ minnu si b’a ta san 5 ka taa fɔ san 17 masurunyamɔgɔw

TikTok, YouTube, Snapchat, Instagram fɔ ka taa se Facebokk n’a ɲɔgɔnnaw ma denmisɛninw bɛ  nin bɛɛ de kan.

Jateminɛkɛcakɛda Born Social ka san 2023 jateminɛ dɔ y’a yira ko, denmisɛn minnu bɛ san 11 ani 12 ni ɲɔgɔn cɛ ko kɛmɛsara la k’olu 71 de bɛ bɔlɔlɔsiraw kan diɲɛ kɔnɔ.

O kama Farajɛjamana caman de bɛ k’a ɲini bi k’a ko bali pewu walima ka sariya sigi a la u fɛ yen. i n'a fɔ France nin dɔgɔkun in kɔnɔ.

Farafinna tɔnba yɛrɛ y’a ɲini ka sariyaw sigi a la san 2014, nka a ko donna ba la san 2023 yɔrɔw de la jamana 52 cɛma 16 dɔrɔn de y’u tɛgɛnɔ bila bɔlɔlɔsira kɔlɔsilisariya in kan farafinna.

A ko dun kɔlɔlɔntan te denmisɛnw ka kɛnɛya ma, a n’u  ka lakana. Nin bɔlɔlɔsiraw yɛrɛ ye caman ka kalanko bila farati kɔnɔ kaban.

Aw y’a ko ye cogodi. Yala sariyaw de kan kan sigi denmisɛnw ka bɔlɔlɔsiraw kɔlɔsili la wa tɛri k’a bali pewu de farafinna?

Dr. Daouda GUINDO de bɛn’aw ka bi ɲiningaliw jaabi ka bɔ Mali la, hakilinadɔgɔtɔrɔ don.

Abidjan, Ouaga, Dakar, fɔ ka se Conakry ma sisan, sirabaw dali, maaw lawulili ka bɔ kɛnɛ lafɛrɛli kama walima suguw fɔ ka taa se ɲɛda kura dili ma kinw ani sigidaw ma yiriwali hukumu kɔnɔ. Nin si de tɛ taa kuma camanw ni ɲɔgɔnsama-sama kɔ an ka Manden jamanaw na. Ni marabagaw k’u bɛ lasɔminiw kɛ yanni a lawaleyali cɛ, jamanadenw k’olu bɛ wuli ka mansibaw da jɔlen de sɔrɔ u ka feerekɛyɔrɔw n’u dagayɔrɔw la, wa ko nɔsarali kuma tɛ fɔ.

Ɲɔgɔnsɔsɔ, ɲɔgɔnjalakiw, an b’o de ye waati bɛɛ fan fila ninnu ɲɔgɔn cɛ.  Aw ye mun faamu nin kow la Farafinna?  Aw bolo jalakitigi ye jɔn ye? 

Mun kelen de ka kan ka kɛ bi walasa nin yɔrɔcibaaraw ka se ka kɛ kasɔrɔ mankan ma bɔ a la, ani bin ma kɛ mɔgɔ si kan? 

Sénégal ni Maroc i kɔkɔrɔdonbagaw cɛla funteniw barika bonyalen don kabi CAN finali don Maroc jamana kan. Sénégal jamanaden 18 yɛrɛ bɛ kaso la Maroc yen k’u ka kiiriw makɔnɔ alamusa nata. Kariɲɔgɔnaw kɔ ntolatn kɛnɛ kan, bɔlɔlɔsiraw fana ye tulu k'a tasuma tɔ kan ni kuma gɛlɛnw fɔli ye ɲɔgɔn ma Maroc ni Sénégal jamanadenw cɛ. Kasɔrɔ jamana ninnu ka teriya fanga tun ka bon kosɔbɛ politiki, jago, jɔlikow, kalan ani diinɛ sirta fɛ.

O kama Maroc ni Sénégal yɛrɛ marabagaw kɔnna ka weele de bila fan bɛɛ fɛ ko ka jisuma k’a fura ye.

Nka, yala, polikisira kumaɲɔgɔnyaw bɛna se ka fan fila dusuw da wa? Mun de ka kan ka kɛ bi walasa ɲinɛ ka kɛ nin ntolan kɔ mankanw kɔ jamana fila ninnu ka segin u cogo kɔrɔ la? 

Mamadou KANTE de y’an ka bi mɔgɔ weelelen ye ka bɔ Sénégal.

Bi juman, aw tora ɲinan ka CAN jɔnjɔn sɔrɔli ninsɔndiya kɔnɔ, Sénégal ndonlantantɔn fɛ, ninsɔndiyaw kɔnɔ, aw ye kamanakanw ani famuayabaliya  fana caman lase an ma ɲinikaliw kɔnɔ, o kama bi kɛnɛ fanba bi na sinsin CAN finali, diɲɛ ndonlantan koɲɛnbɔkulu FIFA, ale ni farafinna ta CAF lahala kan, ni wagati ma an ta na tɛgɛ ma, aw y'a ŋaniya ka kuma Burkina Faso donnatɛmɛnfaga Lieutenant collonel Paul Henri Sandaogo DAMIBA lasegli kan Burkina Faso Togo marabagaw fɛ, aw bi na kuma di aw ma fana.
 

Togo lakanako minisiri Pacôme Adjourouvi ka fɔw la, k’u y’u ka jɛ di Damiba ka lasegini la, ka kɛɲɛ ni a ka hakɛw bɛ boɲanli ye. 

Kabi san 2022 Burkian Faso donnatɛmɛfanga ɲɛmɔgɔ kɔrɔ kun kalifalen bɛ Togo capitaine Ibrahim Traoré kɛlen ka a ka fangadafiri. San 2024 laban na Burkina marabagaw y’a laɲini Damiba ka lasegi u ma.

Ka kɔn ni jalakili sɛbentialiw ɲɛ, Burkina marabagaw kun bɛ ka Paul Henri Damiba jalaki fanga dafri ɲaniya walew de la. 

O laban dɔ yɛre kɛre ni janvier kalo 3, o min sɛnfɛ, Burkina lakana ko minisiri bɔra ka sɛbentia u ka foroba jabaraniso sanfɛ ko Paul Henri Damiba ye sɔrɔdasiw ni civil dɔw fara a yɛrɛ kan ka ɲini ka dankari kɛ Capitaine Ibrahim Traoré ka fanga la tukuni.

Fanga politikitɔnw de ye sigiyɔrɔ bɛɛ sɔrɔ. Fanga yɛrɛ politikitɔn ye sigiyɔrɔ 81 lo sɔrɔ

Fanga kɔkɔrɔmadon politikitɔn Union progressiste le renouveau (UP-Rà ye sigiyɔrɔ 60 sɔrɔ, kafara Bloc Republicain politikitɔn kan, ale min fana ye sogoyɔrɔ 49 sɔrɔ.

Fanga sinaw ka politikitɔn, les démocratew ka sigiyɔrɔ 28 bɛ bɔsi ra o bolo.

Yɛlɛman bɛrɛ te ani jabi kunfɔlɔw ta cɛ, olugu minu carila nin y'a kile damadɔ ye. 

Mɔgɔ hakɛya minu ye kala-ta, o hakɛya be bɛn bisiba-nin-wɔrɔ ani muru-muru ma, kɛmɛn sarala.

Aw ye jati ninnu bɛn cogodi, yala wasadenw bi na se ka o ka baarakɛ lahala juman kɔnɔn ni sɔsɔlibaga tun u ra wasablon kɔnɔn wa, nɛgɛjuru sira filɛ ni ye +221 76 644 12 79, aw y'a kɔnkɔn...

An ye ci sama Omar BERTHE ma ka bɔ France, poltikilɔnbaga lo.