Lestin

Bresk / bandaríski tónlistarmaðurinn Scott Walker andaðist á föstudag, 76 ára gamall. Walker átti að baki stórbrotinn feril og var einhver merkasti og frumlegasti lagahöfundur síðustu aldar. Breska ríkisútvarpið BBC lýsti honum í gær sem einhverjum dularfyllsta og áhrifamesta tónlistarmanni rokksögunnar. Víst er að ferill hans var einstakur, og þróaðist í mjög athyglisverðar áttir. Gestir Lestarinnar í dag verða tónlistarmennirnir Borgar Magnason og Sigurður Guðmundsson. Við ætlum að tala um þennan mikla meistara, Scott Walker í Lestinni í dag, og segja takk fyrir okkur. Ekki er allt gull sem glóir segir málshátturinn og það er hverju orði sannara. Í gulliðnaðinum í Afríku er víða pottur brotinn, þeir sem grafa það upp starfa oft við ömurlegar aðstæður fyrir lítil sem engin laun og í sumum námum starfa jafnvel ung börn. Gull fengið úr slíkum aðstæðum er auðvitað engu betra en glópagull - fegurðinnar er ekki hægt að njóta ef hugsað er til ósanngirninnar sem að baki býr, braskarar ofar í keðjunni maka krókinn á meðan að gullgrafarnir sitja eftir slippir, snauðir og heilsuveilir. Þess vegna hafa sumir framleiðendur snúið sér að sanngirnisvottuðu gulli. Þeirra á meðal er skartgripahönnuðurinn Maria Ericsson sem kynnir fyrstu línu sína á Hönnunarmars í vikunni en hún segir línuna vera þá fyrstu sinnar tegundar á Íslandi. Lestin leggst í námagröft og ræðir við Maríu í þætti dagsins. Og Halldór Armand Ásgeirsson rithöfundur flytur pistil í Lestinni á þriðjudegi og fjallar í dag um tvöþúsund ára gamlar rökræður um að banna óæskilega list. Mál sem nokkuð hefur verið rætt að undanförnu, eins og menn þekkja.

Í litlu húsi við Skólavörðustíg er setið og saumað eins og lífið eigi að leysa. Með reglulegu millibili streyma inn litlar mýs í formi fyrirsætna, og máta vor- og sumarlínu fatahönnuðarins Hildar Yeoman fyrir árið 2019. „My witness is the empty sky" - „Auður himinninn er vitni mitt," er yfirskrift línunnar sem ber titilinn The Wanderer eða flækingurinn og verður kynnt í Hafnarhúsinu á föstudag. Lestin kemur við í stúdíóinu í dag og skoða undirbúning tískusýningarinnar; undirbúning ferðalags um auðnir og svartar strendur. Í þættinum verður einnig hugað að mótmælum á Austurvelli í fortíð og samtíð og spurt hvort og þá hvernig mótmælendur virkja arfleifð Jóns Sigurðssonar til að vekja athygli á málstað sínum. Það er hefð fyrir því að mótmæla á Austurvelli, og alltaf skal Jón vera á staðnum, standmynd sem steypt er í eir, grafkyrr, og þögull, og stundum er engu líkara en að þessi táknmynd verði með einhverjum hætti þátttakandi í því sem fram fer á vellinum. Við ræðum við sagnfræðingana Guðmund Hálfdanarson og Pál Björnsson, í þættinum í dag, en báðir þekkja þeir vel til þess hvernig sambandinu milli Jóns Sigurðssonar við þjóðina hefur verið háttað í áranna rás, og hvernig það er nú. Við tölum um virkni Jóns Sigurðssonar í Lestinni í dag. Áslaug Torfadóttir fjallar í þætti dagsins um bresku sjónvarpsþættina Catastrophe. Þættirnir kasta rósrauðu gleraugunum út í hafsauga, segir Áslaug, og skoða lífið, hjónabandið og barnauppeldi í öllum sínum vandræðalega og fyndna fáránleika. Kvikmyndin Sóley eftir listakonuna Rósku og Manrico Pavolettoni, verður sýnd í Iðnó í kvöld. Þetta er einskonar huldumynd, sem frumsýnd var árið 1982, gerist á átjándu öld og fjallar um bónda sem heldur út í óbyggðirnar til að leita að hestum, og kemst þar í tæri við álfkonuna Sóley. Þetta er mynd um draum og þetta er mynd um veruleika, þjóðsagan skammt undan, og jafnvel töfraraunsæið. Þorbjörg Jónsdóttir kvikmyndagerðarkona stendur að sýningu myndarinnar í kvöld, ásamt Lee Lorenzo Lynch, Þorbjörg verður gestur Lestarinnar í dag.

Á laugardag verður haldið málþing á vegum Félags áhugamanna um sögu læknisfræðinnar þar sem fjallað verður um berkla og menningu, sögu berkla og berklahæla á Íslandi og áhrif berkla á menningarsöguna, sem voru með margvíslegum hætti. Tilefni þingsins er að á þessu ári verða hundrað ár liðin frá andláti skáldsins Jóhanns Sigurjónssonar skálds, en hann andaðist úr berklum í Kaupmannahöfn þann 31. ágúst árið 1919. Berklar höfðu gífurleg áhrif á íslenskt samfélag á síðustu öld. Þeir lögðu að velli fjölmargt ungt fólk og sú fjölskylda var vandfundin sem ekki átti um sárt að binda vegna þessa sjúkdóms. Á málþinginu, sem fram fer í Þjóðminjasafninu á laugardag, og haldið er í samvinnu við Íslensku- og menningardeild Háskóla Íslands, verður þessari flóknu sögu gerð skil og varpað ljósi á þau gífurlegu áhrif sem berklarnir höfðu á mannlíf og menningu. Á meðal frummælenda á málþinginu er Sveinn Yngvi Egilsson, prófessor í íslenskum bókmenntum síðari alda, en hann flytur erindi sem nefnist ,,Berklar og deyjandi skáld," Sveinn verður gestur þáttarins í dag. Dagur kirkjutónlistar verður haldinn hátíðlegur í fyrsta sinn hér á landi á laugardaginn í Hjallakirkju. Áhugafólki um trúartónlist stendur þá til boða að kynna sér nótnaútgáfu Skálholtsútgáfunnar, hlýða á söng nýrra sálma og áhugaverða fyrirlestra um efnið. Að gefnu tilefni verður hugað að kirkjutónlist í þætti dagsins. Spurt verður: Hvað er kirkjutónlist og hvernig hefur hún þróast í gegnum aldirnar? Raf-, hiphop- og rapptónlist samtímans hafa á sér einhver merki sem rekja má til trúartónlistar - rýnt verður nánar í þau áhrif með Kristjáni Hrannari, organista. Og haldið ykkur fast, besta lag ársins fram að þessu er fundið, það er mannlegt, og samið af fjarkanum sjálfum, breska raftónlistarmanninum Four Tet. Only Human er snaggaraleg teknóveisla með latínsku ívafi þar sem krókurinn er súpa af raddsnifsum sem eru fengin að láni frá Nelly Furtado ársins 2006. Davíð Roach Gunnarsson segir hlustendum undan og ofan af mögulega besta lagi ársins fram að þessu.

Í tilefni af alþjóðlegum degi ljóðsins á morgun, fimmtudaginn 21. mars, efna Svikaskáld til ljóðastundar þar sem verður ort, lesið, ruplað og rænt, í samstarfi við Reykjavík Bókmenntaborg UNESCO. Svikaskáldin bjóða til ljóðaviðburðar sem fram fer á Slippbarnum annað kvöld, þar sem þátttakendur yrkja saman að hætti Svikaskálda. Kvöldið byrjar með stuttum ljóðalestri, úr ljóðum þekktra skálda frá öllum heimshornum. Síðan er skrifað í 10 mínútur og þátttakendur eru loks hvattir til að stela línum og/eða hugmyndum úr því sem lesið var á undan. Tvö svikaskáld taka sér far með Lestinni í dag, þær Sunna Dís Másdóttir og Þóra Hjörleifsdóttir. Fleiri skáldkonur koma við sögu í Lestinni í dag, þeirra á meðal skáldið Renée Vivien, og Karl Ólafur Hallbjörnsson ræðir í þættinum í dag við heimspekinginn Finn Ulf Dellsén, dósent við Háskóla Íslands, sem hlaut hin virtu norrænu Nils Klim fræðaverðlaun á dögunum. Verðlaunin hlýtur Finnur fyrir rannsóknir sínar á þekkingarfræði og vísindaheimspeki, en hann er fyrstur Íslendinga til að hljóta verðlaunin sem eru veitt árlega norrænum fræðimanni yngri en 35 ára. Og Marta Sigríður Pétursdóttir fjallar í dag um tvær kvikmyndir, Capernaum eftir líbanska kvikmyndaleikstjórann Nadine Labaki sem fjallar um 12 ára dreng sem lögsækir foreldra sína fyrir vanrækslu. Myndin hefur slegið í gegn á kvikmyndahátíðum út um allan heim, en aðalhlutverk myndarinnar er í höndum hins unga leikara, Zain Al Rafeea, sem var sjálfur flóttamaður frá Sýrlandi í Líbanon. Marta fjallar einnig um kvikmyndina Taka 5 sem er ný íslensk gamanmynd eftir Magnús Jónsson.

Þú skalt ekki drýgja hór. Svo segir 7. boðorðið en hvað þýðir það? Í predikun sinni á sunnudag ræddi séra Irma Sjöfn Óskarsdóttir hvernig þetta boðorð hefur verið misnotað í gegnum aldirnar, til að kúga konur og gera kynlíf að tabú. Ákveðið nýjabrum er yfir slíkum lestri á Biblíunni, í það minnsta fyrir þau okkar sem sjaldan sjást á kirkjubekk, en hann rímar vel við tíðarandann. Í Lestinni í dag verður rætt um Biblíuna á breyttum tímum og mikilvægi nýrra sjónarhorna þegar kemur að nýliðun í kirkjunni í tengslum við fermingar. Bandaríski gítarleikarinn Dick Dale andaðist á laugardag, áttatíuogeins árs að aldri. Dale var löngum kallaður konungur brimbrettarokksins, og hafði mikil áhrif sem slíkur. Ferill hans spannaði sextíu ár og gítarleikur hans hafði áhrif á fjölmarga gítarleikara í hinum ýmsu greinum tónlistarinnar. Gestur Lestarinnar verður listamaðurinn Curver Thoroddsen sem þekkir vel til Dicks Dale og brimbrettarokksins. Og í pistli sínum í dag fjallar Tómas Ævar Ólafsson um ferð sína á afar sérstakan pítsustað sem staðsettur er í fjallaþorpinu Caiazzo á Ítalíu og er af mörgum talinn vera besti pítsustaður í heimi.

Þegar upp koma ritdeilur manna og trölla á milli í athugasemdakerfum netmiðla er því jafnan varpað fram að "kommentakerfin logi". Úr slíkum logum getur oft orðið mikið bál og á síðustu misserum hafa stjórnendur téðra netmiðla stundum tekið upp á því að slökkva eldana áður - og stundum eftir - að illa fer með því að loka fyrir athugasemdir á ákveðnar fréttir. Það gerðist til að mynda á á föstudag, þegar nokkrir lesendur fóru jákvæðum orðum um hryðjuverkaárás hægri öfgamanns á mosku í Christchurch, Nýja Sjálandi, við fréttir á vef Vísis. Hvers vegna að vera með kommentakerfi þegar virkir í athugasemdum eru þekktastir fyrir gegndarlausan rasisma, hómófóbíu og fordóma þar fram eftir götunum? Bera fréttamiðlar ábyrgð á orðum lesenda sinna? Þarf samfélagið að vera meðvitað um sjónarmið fólks á jaðrinum eða á að slökkva á tröllunum? Tinni Sveinsson, vefþróunarstjóri Vísis og Lára Ómarsdóttir, fréttamaður Ríkissjónvarpsins, stíga um borð í Lestina og ræða málið. Árið 1922 gaf Jón Thoroddsen út fyrstu íslensku bókina sem eingöngu hafði að geyma prósaljóð. Bókin nefnist Flugur og skipar sérstakan sess í íslenskri bókmenntasögu. Höfundurinn andaðist í Kaupmannahöfn tveimur árum eftir útkomu bókarinnar, aðeins tuttugu og sex ára gamall, en við hann voru bundnar miklar vonir, bæði á sviði skáldskapar og stjórnmála. Nú er útlit fyrir að Flugurnar séu á leið út fyrir landsteinana, tæpum hundrað árum eftir að Jón Thoroddsen sleppti þeim lausum í bók sinni. Rithöfundarnir Guðmundur Andri Thorsson og Ármann Jakobsson rifja upp þetta heillandi verk í Lestinni í dag. Hugtakið hauntology eða vofufræði er stundum notað til að greina stöðu vestrænnar menningar í dag. Vofufræðin lýsir söknuði eftir framtíð sem kom aldrei, þökk sé nýfrjálshyggjunni og síðkapítalismanum. Við erum sem sagt stödd í menningarlegri blindgötu, þar sem aldrei er hægt að búa til neitt alveg nýtt. Þórður Ingi Jónsson fjallar í dag um þetta flókna hugtak út frá tónlist og poppmenningu samtímans. Og bandaríska sjónvarpsþáttaröðin The Passage er miðlungsgóð aðlögun á fantagóðum bókum en standa eigi að síður ágætlega fyrir sínu sem ferskt innlegg í vampíruþáttaflóruna. Áslaug Torfadóttir fjallar um þættina í Lestinni í dag.

Fortíðarþrá, æskuslóðir, innra tillfinningalíf og það að vera til hér og nú. Svo hljóða meginþemu nýjustu breiðskífu Solange Knowles - When I Get Home, Þegar ég kem heim. Platan er ekki jafn pólitísk og sú síðasta en hún talar inn í okkar samtíma, og til fólks á annan máta í þetta sinn. Lestin rýnir í plötuna í þætti dagsins með hjálp kenninga franska heimspekingsins Anne Dufourmantelle. Er konungur poppsins alfallinn eða mun hann rísa upp eins uppvakningarnir í Thriller-myndbandinu? Hvernig eiga árshátíðir Tryggingamiðstöðvarinnar eftir að virka án þess að Bogga í bókhaldinu öskursyngi með Billie Jean? Er hægt að innkalla fegurð sem hefur verið sleppt út í heiminn vegna misgjörða skapara hennar? Davíð Roach Gunnarsson ræðir um listir og hreinsunarelda í Lestinni í dag. Og spurt verður hvort það séu aðeins þrjár árstíðir á Íslandi, í þættinum verður fjallað um vorið.

Pálmi Freyr Hauksson, sviðshöfundur og spunaleikari, flytur verk sitt Istan í Tjarnabíói um helgina. Verkið fjallar um Istam, lítinn bæ á Bretlandseyjum. Pálmi verður gestur Lestarinnar í dag og segir frá. Marta Sigríður Pétursdóttir fjallar um tvær kvikmyndir í þættinum í dag. The Wife eftir sænska leikstjórann Björn Runge, drama sem fjallar um rithöfund sem vinnur Nóbelsverðlaunin í bókmenntum og eiginkonu hans sem leikin er af Glenn Close. Og Óskarsverðlaunamyndina Free Solo, heimildarmynd sem fjallar um ofurhugann Alex Honnold sem kleif fyrstur manna klettavegginn El Capitan í Yosemite-þjóðagarðinum í Kaliforníu, án öryggisbúnaðar. Karl Ólafur Hallbjörnsson fjallar í pistli dagsins um líkamlega hugsun og lýðræði, og rætt verður við Þorbjörgu Jónsdóttur kvikmyndaleikstjóra um kvikmyndina Communion Los Angeles sem kvikmyndaklúbburinn Í myrkri sýnir í Kling og Bang við Grandagarð á morgun, en myndin fjallar hraðbraut 110 í Los Angeles, sem er elsta hraðbrautin í Kaliforníu. Brautin liggur frá San Gabríel-fjallgarðinum að Kyrrahafinu, og fer í gegnum hin ýmsu hverfi þar sem fólk af ólíkum stéttum býr og starfar.

Ásakanirnar komu fyrst fram á níunda áratugnum en við vildum ekki heyra þær. Hummuðum þær fram af okkur. Núna, stíga tveir menn - James Safechuck og Wade robson - fram í heimildarmyndinni Leaving Neverland og segja okkur frá því hvernig Michael Jackson braut ítrekað gegn þeim kynferðislega þegar þeir voru börn. Sum okkar vilja enn ekki hlusta. Fjölmenn mótmæli hafa farið fram vegna myndarinnar, margir aðdáendur Jackson eru reiðir og sárir út í Safechuck og Robson. Þeir eru enda, í augum mótmælenda, að reyna að sverta mannorð sem þeir elska, manneskju sem hefur gefið heiminum svo margt fallegt að hann getur ekki hafa gert neitt svona ljótt. Anna Kristín Newton, sálfræðingur, hefur í starfi sínu unnið með bæði þolendum, gerendum og ástvinum gerenda. Í Lestinni í dag ræðir hún um það þegar hugmyndir okkar um ástvin stangast á við raunveruleikann, skrímslavæðingu og hvaða áhrif hún hefur á upplifanir af kynferðisofbeldi. Í pistli sínum í dag skoðar Tómas Ævar Ólafsson hugtakið flökkusjálf sem lýsir ákveðnum veruhætti eða lífsstíl sem einkennist og mótast af millibilsástandi, það er háþróaður kapítalismi sem laðar fram þetta fyrirbæri þó að nafn þess sé dregið af gamalkunnum hirðingjum. Rætt verður við Svan Kristjánsson stjórnmálafræðing að gefnu tilefni um alþjóðahyggju, kosti hennar og galla, og Halldór Armand Ásgeirsson rithöfundur flytur að venju pistil í Lestinni á þriðjudegi og fjallar um sjónvarpsþætti sem fjalla um lúsera, Samtök atvinnulífsins, föstuna og krossfestinguna.