Lestin

Mannveran býr yfir fimm skilningarvitum sem gera henni kleift að vera í tengslum við heiminn í kringum sig, upplifa og skynja veruleikann sem hún er hluti af. Hún snertir, horfir, lyktar, bragðar, heyrir. Öll skilningarvitin verða virkjuð í skynjunarveislu sem stendur nú yfir í hinni óvenjulegu verslun, Fischer í Reykjavík. Í Lestinni í dag verður farið niður í Fischersund, og skynjað með Lilju Birgisdóttur, myndlistarkonu. Tónlistarmaðurinn

Davíð Berndsen sendi á dögunum frá sér nýja plötu sem nefnist Alter Ego, Davíð verður gestur þáttarins í dag.

Í skáldsögu bandaríska rithöfundarins Jacks Kerouacs, Á vegum úti, birtist einkennilegt fyrirbæri sem persónur sögunnar nefna einfaldlega ÞAÐ. Erfitt er að koma orðum að því hvað þetta ÞAÐ er en hægt er að laumast í kringum það með dæmum og tónlist. Tómas Ævar Ólafsson kannar málið í þætti dagsins.

Og Halldór Armand Ásgeirsson rithöfundur flytur pistil í Lestinni á þriðjudegi.

Umsjón: Kristján Guðjónsson og Eiríkur Guðmundsson

Útilistaverk hafa gegnt ýmsu hlutverki í reykvísku borgarlífi frá því undir lok 19. aldarinnar. Þau hafa verið notuð til að festa ríkjandi söguskilning og þjóðernishugmyndir í sessi með styttum, til að göfga almúgann með fögru umhverfi og myndum, og að setja umdeild pólitísk mál á dagskrá með óræðu inngripi í almannarýmið. Rætt verður við Æsu Sigurjónsdóttur, lektor í listfræði, um virkni útilistaverka í Reykjavík fyrr og nú.

Marta Sigríður Pétursdóttir kvikmyndagagnrýnandi stendur vaktina á RIFF, Alþjóðlegri kvikmyndahátíð í Reykjavík, og gefur skýrslu í þætti dagsins. Að þessu sinni rýnir hún í opnunarmyndina Donbass eftir Sergei Loznitsa og kvikmyndina Styx eftir Wolfgang Fischer.

Nýr dagskrárliður verður kynntur til sögunnar, en í Lestinni á næstu vikum fá umsjónarmenn valda einstaklinga úr ólíkum áttum til að fjalla um bækur sem að þeirra mati skýra betur en aðrar þá tíma sem við lifum nú. Kristrún Heimisdóttir lögfræðingur ríður á vaðið og segir frá bókinni Weapons of Math Destruction eftir bandaríska stærðfræðinginn Cathy O'Neil.

Kvikmyndastjörnurnar Jonah Hill og Emma Stone reyna fyrir sér í sjónvarpi í Netflix þáttunum Maniac sem kanna leynstu fylgsni mannshugans. Áslaug Torfadóttir segir frá þáttunum í dag.

Umsjón: Kristján Guðjónsson og Eiríkur Guðmundsson

Lestin yfirgefur brautarpallinn 17:03, og fer hratt í dag. Við sögu í þætti dagsins koma meðal annars Charles Dickens og Þórdís Bachmann, Paul Virilo og Björn Þór Vilhjálmsson, hljómsveitin Massive Attack og Davíð Roach Gunnarsson, tónlistarkonan SiGRÚN, danska skáldið Yahya Hassan, skáld og glæpir, Halldór Armand Ásgeirsson og andófið í bóklestrinum, Erla Björnsdóttir og svefn, Margrét Erla Maack og kabarett, og Marta Sigríður Pétursdóttir og Alþjóðlega kvikmyndahátíðin RIFF í Reykjavík.

Umsjón: Kristján Guðjónsson og Eiríkur Guðmundsson

Þriðjung sólarhringsins liggja manneskjur og sofa, á bakinu eða hliðinni, í mjúku rúmi eða hörðu fleti, einar eða í faðmlögum. Þær eiga erfitt með svefn, sofa eins og börn, sofa yfir sig og fá sér lúr. En af hverju sofum við, sofum við öðruvísi en forfeður okkar og hvernig getum við tryggt okkur sem bestan nætursvefn? Í Lestinni í dag verður rýnt í svefnmenningu samtímans með Erlu Björnsdóttur, sálfræðingi.

Einnig verður rætt við Laylu Alexander-Garrett sem stödd var hér á landi nú á dögunum, en hún starfaði á sínum tíma sem túlkur og sérlegur aðstoðarmaður rússneska kvikmyndaleikstjórans Andreis Tarkovskys við gerð síðustu myndar hans, Fórnarinnar, frá árinu 1986.

Guðmund­ar- og Geirfinns­málið kemur við sögu í þættinum í dag, mál sem heltók íslenskt samfélag á áttunda áratugnum og hafa áhrif þess verið mikil, og birtingarmyndur verið mýmargar í íslenskri menningu. Í fjórum pistlum í septembermánuði fjallar Snorri Páll Jónsson Úlfhildarson um þetta alræmdasta sakamál Íslandssögunnar í skáldskap - og sem skáldskap. Snorri flytur fjórða og síðasta pistil sinn um þetta efni í Lestinni í dag, en dómur verður kveðinn upp í Hæstarétti í dag.

Og Marta Sigríður Pétursdóttir rýnir dagskrá kvikmyndahátíðarinnar RIFF sem hefst í dag.

Umsjón: Kristján Guðjónsson og Eiríkur Guðmundsson

Í Lestinni í dag verður meðal annars fjallað um slangur, en í dag er evrópski tungumáladagurinn haldinn hátíðlegur meðal 45 Evrópuþjóða. Rætt verður við Einar Björn Magnússon íslenskufræðing sem hélt á sínum tíma, ásamt Guðlaugi Jóni Árnasyni, úti vefsíðunni slangur.is, þar sem slanguryrðum var safnað og hlaut síðan góðar viðtökur.

Á undanförnum árum hefur skemmtanalíf Reykjavíkurborgar orðið æ fjölbreyttara og má segja að hálfgerður jaðarskemmtanaiðnaður hafi orðið til á öldurhúsum og knæpum miðborgarinnar. Hinar ýmsu sviðslistir sem ekki hafa komist fyrir í virðulegum menningarstofnunum hafa fundið sér stað og laða að gesti kvöld eftir kvöld. Spunaleikhópar, uppistandarar, sirkúsar, börlesk-skemmtanir, ljóðagleðihús, þátttökubíó, drag-keppnir og svo framvegis. Reykjavík Kabarett er ein stoðin í þessari nýju senu en kabarettinn verður með reglulegar sýningar í Þjóðleikhúskjallarnum í vetur. Margrét Erla Maack annar stofnenda Kabarettsins tekur sér far með Lestinni í dag.

Í ár eru tveir áratugir liðnir frá útgáfu einnar dimmustu plötu poppsögunnar, Mezzanine, eftir trip-hop frumkvöðlana í Massive Attack. Í þættinum í dag verður varpað ljósi á myrkraverkið sem gripurinn er, í orðsins fyllstu og bestu merkingu, og stiklað á stóru í sögu Massive Attack og Bristol-senunnar.

Og fjallað verður um rússneska heimspekinginn Nikolai Fyodorov og hugmyndir hans um ódauðleikann.

Tilraunakenndur rafrænn hljóðheimur og ómþýðar sungnar laglínur einkenna nýjustu plötu Sigrúnar Jónsdóttur, Onælan, sem kom út um helgina. Sigrún hefur ferðast um heiminn og leikið með heimsþekktum listamönnnum á borð við Björk, Sigur Rós og Florence and the Machine en einbeitir hún sér að tilraunakenndari tónsmíðum undir eigin nafni. SiGRÚN - allt skrifað með stórum stöfum nema i-ið - tekur sér far með Lestinni í dag.

Halldór Armand Ásgeirsson rithöfundur flytur pistil í Lestinni á þriðjudegi og fjallar um það hvernig bóklestur er hið eina sanna andóf.

Öldungar braggahverfisins leggja á ráðin og ákveða að stofna fótboltafélag til að sporna við hverfastríðum ungmenna. En hvernig kemur fótbolti í veg fyrir stríð? Í pistli dagsins verður bók Einars Kárasonar, Þar sem Djöflaeyjan rís, skoðuð ásamt gömlu dönsunum í gegnum póst-strúktúralíska valdaspeki.

Og fjallað verður að gefnu tilefni um skáld, og glæpi.

Franski heimspekingurinn Paul Virilio er látinn, 86 ára að aldri. Virilio var áhrifamikill hugsuður þegar kemur að menningarlegri greiningu á háhraða samfélagi samtímans, tækni, nýmiðlum, arkitektúr og stríði. Björn Þór Vilhjálmsson, lektor í almennri bókmenntafræði og kvikmyndafræði við Háskóla Íslands, tekur sér far með Lestinni í dag, en hann þekkir vel til verka Virilio.

Einnig verður rætt við Þórdísi Bachmann sem þýtt hefur eitt af stórvirkjum heimsbókmenntanna, skáldsöguna Tale of two Cities eða Sögu tveggja borga eftir enska rithöfundinn Charles Dickens.

Tónleikaröðin Ham on Everything er eitt helsta batteríið í rappsenu Los Angeles en margar stórstjörnur rappsins hafa fetað sín fyrstu fótspor á sviði þar. Kvöldin eru vanalega haldin í vöruhúsum eða gömlum samkomuhúsum með stuttum fyrirvara. Rætt verður við Adam Weiss, einn stofnanda Ham on Everything-kvöldanna, um rappsenuna í Los Angeles.

Og fjallað verður um sjónvarp í Lestinni á mánudegi: Roy-fjölskyldan í sjónvarpsþáttunum Succession þarf sannarlega á sálfræðingi að halda enda hefur græðgi og valdafíkn fyrir löngu eitrað fjölskylduböndin. Áslaug Torfadóttir heimsækir fjölskylduna í pistli sínum í dag.

Lestin leggur af stað 17:03. Hraðlest á föstudegi, við sögu í þættinum koma meðal annars Sigtryggur Ari Jóhannsson og Aphex Twin, kvikmyndirnar Útey 22. júlí og Marta Sigríður Pétursdóttir, Andi, Guðjón Bjarnason og stytturnar á Indlandi, Arnar Eggert Thorodden og Spirit of Eden, kvikmyndin Sorry to bother you og Boots Riley, Tómas Ævar Ólafsson, Friedrich Nietzsche og Lína Langsokkur, og Snorri Páll Jónsson Úlfhildarson og Guðmundar- og Geirfinnsmálið.

Umsjón: Kristján Guðjónsson og Eiríkur Guðmundsson

Um þessar mundir er verið að reisa tvær himinháar styttur í Indlandi, styttur sem verða þegar þær eru tilbúnar stærstu styttur heims. Stytturnar gegna pólitísku hlutverki og eru langt frá því óumdeildar í landinu. Lestin brunar alla leið til Indlands í dag og skoðar stórar styttur, ferðafélaginn er Guðjón Bjarnason, arkitekt og myndlistarmaður, sem þekkir vel til indversks samfélags.

Marta Sigríður Pétursdóttir fjallar um heimildamyndina Söng Kanemu eftir Önnu Þóru Steinþórsdóttur, sem vann áhorfenda- og dómnefndarverðlaun á heimildamyndahátíðinni Skjaldborg sem fram fór í sumar, og kvikmyndina Útey: 22. júlí, eftir norska kvikmyndaleikstjórann Erik Poppe.

Guðmund­ar- og Geirfinns­málið kemur við sögu í þættinum í dag, mál sem heltók íslenskt samfélag á áttunda áratugnum og hafa áhrif þess verið mikil, og birtingarmyndur verið mýmargar í íslenskri menningu. Í fjórum pistlum í septembermánuði fjallar Snorri Páll Jónsson Úlfhildarson um þetta alræmdasta sakamál Íslandssögunnar í skáldskap - og sem skáldskap. Snorri flytur þriðja pistil sinn um þetta efni í dag og rýnir nú í endurupptöku málsins í síðustu viku.

Og rætt verður við tónlistarkonuna Hafdísi Bjarnadóttir, nýtt verk eftir hana, Romsa, verður frumflutt á tónleikum tónlistarhópsins Stirni Ensemble í Hafnarborg á sunnudag, en verkið byggist á útvarpsauglýsingum og veðurfréttum.

“Er þetta yfirgengilegasta and-kapítalíska mynd allra tíma?“ Þannig var spurt í grein breska dagblaðinu The Guardian í síðasta mánuði en umfjöllunarefnið var kvikmyndin Sorry to bother you. Þetta er fyrsta kvikmyndin eftir tónlistarmanninnn og aktívistann Boots Riley og hefur hún vakið verðskuldaða athygli. Ragnar Egilsson, kvikmyndaáhugamaður, kemur í þáttinn í dag og ræðir um myndina og nýja bylgju hip-hop súrrealisma sem skekur kvikmyndaheiminn. Á sunnudag voru 30 ár liðin frá útkomu hljómplötunnar Spirit of Eden með bresku hljómsveitinni Talk Talk. Platan markaði tímamót á ferli hljómsveitarinnar, en á henni mátti heyra mun tilraunkenndari tónlist en á fyrri plötum sveitarinnar. Platan fékk blendnar viðtökur á sínum tíma, en þykir nú með merkari plötum níunda áratugarins. Lestin heimsækir aldingarðinn, Spirit of Eden hljómar í þættinum dag. K

arl Ólafur Hallbjörnsson spyr í pistli sínum í dag: Hvað myndi Jesús gera? og fjallar um anda kristninnar. Og hugað verður að sjónvarpi: Settlegar úthverfahúsmæður fá meira í sinn hlut en þær ætluðu sér þegar þær ákveða að ræna matvörubúð í hverfinu. Áslaug Torfadóttir rýnir í sjónvarpsþættina Good Girls.

Umsjón: Kristján Guðjónsson og Eiríkur Guðmundsson