Lestin

Ingibjörg Þorbergs, tónskáld, söngkona og fyrrverandi dagskrárstjóri Ríkisútvarpsins andaðist í gær, hún var 91s árs að aldri, fædd í Reykjavík 25. október árið 1927. Ingibjörg var brautryðjandi í laga- og textasmíðum og var til dæmis fyrst allra íslenskra kvenna til að syngja eigið lag inn á hljómplötu. Ferill hennar var langur og glæsilegur og framlag hennar til íslensks tónlistarlífs verður seint ofmetið. Lestin minnist Ingibjargar í dag, gestir þáttarins verður tónlistarfólkið Sigríður Thorlacius og Bubbi Morthens. Samkvæmt dýratónvísindum eru það ekki aðeins manneskjur sem framleiða tónlist. Hvalir, fílar, apar, fuglar og skordýr eru líka fær um að senda frá sér margslungin tónverk. Í pistli sínum í dag veltir Tómas Ævar Ólafsson fyrir sér tónlist dýra og hinum hugmyndafræðilega múr sem sagður er liggja á milli manns og náttúru. Og Halldór Armand Ásgeirsson rithöfundur flytur að venju pistil í Lestinni á þriðjudegi, og verður á persónulegu nótunum, yfirskrift Halldórs í dag: Leyfðu því að gerast!

Tvær sólir í heimi nördamenningar röðuðust upp um helgina þegar Alþjóðlegi Stjörnustríðsdagurinn og ókeypis myndasögudagurinn lentu á sömu dagsetningunni, 4. maí. Í ofanálag höfðu þær sorgarfréttir borist úr Stjörnustríðsheiminum að einn úr upprunalegu leikarateyminu, Peter Mayhew, hefði fallið frá 74 ára gamall. Það var við því að búast að mikið yrði um að vera í verslunum Nexus og sú var raunin, Lestin kom þar við og hlustendur heyra meira af þeirri heimsókn í þætti dagsins.

Á föstudag kom út nýja plata með bandarísku hljómsveitinni Vampire Weekend, sem stofnuð var í New york árið 2006. Platan nefnist Father of the Bride, um er að ræða fjórðu plötu sveitarinnar, og hefur hún hlotið lofsamlega dóma. Breska kvikmyndin Babylon, eftir ítalska leikstjórann Franco Rosso er oft kölluð besta reggí-mynd allra tíma en myndin, sem frumsýnd var árið 1980, fjallar á félagslega raunsæjan hátt um líf innflytjenda frá Jamæka í Lundúnum á Thatcher-tímabilinu og tónlistarkúltúrinn sem þessir innflytjendur fluttu með sér. Myndin er nú loksins sýnd í bíó í Bandaríkjunum, tæpum 40 árum eftir að hún kom fyrst út en Babylon var á sínum tíma afar umdeild. Þórður Ingi Jónsson segir frá í þættinum í dag. Við hugum líka að tónleikum sem fram fara í New York í kvöld, mjög athyglisverðum, þetta er upphaf tónleikaraðar sem stendur yfir næstu fjórar vikurnar eða svo. Fara fram í splúnkunýrri menningarmiðstöð á Manhattan, miðstöð sem opnuð var fyrir mánuði eða svo.

Og gamanþættir um líf og störf múslima eru ekki á hverju strái en nýju, bandarísku sjónvarpsþættirnir Ramy benda til að hér sé um auðugan garð að gresja. Áslaug Torfadóttir fjallar um þættina í Lestinni í dag.

Joey Christ gaf nýverið út breiðskífuna Joey 2. Joey, sem er hliðarsjálf Jóhanns Kristófers Stefánssonar, vann plötuna í samstarfi við Martein Hjartarson, BNGR BOY, og er þetta fyrsta platan sem hann gefur út hjá útgáfufyrirtækinu Sony. Jóhann Kristófer er gestur Lestarinnar í dag. Vatn gegnir þýðingarmiklu hlutverki í lífi hans - að gefnu tilefni verður hlustendum Lestarinnar boðið í votan göngutúr í rigningunni í þætti dagsins. Breska plötusnúðatvíeykið Kemistry og Storm ruddi brautina fyrir drum & bass tónlistarsenuna á tíunda áratugnum. Senan þróaðist út úr reif-tímabilinu í Bretlandi en þær Kemistry og Storm stofnuðu útgáfuna frægu Metalheadz ásamt Íslandsvininum Goldie. Kemistry lést í hræðilegu bílslysi fyrir 20 árum síðan og hefur raftónlistarheimurinn minnst Kemistry og framlags hennar á undanförnum vikum. Saga Kemistry & Storm er rakin í Lestinni í dag. Einnig er komið við í Þjóðminjasafninu, þar verður opnuð á laugardag ljósmyndasýningin Lífið fyrir umbreytinguna þar sem Yrsa Roca Fannberg sýnir myndir frá Árneshreppi á Ströndum.

Atlas, fyrsta breiðskífa tónlistarmannsins Marteins Sindra Jónssonar, kemur út þann 16. maí næstkomandi á stafrænum miðlum og á vínylplötu um miðjan september 2019 samhliða útgáfutónleikum í Iðnó. Platan var um það bil fjögur ár í smíðum og afraksturinn er víðfeðmur hljóðheimur með kjölfestu í einföldum lagasmíðum þar sem gjarnan bregður fyrir ljóðrænum landslagsmyndum sem sveipaðar eru goðsagnakenndum blæ. Marteinn Sindri verður gestur Lestarinnar í dag og segir frá verkinu. Andi írska leikskáldsins Samuels Becketts hefur svifið yfir vötnum undanfarnar vikur í litlu leikhúsi á Garðatorgi í Garðabæ. Stutt leikrit eftir nóbelskáldið hafa þar lifnað þar við í leikstjórn Trausta Ólafssonar sem einnig þýddi verkin. Rætt verður við Trausta um jaðarleikhús á Íslandi, stutt-leikhús og Beckett-bylgjuna í Garðabæ. Til er tónlist fyrir mannfólk, til er tónlist fyrir plöntur og til er tónlist fyrir ketti. Í pistli sínum í dag fjallar Tómas Ævar Ólafsson um tónsmiðinn og sellóleikarann David Teie sem fyrir þremur árum gaf út plötuna Music for Cats, með tónverkum sem eru sérstaklega ætluð köttum. Og Halldór Armand Ásgeirsson rithöfundur flytur pistil í Lestinni á þriðjudegi.

Það var tilkynnt í síðustu viku að breski rithöfundurinn Ian McEwan hlyti Bókmenntaverðlaun Halldórs Laxness, en þetta er í fyrsta sinn sem verðlaunin eru veitt. Þessi verðlaun verða veitt annað hvert ár en tilefnið er að hundrað er eru liðin frá því að Halldór Laxness gaf út sína fyrstu skáldsögu, Barn náttúrunnar. Verðlaunin nema 15.000 evrum og þau eru veitt alþjóðlega þekktum rithöfundi sem stuðlað hefur að endurnýjun sagnalistar með verkum sínum. Nokkur umræða hefur orðið um valið á Ian McEwan á samfélagsmiðlum, málið verður rætt í Lestinni í dag, gestir þáttarins verða þau Fríða Björk Ingvarsdóttir rektor Listaháskóla Íslands og Kristján B. Jónasson, bókaútgefandi. Marta Sigríður Pétursdóttir fjallar í dag um kvikmyndina Yuli sem sýnd er í BíóParadís um þessar mundir. Myndin er eftir spænska kvikmyndaleikstjórann Icíar Bollain, og byggir á ævi kúbverska ballettdansarans og stórstjörnunnar Carlosar Costa, en myndin byggir á sjálfsævisögu Costa, Now Way home, engin leið heim, frá árinu 2007, þar sem hann greinir frá erfiðri bernsku í Havana og því hvernig hann dansaði sig upp á stærstu svið Vesturlanda og varð að goðsögn í dansheiminum. Marta fjallar einnig um kvikmyndina Homecoming sem er nýjasta gjöf ofurstjörnunnar Beyoncé til aðdáenda sinna, um er ræða tónleika- og heimildamynd sem fjallar um sögulega stjórtónleika hennar á Coachella-tónlistarhátíðinni í fyrra, myndin var frumsýnd þann 17. apríl síðastliðinn og samhliða kom út tónleikaplata sem er aðgengileg á spotify. Beyoncé leikstýrir myndinni sjálf, sem er óður til fjölskyldu, samfélags og réttindabaráttu svartra í Bandaríkjunum. Eitt vinsælasta hlaðvarp heimsins er bandaríski þátturinn Last Podcast on the Left. Þetta kallast sakamálagrín eða “true crime comedy“ en í þættinum er fjallað á glettinn hátt um allt hið dökka og dimma í lífinu svo sem hrylling, raðmorðingja, sértrúarsöfnuði og samsæriskenningar. Heilinn á bak við þáttinn er útvarpsmaðurinn Marcus Parks, rætt verður við Parks í Lestinni í dag um aukinn áhuga almennings á sönnum sakamálum og rugluðum samsæriskenningum. Saga Blanchard-mæðgna er svo sannarlega ótrúleg en bandarísku sjónvarpsþættirnir The Act dansa eigi að síður á línunni milli þess að vera skemmtiefni og óskammfeilin tilraun til þess að velta sér upp úr eymd annarra. Áslaug Torfadóttir segir frá þáttunum í þætti dagsins.

Eftir fréttir klukkan fjögur hófst bein útsending frá Ráðhúsi Reykjavíkur þar sem Bókmenntahátíð í Reykjavík var sett. Umsjónarmenn Víðsjár og Lestarinnar tóku þar á móti góðum gestum í tilefni dagsins, og eftir fréttir klukkan fimm var setningarathöfninni útvarpað. Á meðal gesta í Ráðhúsinu voru Stella Soffía Jóhannesdóttir, framkvæmdastjóri Bókmenntahátíðar í Reykjavík, bókaútgefendurnir María Rán Guðjónsdóttir og Páll Valsson, Fríða Ísberg rithöfundur og Gauti Kristmannsson prófessor í þýðingafræðum við Háskóla Íslands og bókmenntagagnrýnandi. Einnig var rætt við Óttar Proppé verslunarstjóra í Bóksölu stúdenta.

Alþjóðlegur dagur bókarinnar er í dag, 23. apríl. Honum er fagnað um veröld víða en hvergi kannski eins og í Katalóníu þar sem dagurinn er einnig bæði þjóðhátíðardagur og dagur elskenda. Brynhildur Björnsdóttir, bókaunnandi, var á Sant Jordi í Katalóníu fyrir nákvæmlega ári síðan og segir frá í Lestinni í dag. Á sumarsólstöðum 2019 kemur út plata fyrir plöntur. Um er að ræða endurútgáfu verksins Mother Earth's Plantasia eftir kanadíska tónlistarmanninn Mort Garson, sem kom fyrst út árið 1976. Að gefnu tilefni fjallar Tómas Ævar Ólafsson um plötuna sem samin er sérstaklega fyrir plöntur og fólkið sem ann þeim. Einnig verður í Lestinni í dag sagt frá endurminningum bandaríska tónlistarmannsins Prince sem kemur út hjá útgáfufyrirtækinu Random House síðar á þessu ári, en frá þessu var greint í gær. Bókin nefnist The Beautiful Ones og er sögð einstaklega persónuleg. Og Halldór Armand Ásgeirsson rithöfundur flytur pistil í Lestinni á þriðjudegi og fjallar í dag um endurminninguna.

Í Lestinni í dag er meðal annars rætt við séra Gunnar Kristjánsson um heilagt rými, og samspil listar og trúarbragða, tilefnið er bruninn í Notre Dame í fyrradag. Myndlistarkonan Anna Margrét Ólafsdóttir klæddist Mjallhvítarbúningi í 100 daga en gjörningurinn er hluti af útskriftarverki hennar úr Listaháskóla Íslands. Anna segir nánar frá verkinu í þætti dagsins. Marta Sigríður Pétursdóttir fjallar í dag um kvikmyndaúrvalið á Netflix með áherslu á þær myndir sem eru einungis í dreifingu á streymisveitunni Netflix og/eða eru framleiddar af Netflix. Marta fjallar einnig um bresku kvikmyndina The Boy Who Harnessed the Wind sem var frumsýnd á Sundance-kvikmyndahátíðinni fyrr á þessu ári og fór svo beint í sýningar á Netflix. Kvikmyndin er leikstjórnarfrumraun breska leikarans Chiwetel Ejiofor sem leikur annað aðalhlutverkið í þessari hugljúfu kvikmynd sem gerist í Malaví og byggir á sönnum atburðum, þegar hinn ungi og snjalli William Kamkwamba byggði vindmyllu fyrir þorpið sitt upp á eigin spýtur. Og Karl Ólafur Hallbjörnsson fjallar í pistli sínum í dag að gefnu tilefni um það sem varir.

Í Lestinni í dag er meðal annars fjallað um Notre dame kirkjuna í París þar sem upp kom eldur í gær. Kirkjan var reist á árunum 1163 til 1345, geymir mikla menningarsögu og skipar stóran sess í hjörtum Frakka. Gestur Lestarinnar verður Ragnheiður Gyða Jónsdóttir sem bjó lengi í París og þekkir sögu Kirkju vorrar frúar mjög vel. Fontain, Uppsprettan, er listaverk sem margir hafa klórað sér í hausnum yfir. Árituð klósettskál úr öllu samhengi. Lengst af hefur verkið verið eignað listamanninum Marcel Duchamp en spurningar hafa vaknað um það hver raunverulegur upphafsmaður þess sé. Mögulega er það listakonan Baroness Elsa von Freytag-Loringhoven. Rætt verður um þetta dularfulla listaverk og eignaréttinn á því í Lestinni í dag, gestur þáttarins verður Benedikt Hjartarson bókmenntafræðingur. Í pistli sínum í dag heldur Tómas Ævar Ólafsson áfram Evrópu-ferðalagi sínu og endar að þessu sinni í Sansevero-kapellunni í Napólí sem reist var á 16. öld. Í kjallara byggingarinnar rekst hann á óhugnanlega fyrirboða um framtíðarmanneskjuna og segir frá í þætti dagsins. Og Halldór Armand Ásgeirsson rithöfundur flytur pistil í Lestinni á þriðjudegi og fjallar í dag um handtökuna á ástralska blaðamanninum Julian Assange, stofnanda Wikileaks.

Hljómplatan Last Call for Hank & Tank er komin í allar betri plötubúðir Reykjavíkur. Hljómsveitina skipa þeir Þorgeir Guðmundsson og Henrik Baldvin Björnsson og þeir verða gestir Lestarinnar í dag. Breskt pönk og hvítir strákar hljómar eins og kunnuleg vindátt í heimi rokksins og ef til vill tónlist almennt. En stundum er eitthvað nýtt í gömlu rokki eins og því sem hljómsveitin Idles frá Bristol á Englandi bjóða upp á. Iðjuleysingjar er ekki réttnefni á hljómsveit sem er í þessum töluðu orðum á tónleikaferðalagi um allan heim með tvær plötur í farteskinu og tilnefnd bjartasta vonin á Brit awards verðlaunahátíðinni í ár. Nú í haust kom út nýjasta platan úr þeirra smiðju, Joy as an act of resistance - Gleðin sem andóf. Rætt verður við Árna Þór Árnason tónlistarmann um Idles, útrásina og hugsanlega nýja pönkbylgju frá Bretlandi. Rapparinn og listakonan Slim Poppins er eitt heitasta nafnið í New York um þessar mundir. Slim fékk nýlega stuðning frá Rihönnu, einni vinsælustu tónlistarkonu heimsins og hefur það komið henni upp á hærra plan í bransanum. Rætt verður við Slim Poppins í þættinum í dag um tónlistina hennar og hvernig það hefur verið að fá stuðning frá þvílíku stórstirni. Og Áslaug Torfadóttir fjallar um bresku sjónvarpsþættina Fleabag sem eru að hennar mati skylduáhorf fyrir alla sjónvarpsaðdáendur, enda einhverjir bestu og ferskustu þættir sem sést hafa lengi.