Lestin

Það hefur ekki farið framhjá nokkrum manni að menn standa þessa dagana í kjaraviðræðum, verkföll hafa verið boðuð, og raunar hafin nú þegar, og samninganefndir sitja sveittar á fundum frá morgni til kvölds, alla daga vikunnar. Það hefur líka varla farið framhjá þeim sem fylgjast með fréttum að orðræðan í verkalýðsbaráttunni hefur breyst. Menn nota nú orð og hugtök sem þóttu sjálfsögð fyrir einhverjum áratugum, en fóru síðan einhverra hluta vegna úr tísku. Nú nota forkólfar verkalýðshreyfingarinnar orð á borð við stéttabaráttu, auðvald, sósíalismi, stéttavitund og þar fram eftir götunum. Í Lestinni í dag verður rýnt í þessa orðræðu, spurt hvers vegna hún vaknar úr dvala nákvæmlega nú, og hverju hún getur mögulega skilað. Gestir þáttarins verða Friðjón R. Friðjónsson framkvæmdastjóri og Sumarliði Ísleifsson sagnfræðingur og höfundur Sögu Alþýðusambands Íslands. Fimm mislingatilfelli hafa verið staðfest á landinu á síðustu vikum og eðli málsins samkvæmt eru margir áhyggjufullir. Um 2.000 einstaklingar fengu bólusetningu gegn mislingum um helgina á heilsugæslum höfuðborgarsvæðisins en heilbrigðisstofnanir eru þó ekki þær einu sem finna fyrir auknum ágangi þegar smitsjúkdómar koma upp - síðustu daga hefur grein frá árinu 2005 trónað á toppi listans yfir mest lesnu svör vísindavefsins, en greinin sú svarar spurningunni ,,Hvað eru mislingar?" Mislingarnir eru þó ekki eini sjúkdómurinn sem notendur vísindavefsins hafa áhyggjur af; svör um ristil, millirifjagigt og lungnabólgu fylgja í humátt á eftir en svör um blóðþrýsting, berkjubólgu og gyllinæð komast einnig á topp tíu lista dagsins. Jón Gunnar Þorsteinsson, ritstjóri Vísindavefsins, ræðir hlutverk hans í íslensku samfélagi á tímum þar sem sjúkdómseinkennum er gjarnan slegið upp í leitarvél áður en leitað er til læknis. Og Áslaug Torfadóttir fjallar um bandarísku sjónvarpsþættina I'm Sorry.

Vikan byrjað með hvarfi andlits heillar kynslóðar, Keith Flint úr ensku hljómsveitinni Prodigy var allur á mánudaginn. Hann var dansarinn með djöfullega andlitið, djókerinn með eiturgrænu bartana, pönkaði rapparinn með róttæka lífsstílinn, sá sem bar eld að heilli kynslóð. Davíð Roach Gunnarsson fer á hundavaði yfir feril The Prodigy og minnist Keith Flint í Lestarferð dagsins. Tímatalsfræði á sér langa sögu á Íslandi og handrit með tímatali, svonefndum páskatöflum, eru varðveitt allt frá þjóðveldisöld. Í Lestinni í dag verður rýnt í sögu almanaka með Davíði Ólafssyni, sagnfræðingi, og einnig spurt: er tími almanaka liðinn? Einnig verður hugað að tævönskum kvikmyndadögum sem hefjast í Bíóparadís á morgun og rætt við Hrönn Sveinsdóttur, framkvæmdastjóra.

Heimildarmyndin Leaving Neverland eftir breska kvikmyndagerðarmanninn Dan Reed hefur vakið mikla athygli en í henni er fjallað um meint kynferðislegt ofbeldi bandaríska tónlistarmannsins Michaels Jackson gegn ungum drengjum. Myndin, sem var frumsýnd á Sundance-kvikmyndahátíðinni í lok janúar, hefur vakið mikið umtal og neytt aðdáendur til að horfast í augu við arfleifð poppgoðsins. Í Lestinni verður þetta mál skoðað út frá ýmsum sjónarhornum, gestir þáttarins verða tónlistarkonan Berglind María Tómasdóttir, Jón Proppé listfræðingur og Davíð Kjartan Gestsson, ritstjóri Mennningarvefs RUV. Helga Þórey Jónsdóttir er ein þeirra fyrirlesara sem halda erindi á Hugvísindaþingi Háskóla Íslands í ár. Í erindi sínu beinir hún sjónum að íslensku rappsenunni og fjallar um uppgjör og andóf í fagurfræði aldamótakynslóðarinnar. Hlustendur fræðast nánar um vangaveltur hennar í þætti dagsins. Marta Sigríður Pétursdóttir kvikmyndarýnir fjallar um kvikmyndina Burning eftir Suður-kóreanska leikstjórann Lee Chang-dong sem byggð er á smásögu eftir japanska rithöfundinn Haruki Murakami. Og Karl Ólafur Hallbjörnsson fjallar í pistli sínum í dag um Star Trek og vandamál mennskunnar.

Þátturinn hefur kastað hinstu kveðju á marga mæta menn það sem af er ári, raunar virðast minningarorð af einhverju tagi nánast vikulegur viðburður hér á bæ. Á síðustu árum er einhvern veginn eins og frægir einstaklingar, listamenn og önnur átrúnaðargoð, hafi fallið í valinn með hærri tíðni en áður og því er ekki furða að einhverjir spyrji sig: ,,Hvers vegna eru allir að deyja?" Í Lestinni í dag verður leitað svara við þessari spurningu auk þess sem grafið verður í myrkustu afkima internetsins þar sem enn stærri spurning hefur hreiðrað um sig: ,,Hver deyr næst?" Sjávarútvegsráðherra hefur heimilað áframhaldandi veiðar á langreyði og hrefnu næstu fimm árin, til ársins 2023. Eins og svo oft áður eru skiptar skoðanir um hvalveiðar við Íslands strendur, á meðal þeirra sem hafa blandað sér í umræðuna er Högni Egilsson tónlistarmaður sem skrifaði grein í Fréttablaðið í síðustu viku þar sem hann nefnir meðal annars að við höfum skýr merki og teikn á lofti um það að hvalveiðar skaði ímynd Íslands á alþjóðavettvangi. Högni verður gestur Lestarinnar í dag og ræðir um hvalveiðar og mögulega vitundarvakningu meðal listamanna þegar kemur að umhverfismálum í víðum skilningi. Og Halldór Armand Ásgeirsson rithöfundur flytur pistil í Lestinni á þriðjudegi og fjallar í dag um svefnvenjur mikilmenna.

Í Lestinni í dag er meðal annars fjallað um hljómplötuna Kind of Blue með bandaríska trompetleikaranum Miles Davis. Platan er stundum sögð vera einhver albesta jazzplata allra tíma, talað er um að hún hafi breytt tónlistarsögunni, og engin jazzplata hefur selst betur en Kind of Blue. Nákvæmlega sextíu ár voru á laugardag liðin síðan Davis hóf ásamt félögum upptökur á plötunni í hljóðveri Columbia-útgáfufyrirtækisins í New York, upptökudagarnir urðu aðeins tveir, 2. mars og 22. apríl, hljómplatan kom síðan út þann 17. ágúst árið 1959, hlaut frábæra dóma og hafði mikil áhrif á tónlistarmenn úr ólíkum greinum. Í Lestinni í dag verður þessum tímamótum fagnað, gestir þáttarins verða þeir Jakob Frímann Magnússon og Vernharður Linnet. Á föstudaginn verður alþjóðlegur bruggdagur kvenna haldinn hátíðlegur en þá koma konur út um allan heim saman og brugga bjór. Íslensk bruggkvendi komu saman af þessu tilefni í fyrsta skipti í fyrra og varð þá til bjórinn Bríet, nefndur eftir Bríeti Bjarnhéðinsdóttur, en í ár mun nafn bjórsins hafa skírskotun til umhverfisverndar. Bjór er gjarnan tengdur við karlmenn og karlmennsku en hann á sér þó áhugaverða sögu meðal kvenna, eða öllu heldur norna. Þær Ragnheiður “Raxel“ Axel og Þórey Björk Hall­dórs­dótt­ir vita allt um það mál en þær standa á bakvið flökkubrugghúsið Lady Brewery. Og Áslaug Torfadóttir fjallar í dag um bandarísku sjónvarpsþættina True Detective eftir bandaríska rithöfundinn, handritshöfundinn og leikstjórann, Nic Pizzolatto.

Nikulás Stefán Nikulásson og Leikhópurinn X munu setja upp 12 tíma langa uppfærslu af leikritinu Beðið eftir Godot eftir írska skáldið Samuel Beckett í sýningarrýminu Open við Grandagarð í Reykjavík um helgina. Leikhópurinn Ert´ekki að grínast í mér er að hittast á fyrstu æfingu fyrir 12 tíma uppsetningu á Beðið eftir Godot. Hópurinn ætlar sér að notast við sjálflærða spunaaðferð til að vinna uppsetninguna og mun þessi fyrsta æfing vera tilraun til þess að renna í gegnum leikritið á 12 tímum, finna út hver á að leika hvern, rýna í leikritið og kryfja það til mergjar. Nikulás verður gestur Lestarinnar í dag. ,,Í mínum augum er söngur ekki mikilmennska heldur tilraun til að ná til himna þar sem ríkir fullkominn samhljómur," sagði óperusöngkonan Maria Callas. Í þættinum í dag verður sagt frá nýlegri heimildarmynd um grísku goðsögnina; Maria by Callas eftir ljósmyndarann Tom Volf. Tónlistarmaðurinn Agnar Gunnar Agnarsson sem kallar sig Agzilla er þungavigtarmaður í raftónlistarsenu Reykjavíkur en hann tók þátt í að skapa íslensku reiv-senuna snemma á tíunda áratugnum. Agzilla gaf nýlega út plötu hjá útgáfunni Metalheadz, sem lagði línurnar í danstónlist á sínum tíma. Þórður Ingi Jónsson ræðir við Agzilla í þættinum dag um gullöld raftónlistarinnar á Íslandi, reiv-tímabilið goðsagnakennda. Og á föstudaginn gáfu tónlistarmennirnir Tumi Árnason og Magnús Trygvason Eliassen út plötuna „Allt er ómælið.“ Tómas Ævar Ólafsson heimsækir þá félaga á hljómsveitaræfingu og spjallar við þá um verkið, en tvennir útgáfutónleikar eru fyrirhugaðir um helgina.

Umsjón: Anna Gyða Sigurgísladóttir og Eiríkur Guðmundsson.

Lestin minnist í dag enska tónlistarmannsins Marks Hollis sem andaðist á mánudag, 64ra ára að aldri. Hollis var forsprakki hljómsveitarinnar Talk Talk sem naut mikilla vinsælda en ekki síður virðingar á níunda áratug síðustu aldar. Hljómsveitin var starfrækt í tíu ár og gaf á ferli sínum út fimm plötur, á þeim tíma þróaðist tónlistin frá aðgengilegu synta-poppi til tilraunakenndrar tónlistar þar sem saman komu áhrif úr ýmsum áttum, meðal annars frá jazztónlist og klassískri tónlist. Síðustu tvær plötur hljómsveitarinnar hafa löngum þótt marka upphaf tónlistarstefnu sem kennd er við post-rokk, plöturnar voru lítt til vinsælda fallnar á sínum tíma, en hafa í seinni tíð verið hafnar til skýjanna af tónlistaráhugafólki út um allan heim. Mark Hollis gaf út eina sólóplötu árið 1998, plötu sem margir hafa miklar mætur á, en yfirgaf síðan sviðsljósið. Í Lestinni í dag verður fjallað um feril Marks Hollis og hljómsveitarinnar Talk Talk, gestir þáttarins verða tónlistarmennirnir Borgar Magnason og Úlfur Eldjárn. Marta Sigríður Pétursdóttir kvikmyndarýnir fjallar um kvikmyndina Green Book eftir bandaríska kvikmyndaleikstjórann Peter Farrelly, en myndin var valin besta mynd ársins á Óskarsverðlaunahátíðinni sem fram fór um helgina. Og Karl Ólafur Hallbjörnsson fjallar í pistli sínum í dag um tilvistina, mannleika og hið ómannlega.

Umsjón: Eiríkur Guðmundsson.

Í Lestinni í dag verður meðal annars hugað að elstu ljósmyndum okkar Íslendinga, „ógeðslegu samfélagi“ innan gæsalappa, og hinu guðlega, hinu forna og hinu kvenlega. & again it descends to the earth, og aftur stígur það niður til jarðar, er yfirskrift sýningar listakonunnar Kathy Clark sem hefst í Stúdíó Sol um helgina. Í innsetningunni vinnur listakonan með hið forna, guðlega og kvenlega, allt í nýju sýningarrými Dariu Andrews sem jafnframt er heimili hennar. Lestin lítur við í Studio Sol í dag. Nú eru 180 ár frá því að Dagúerreótýpan var kynnt heiminum - með þeirri tækni breiddist ljósmyndin út meðal almennings og síðan þá hefur miðillinn hægt og rólega þróast yfir í það sem við þekkjum mætavel í dag - meðal annars þessa laufléttu myndavél í snjallsímum okkar. Í þætti dagsins verður hugað að því hvernig við lesum í og nálgumst ljósmyndir almennt. Við heimsækjum Ljósmyndasafn Íslands, stofnun sem hefur að geyma sex og hálfa milljón ljósmynda úr íslensku þjóðlífi, og má rekja elstu ljósmynd okkar Íslendinga til sirka 1850. Meira um það hér á eftir.

Halldór Armand Ásgeirsson rithöfundur fjallar um hvort og þá hvers vegna Ísland er „ógeðslegt samfélag“?

Umsjónarmenn: Anna Gyða Sigurgísladóttir og Anna Marsibil Clausen.

Efni Lestarinnar í dag: Framlag Íslands í Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva, sem fram fer í Tel Aviv í Ísrael í maí, verður valið á laugardag. Óhætt er að segja að lag Hatara, Hatrið mun sigra, hafi vakið mesta athygli af þeim fimm lögum sem koma til greina. Sitt sýnist hverjum um lagið og atriðið, sem og það hvort yfir höfuð sé rétt að taka þátt í keppninni, í ljósi ítrekaðra mannréttindabrota Ísraelsstjórnar í samskiptum hennar við Palestínumenn. Á föstudag birtist í Stundinni grein eftir Nínu Hjálmarsdóttur, sviðslistakonu, listgagnrýnanda og framleiðanda, sem ber yfirskriftina: ,,Að eigna sér baráttu annarra - Hatari í Eurovision." Í greininni segist Nína meðal annars ekki efast um að meðlimir hljómsveitarinnar séu einlægir í stuðningi sínum við málstað Palestínu, en hún heldur því fram að með gjörningi sínum vinni þeir gegn málstaðnum, þeir eigni sér baráttu annarra. Og hún staðhæfir að mikill meirihluti Palestínumanna (rithöfundar, listamenn, menningarstofnanir meðtalin) líti svo á að það besta sem fólk og stofnanir frá öðrum þjóðum geti gert til að hjálpa, sé að sniðganga Ísrael, þar með talið menningarviðburði. Meðlimir Hatara hafa sagt að fráleitt sé að taka þátt í Söngvakeppni sem haldin er í ríki sem traðkar á mannréttindum, en úr því sem komið sé, verði Íslendingar að nýta dagskrárvald sitt til að vekja athygli á pólitísku inntaki keppninnar og framgöngu Ísraelsríkis. Í Lestinni í dag verður rætt við Þórunni Ólafsdóttur sem starfað hefur að mannúðarmálum í Palestínu og víðar, um ýmsar hliðar þessa flókna máls. Óskarsverðlaunin voru afhent Kaliforníu í nótt. Aldrei þessu vant var enginn kynnir á hátíðinni en að öðru leyti gekk lífið nokkurn veginn sinn vanagang; fötin voru fín, ræðurnar voru tilfinningaþrungnar og einhver datt af sviðinu. Lestin rennir í hápunkta Óskarsins með aðstoð Ingu Söru Guðmundsdóttur, Óskarssérfræðings Rúv Núll. Og ekkert lát virðist á vinsældum ofurhetja ýmiss konar en systkinin í The Umbrella Academy slá nýjan tón með því að setja fjölskylduerjur og systkinaríg í forgrunn í þessum skemmtilegu þáttum sem sýndir eru á Netflix. Áslaug Torfadóttir fjallar um The Umbrella Academy í Lestinni í dag.

Umsjón: Anna Marsibil Clausen og Eiríkur Guðmundsson.

Efni Lestarinnar í dag: Á þessu ári eru hundrað ár liðin frá því að hinn áhrifamikli skóli Bauhaus var stofnaður í Weimar í Þýskalandi. Þar var lögð áhersla á að sameina margar greinar, arkitektúr, hönnun og iðngreinar. Stofnandi skólans var þýski arkitektinn Walter Gropius og var hann starfræktur í þremur borgum á árunum 1919 til 1933, og hafði mikil víða um heim. Í Lestinni í dag verður fjallað um sögu, hugmyndafræði og áhrif Bauhaus, gestir þáttarins verða þau Harpa Þórsdóttir, safnstjóri Listasafns Íslands, og Aðalsteinn Ingólfsson, listfræðingur. Norræn kvikmyndahátíð hefur göngu sína í Norræna húsinu í dag og stendur yfir til sunnudags. Þema hátíðarinnar í ár er húmorískur realismi og sænski kvikmyndaleikstjórinn Roy Anderson. Fjallað verður um Anderson í þætti dagsins og rætt við Arnbjörgu Mariu Danielsen, dagskrárstjóra Norræna hússins. Og á laugardaginn verða tuttugu ár liðin frá útgáfu plötunnar Things Fall Apart, allt sundrast - sem er krúnudjásnið í höfundarverki rappsveitarinnar The Roots - og Lestin fagnar því af lífs og sálar kröftum. Platan sækir titil sinn í bók nígeríska höfundarins Chinua Achebe og var tekin upp í Electric Lady-hljóðveri Jimi Hendrix, og stendur fyllilega undir sögulegu vigtinni sem því fylgir. Davíð Roach Gunnarsson fræðir hlustendur um Things Fall Apart og The Roots í Lestarferð dagsins.

Umsjón: Anna Gyða Sigurgísladóttir og Eiríkur Guðmundsson.