Lestin

Stuttsjónvarpsþáttaröðin Chernobyl frá framleiðendum HBO og Sky hóf göngu sína í byrjun mánaðar. Eins og nafnið bendir til er hér um að ræða þáttaröð um alvarlegasta kjarnorkuslys sögunnar og eftirmála þess. Þetta er dramatísering á sannsögulegum heimildum. Áhorfendur skyggnast inn í heim þeirra sem áttu hlutdeild í slysinu sjálfu, þeirra sem bjuggu í nálægð við kjarnorkuverið, og þeirrra sem unnu að því að sporna við frekari eyðileggingu í kjölfarið. Í Lestinni í dag verður rýnt í sjónvarpsþættina Chernobyl og Geislavarnir ríkisins heimsóttar að gefnu tilefni. Menningarfyrirbærið ferilskrá kemur við sögu í þættinum í dag, hún birtist í öllum stærðum og gerðum, svart-hvít eða í mörgum mismunandi litum. Ferilskráin dregur fram ýmsa eiginleika manneskjunnar en sleppir því kannski að minnast á aðra. Í þættinum í dag skoðar Tómas Ævar Ólafsson þetta margbreytilega fyrirbæri ásamt fríðu föruneyti.

Eftirlífsljósmyndun eða sorgarportrett, þar sem látinn einstaklingur er ljósmyndaður, hófst sennilega með tilkomu ljósmyndatækninnar, í kringum 1850. Hefðin fjaraði víða út fyrir miðja síðust öld en í Litháen lifði hún hins vegar mun lengur. Leifur Wilberg Orrason, ljósmyndari og grafískur hönnuður, hefur í nokkur ár safnað eftirlífsljósmyndum frá Litháen. Leifur Wilberg verður gestur Lestarinnar í dag. Hann fræðir hlustendur nánar um jarðarfaraljósmyndir. Tónlistarmaðurinn og plötusnúðurinn Textasy frá Dallas í Texas er eitt heitasta nafnið í raftónlistarheiminum um þessar mundir en hann er þekktur fyrir að blanda Suðurríkja-rappi saman við danstónlist úr ýmsum áttum. Textasy er nú búsettur í Berlín, þar sem hann gefur meðal annars út tónlist eftir íslenska raftónlistarmenn. Rætt verður í þættinum í dag við Textasy um tónlistarsenuna í Dallas boðið verður upp á tóndæmi. Einnig verður í Lestinni í dag sagt frá nýju menningartímariti, Skandala. Og Karl Ólafur Hallbjörnsson fjallar í pistli sínum í dag um argentínska rithöfundinn Jorge Luis Borges, Júdas Ískaríot og kristindóminn.

rið 1969 kynnti blaðamaðurinn Hunter S. Thompson framboð sitt til bæjarfógeta í Aspen, Colorado undir yfirskriftinni Viðundursaflið - Freak Power. Ætlun framboðsins var að hrista upp í stjórnmálaumhverfi borgarinnar og snúa öllu á hvolf. Fjallað verður um þennan undarlega pólitíska gjörning í Lestinni í dag. Á laugardag, 18. maí, voru fjörutíu ár frá útkomu hljómplötunnar Lodger með breska tónlistarmanninum David Bowie. Platan var sú þriðja í Berlínar-trílógíunni svokölluðu og á henni blandar Bowie saman áhrifum frá ólíkum heimshornum. Platan þótt á sínum tíma ekki eins góð og næstu tvær plötur Bowie's á undan, meistaraverkin Low og Heroes, en hefur í seinni tíð notið sannmælis. Í Lestinni í dag verður fjallað um Lodger, gestur þáttarins verður Sindri Freysson rithöfundur. Og Halldór Armand Ásgeirsson rithöfundur flytur pistil í Lestinni á þriðjudegi og fjallar í dag um það sem gerist þegar umheimurinn er ekki til.

Hljómsveitin The National hefur verið ein af athyglisverðustu rokkhljómsveitum síðustu 20 ára eða svo. Sveitin hefur sent frá sér átta plötur og fjórar þeirra voru á lista sem breska tónlistartímaritið NME birti yfir 500 bestu plötur sögunnar. Sú nýjasta í röðinni, I Am Easy to Find, kom út nú fyrir helgi og þykir af mörgum sú metnaðarfyllsta og tilraunakenndasta hingað til. Rætt verður um nýju plötuna við Margréti Helgu Erlingsdóttur, bókmenntafræðing og blaðamann Vísis, og Atla Fannar Bjarkason, fjölmiðlamann og fréttaskýranda í Vikunni með Gísla Marteini. Söngvakeppni evrópskra sjónvarsstöðva fór fram eins og allir vita í Tel Aviv í Ísrael um helgina. Í Lestinni í dag verður fjallað um frammistöðu Hatara og sitthvað fleira sem tengist þátttöku þeirra í keppninni, gestir þáttarins verða þeir Sölvi Blöndal tónlistarmaður, útgefandi og hagfræðingur og Jónatan Garðarsson, sem þekkir keppnina og sögu hennar betur en flestir aðrir. Og sænsku þættirnir Quicksand fjalla á óvæginn hátt um málefni eins og byssuofbeldi, stéttskiptingu og málefni innflytjenda en eru á sama tíma spennandi réttardrama sem heldur áhorfendum við efnið. Áslaug Torfadóttir fjallar um þættina í Lestinni í dag.

Afleggjarinn er færanleg vinnustofa, heimili og sýningarrými myndlistarmannsins Viktors Péturs Hannessonar. Listamaðurinn leggur brátt í ferðalag um landið á umræddum húsbíl, en í honum hyggst hann vinna grasagrafík, þ.e.a.s. listaverk úr íslenskri flóru. Viktor tekur sér far með Lestinni í dag. Í pistli sínum í dag rifjar Tómas Ævar Ólafsson upp vinsælt græjuæði sem gekk yfir heiminn í byrjun aldar. Á markað kom svokallað kviðbelti sem sendi rafstuð í magann og gerði notanda kleift að byggja upp vöðvamassa án þess að fara í líkamsrækt og erfiða. The Wild Pear Tree er nýjasta kvikmynd tyrkneska leikstjórans Nuri Bilge Ceylan. Kvikmyndin fjallar um ungan mann, Sinan, sem snýr aftur til heimabæjar síns eftir háskólanám en hann elur með sér draum um að verða rithöfundur. The Wild Pear Tree er húmorísk og draumkennd kvikmynd sem dansar sérkennilegan dans á mærum töfraraunsæis og sósíalrealisma og má lýsa sem bókmenntalegri kvikmynd. Marta Sigríður Pétursdóttir segir frá í Lestinni í dag. Og Davíð Roach Gunnarsson rýnir í framgöngu Hatara í Tel Aviv.

Tilhugalífið hefur breyst töluvert á síðustu árum en stefnumótasmáforritið Tinder spilar stóran þátt í þeirri þróun. Fyrirbærið verður skoðað nánar í þættinum í dag. Heimildarmaður Lestarinnar verður Fanney Svansdóttir en hún skrifaði nýverið meistararitgerð í menningarfræði um framsetningu sjálfsins á Tinder. Atli Bollason fjallar í dag að gefnu tilefni um Hatara og Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva og hugað verður að nýrri kvikmynd. Sagt verður frá athyglisverðri tónlistarhátíð sem haldin verður á Borðeyri við Hrútafjörð, af öllum stöðum, í sumar. Hátíðin nefnist HÁTÍÐNI og það er listasamlagið og útgáfufélagið POST - DREIFING sem stendur að henni, þar koma fram fjölmargar hljómsveitir og tónlistarmenn sem eru að hasla sér völl á íslensku tónlistarsenunni um þessar mundir. Gestur þáttarins verður Bjarni Daníel Þorvaldsson tónlistarmaður og einn af forsprökkum POST - DREIFINGAR, og raunar meðlimur í einni af skemmtilegustu hljómsveit landsins um þessar mundir.

Og Karl Ólafur Hallbjörnsson fjallar í pistli sínum í dag um vitundarvakningu og loftslagsbreytingar.

Í Lestinni í dag er meðal annars fjallað um Cornucopia-tónleikaröð Bjarkar Guðmundsdóttur sem nú stendur yfir í menningarmiðstöðinni The Shed í New York. Hér er á ferðinni mikið sjónarspil sem vakið hefur mikla athygli, sjálf hefur Björk kallað viðburðinn stafrænt leikhús. Fyrstu tónleikarnir fóru fram fyrir viku en þeir síðustu verða 1. júní. Útsendari Lestarinnar, Freyr Eyjólfsson, var í The Shed á mánudagskvöld, og gefur skýrslu í Lestinni í dag. Í þriðju útgáfa veftímaritsins Flóru er að finna 11 greinar, um brennandi og áleitin málefni, allt frá höfuðklútanotkun yfir í núvitund á tímum loftslagsröskunnar. Er hægt að aðskilja list frá listamanni? heitir ein grein útgáfunnar. Þar skrifar Steinunn Ólína Hafliðadóttir um mörk listaverka og listamanna og veltir því fyrir sér hvort hægt sé að njóta listar án tenginga við bakgrunn og athafnir listamannsins sjálfs. Rætt verður við Steinunni í Lestinni í dag. Og Halldór Armand Ásgeirsson rithöfundur flytur pistil í Lestinni á þriðjudegi og fjallar um like-takkann.

Hnallþóran er yfirskrift sýningar sem nýlega var opnuð í galleríinu Midpunkt í Kópavogi. Þar vinna þær Sigurrós Guðbjörg Björnsdóttir og Berglind Erna Tryggvadóttir með hina íslensku hnallþóru, sem stundum er kölluð stríðsterta, sem listhlut og reyna að finna henni nýtt hlutverk í síbreytilegu landslagi íslenskrar matarmenningar. Lestin heimsækir Midpunkt í dag og rætt verður við Sigurrós um hina sjónrænu þjóðargersemi, hnallþóruna, í þætti dagsins. Fjörutíu ár verða í júní líðin síðan platan Unknown Pleasures, Óþekktar nautnir, með hljómsveitinni Joy Division kom út. Ian Curtis og félagar áttu aðeins örfá starfsár en náðu þó að hafa mikil áhrif á síðpönkið í Bretlandi og líklega um heim allan. Rýnt verður í merkilega plötu með merkilegri hljómsveit í Lestinni í dag. Rapparinn Mælginn er einn sá gamalreyndasti í reykvísku senunni en hann hefur gefið út tónlist seinustu 17 árin. Hann hefur vakið verðskuldaða athygli í borginni seinustu ár eftir að hafa stigið oft á stokk með hljómsveit sinni Mælginn Big Band. Þórður Ingi Jónsson ræðir í þættinum í dag við Mælginn um rappið, feril hans og hvernig upplifun það var að brjóta ísinn fyrir rappsenuna í Reykjavík, áður en hún varð “kúl“, innan gæsalappa, eitursvöl. Og Áslaug Torfadóttir fjallar í dag um bandarísku sjónvarpsþættina I Am the Night sem veita skemmtilega innsýn í neonlitað lífið í Los Angeles í Bandaríkjunum á sjöunda áratugnum, þótt farið sé ansi frjálslega með fullyrðinguna ,,byggt á sannri sögu."

Síðasta föstudag kom út fjórða breiðskífu bandarísku indísveitarinnar Vampire Weekend, Father of the Bride, sem er jafnframt þeirra fyrsta í sex ár. Platan er leitandi, bæði inn á við í sálarlíf söngvarans Ezra Koenig, en líka út á við í tónlist annarra heimsálfa, og er með allra bestu plötum sem komið hafa út í ár. Davíð Roach Gunnarsson hellir sér ofan hyldjúpan hljóðheim Föðurs Brúðarinnar í Lestinni í dag. Met Gala, viðburðurinn sem er gjarnan kallaður Óskar tískuheimsins, átti sér stað síðasta mánudag. Þemað var að þessu sinni Camp. Í þættinum í dag verður fjallað um viðburðinn og að gefnu tilefni rifjuð upp ritgerð bandarísku fræðikonunnar Susan Sontag um költ hugtakið Camp. Og á dögunum var tilkynnt að ein áhrifamesta raftónlistar-hljómsveit í heimi, þýska hljómsveitin Tangerine Dream, myndi halda tónleika í Gamla-bíói í september. Hljómsveitin var stofnuð árið 1967, hefur sent frá sér ríflega hundrað hljómplötur, samið tónlist við fjölda kvikmynda og tölvuleikja og sjö sinnum verið tilnefnd til Grammy-verðlauna. Fjallað verður um Tangerine Dream í Lestinni í dag, gestir þáttarins verða Ingvar Víkingsson grafískur hönnuður og Árni Matthíasson blaðamaður.

Connie Converse er bandarísk tónlistarkoma sem samdi hugljúfa, háðslega og afar persónulega tónlist fyrir miðbik síðustu aldar. Tónlist hennar leit þó ekki dagsins ljós fyrr en rúmum fimmtíu árum eftir upptökur. Er áhugi óx á lífi hennar og list kom í ljós að tónlistarkonan hafi látið sig hverfa árið 1974. Ekkert hefur til hennar spurst síðan. Við skoðum málið nánar hér í þætti dagsins. Eurovision á Þjóðminjasafninu, hvernig hljómar það ágætu hlustendur? Það er ekki fjarstæða heldur staðreynd, Þjóðminjasafnið kemur víða við, það safnar ekki aðeins gömlum munum, heldur líka siðum og hefðum, og horfir í þeim efnum til samtímans. Þjóðminjasafn Íslands leitar nú eftir aðstoð almennings við að safna upplýsingum um Eurovision hefðir. Ágúst Ó. Georgsson sérfræðingur þjóðháttasafns Þjóðminjasafnsins segir frá í Lestinni í dag.

Marta Sigríður Pétursdóttir fjallar í dag um bandrísku ofurhetjumyndina Avengers: Endgame eftir Anthony Russo og Joe Russo sem slegið hefur rækilega í gegn, en um er að ræða eina dýrustu kvikmynd sem nokkurn tímann hefur verið gerð. Og þýski heimspekingurinn Friedrich Nietzsche og kenning hans um eilífa endurtekningu hins sama er viðfangsefni Karls Ólafs Hallbjörnssonar í pistli dagsins.