Kuma bɛ aw bolo

Sénégal jamana na, forobanafoloko sɛgɛsɛgɛlicɛkɛda (Cours des comptes) y'a ka jateminɛsɛbɛn carin kalo in tile 12.

O jatiminɛw kɛra san 2019 foo san 2024 marisikalo tile 31 ka mara kɛcogo de kan. Jateminɛsɛbɛn in ye majɛ dɔw kofɔ forobanafolo labaarali kan.

Jamanaɲɛmɔgɔ Bassirou Diomaye FAYE ko u bɛna fɛɛrɛ bɛɛ ta yasa nin ɲɔgɔnna kana kɛ tuguni o ka jamana kɔnɔ, nka Macky SALL ka fanga marabaga kɔrɔw fɛ, nin ye gɛrɛgɛrɛ ani gɛrɛtɛn de ye fanga kura bɛ ka taa k'a ɲɛsin olu ma.

Baɲunmakɛtɔnw ni Fasodenw tɔgɔlatɔnw i n'a fɔ "Avocats sans frontières" adamadenw  hakɛw lafasatɔn, OGDH ale ni "même droits pour tous" (MDT) baɲunmakɛtɔnw ye jati kuraw di minnu b'a yira ko Nzérékoré dolantankɛnɛ kasara min kɛra san 2024 desanburukalo tile  fɔlɔ la, ko mɔgɔ sataw hakɛ bi mɔgɔ 140 ɲɔngɔnna bɔ, o jatiw b'a far'a kan ko mɔgɔ 11 tununen don nin wagati in na, o jatiw bɛ marabagaw ka jati kɔrɔw sɔsɔ, o jati min tun b'a latigɛ ko mɔgɔ 56 don fagara.
 

Bi juman, k'ow tun bi aw sagora, aw seginna ka kuma RD Congo kɔrɔnyanfan kɛlɛ kan, Mali marabagaw ka latigɛ ka sariya laɲinin min bi salen kura sarali wajibiya jamanadenw ma, ale ni Etats-Unis jamanaɲɛmaa, Donald  TRUMP ni Russie ka fara Ukraine ta kan, olu ka nɛgɛjurusira kumaɲɔngɔnyaw kan.

Transparency International’’ y'a ka San 2024 jatiminɛsɛbɛn cari yuruku-juruku ko kan diɲɛ kɔnɔ.
Jamana minnu bɛ ten kan diɲɛ kɔnɔ, ni yuruku-yuruku ɲɔ ɲɛlen don u fɛ, Soudan du Sud le bɛ ɲɛ ni kuru 8 ye. Ale, kɔ Somalie, Venezuela fana bi tugu.  

Manden jamanaw jɔyɔrɔ ko la yuruku-yuruku tagabolo kan, baɲumankɛtɔn in ka san jatiminɛsɛbɛn kɔnɔ, La Guinée bɛ ni kuru 28 ye, Mali kuru 27, Niger 34, Burkina-Faso, kuru 41.

Sénégal ni Côte d’Ivoire bɛ ni kuru hakɛ kelen ye 45 hali n’a y’a sɔrɔ ko jamana  dɔ bɛ u ni nyɔgɔn cɛ.

Aw ye "Transparency International" ka jatiminɛsɛbɛ nin ye cogo di? yuruku-yuruku bɛ se ka kɛlɛ cogo di an ka jamanaw kɔnɔ?  Kuma kɛra o ,baabu de kan.

Niger , ni ye a kalo 18 ɲɔgɔn ye ni ye jamanɲɛmaa  kɔrɔ Muhamed Bazum bɛ sɔrasiw ka jakoya minɛ kɔnɔ jamana ɲɛmayasola .a ka lafassabagaw ka fɔla kabini a ka fangadafrila san 2023 juillet kalola  ani mɔgɔci tika ɲɔgɔn ye ni a ka dɔkɔtɔrɔtɛ.

Me Eric Brody min ye jamana ɲɛma kɔrɔ in ka lafassabaga dɔ ye ale ye a ka jɔrɔjira kɔssɔbɛ ni dɔgɔkuna RFI kan ka kɛɲɛ ni Muhamed Bazum minɛtokoye Niger.

O siratikɛ jiɲɛ tomba  onu yɛrɛ fana ye dantikɛli kɛ tɛnindon  wassa ka marabaga kɔrɔ in minɛ toko kon ani ka a ka labilali laɲini. Yala aw ye o ko ye di.

Ka fangadraki kɔ Muhamed Bazum tun ka sɔrɔ  layalaya jumɛn de ye bi aw yɛrɛ bɔlɔ . an bɛ aw ka hakilina cilenw lamɛn sisan sisan, aw ka bi ɲinigaliw ça olu bina jabi an ye Jonas Appolinaire Kabore de fɛ ka bɔ Burkina Faso kunafonidila ani jateminɛni kɛla do.

Foli lakurayalen don aw yɔrɔ , kabini dɔgɔkun tɛmɛne kumaw cayalɛn bɛ Mali jamana na  ka kɛɲɛ ni marabagaw ka laɲini ye ka nɛkɛjurubaradaw ka taxe sarata hakɛ bɔ 5 la kɛmɛ sarala ka a kɛ 7 ye.

O farankan in kɛrɛfɛ a laɲini min bɛ ka kɛ ,ko wari dɔ ka tikɛ jamanadɛnw fana kuna ni u ye weleli creditw ta, walima ni u bafɛ ka u ka  warilabɔ nɛkɛjurusiraw fɛ , mɔgɔ caman ko o ye gɛlɛya de fara tɔ ye olu ka gɛlɛya kan.

Kata bɔlɔlɔsiraw ka ta se kunafinidisaraw ma hakilinafɔw tika kɔtikɛ laɲini in kan.Mali Marabagaw ka fɔla ni latikɛ in lawaleyala a bina kɛ sababu ye taɲɛ bara caman kɛ jamana in kɔnɔ .

Yala aw dun , aw ye hakilina ye ko ye di ? Nin ye fɛrɛ ɲuman ye wa , ni a ko kɛra  lawaleya fɛn ye , Aw yɛrɛ bɔlɔ ni bi seka sababu ye ka dansigi Mali ka sɔrɔko gɛlɛyala wa . an bɛ aw ka hakilina cilɛnw lamɛn sisan sisan.  Anga bi mɔgɔwelɛn ça o ye Mariam kone ye ka bɔ Malila kunafonidila do min jijalɛn bɛ sanifɛnw sonko da jigijini na .

An bɛ jatikilaminɛ RD Congo bi , yen min basigi seginna Sud Kivu mara la EAC ni SADC ka siribiridon lajɛ kɔ
Farafinna kɔrɔnyanfan n'a camancɛyanfan tɔn fila nunu y'a laɲini dɔgɔkunfuruancɛ  in na Tanzanie ko marifakanw ka jɔ teliya la  M23 banbaanciw ni RD Congo sɔrɔsiw cɛ.

A laɲini wɛrɛ min kɛra kɛnɛ in kan o ye ko Goma Pankunrunjigiyɔrɔ dayɛlɛli ye kokura, ka se ka dɛmɛw lase RD Congo jamanadenw yɔrɔ Goma mara la.

Lajɛ in tabaga caman i n'a fɔ Rwanda olu y'a ka sewa jira ka kɛɲɛ ni kɛnɛ in latigɛw ye. Min ye RD Congo jamana ɲɛmaa Félix Tshisekedi ale ko a jigi ma fa kosɔbɛ , ko bawo ko ale tun bɛ ka ɲangilikanw de makɔnɔ ka ɲɛsin Rwanda ma M23 banbaanciw jukɔrɔmadondonni ko la.

Yala aw ye nin ko ye   cogo di  ? lajɛ in kuncɛkanw ye aw jigifa wa ? ,aw yɛrɛ bolo Tanzanie latigɛ talen nunu bɛ se ka kɛ sababu ye ka basigi nati RD Congo wa? an kumana nin de kan bi.  Walasa ka jaabi di aw ka bi ɲiningaliw ma an ye ci sama Sadio Morel Kanté de ma ka bɔ France lakana o ani politikiko dɔnbaga don

   Aw ka baabu cilenw na , aw caman ye a laɲini ka seguin Donald Trump ka ni dɔgɔkun dantikɛli kan , o mun na ko Gaza mara ka kan bila etats Unis ka bɔlɔ kan wassa ka fɛƐrɛ ɲini Israel ni Hamas cɛ kɛlɛ. O kɔ aw min ba fɛ ka kuma Guinee Bissau jamana ɲɛma Umaro Emballo Sissoko ka sarati kuntagala  kan , walima Goma Kɛlɛ RDC Congo, kata se Guinée politikiko ma.

Wassa ka fɛɛrɛ ɲini Israel ni Hamas cɛ kɛlɛ la Etats Unis jamanaɲɛma ye  a laɲini ni dɔgɔkun in na gaza mara ka bila Etats Unis ka bɔlɔ kan.   Donald Trump ko ni o kɛra mara in sigibagaw bi se ka ta Egypte walima Jordanie.

Nin ye dantikɛli ye min ye  Israel minisiriɲɛma Benjamin nyetaniyahou  nissondia  kɔssɔbɛ . Fan dɔ fɛ  Hamas kɛlɛ kulu ko ni ye Etats Unis kɛ tɔla ye ka tulu de bon tassuma kan alissa  .Palestine kɔkɔrɔmadon jamana dɔw i ko Arabie Saoudite Turquie olu fana ye a jira ko ni bi son ka kɛlɛ in tɔ juguya de . Aw dun yala , aw ye a ko ye di ?  , aw yɛrɛ bɔlɔ  mun de bi se ka famu Donald Trump ka ta fan in na  kɛlɛ in ko la  ? Palestine jamanadEn labɔli Gaza yala mara in mako bɛ o de la bi wa? An

 A ka kalɛkandi kɔ zanwuyekala tɛmɛnen ,Etats Unis jamanaɲɛma tun ye latigɛ ta ka  u ka kɔkan  dɛmɛ cakɛdaba USAID ka baraw sɔnsɔrɔ kalo 3 kɔnɔ.Ni dɔgɔkun in na  Donald Trump ko a b'a fɛ cakɛda in ka datugu yɛrɛ de sisan.A ka fɔla baarada in  bɛ Etats Unis ka nafolo tiɲɛ . USAID ye san kɔnɔ baarada in bɛ dollars miliyari caman de bɔ Farafinna ka yiriwa kama.    San 64 dɛmɛ kɔ yala aw dun ye cakɛda in ka baaraw sɔnsɔroli kunnafoni kunbɛ cogodi ?

wale in kɔlɔlɔw bi se ka kɛ jumɛn de ye Farafinna kan ?ni USAID kɛra dutugu yala cakɛda in ka dɛmɛnw bi se ka nɔnabila ni jumɛn ye Farafinna?an bɛ aw ka hakilinaw lamɛn sisan .