Lestin

Hvað var best á árinu? Hvað var verst?

Hvað fórstu að sjá? Hvað lastu? Hvað horfðiru á? Og hvað stóð upp úr?

Hjá umsjónarmönnum menningarþátta, blaðamönnum, pistlahöfundum og gagnrýnendum snýst þessi tími árs um að gera menningarárið upp og búa til lista yfir það sem var best.

Við getum kallað Lestina í dag einskonar fréttabréf með upprifjunum á hápunktum ársins. Við gerð þáttarins væri bæði leitað til pistlahöfunda og gagnrýnanda Lestarinnar og menningarblaðamanna annara miðla.

Brynja Hjálmsdóttir horfði á nýja íslenska gamanþætti frá sónvarpi Símans sem heita Vesen og eru í leikstjórn Gauks Úlfarssonar. Jóhann Alfreð Kristinsson leikur vanhæfan helgarpabba sem safnar skuldum og klúðrar flestu sem klúðrað verður.

Í þætti dagsins ætlum við að velta fyrir okkur Ríkisútvarpinu, við ræðum við blaðamenn, sem starfa innan rúv og utan þess. Eyrún Magnúsdóttir skrifaði nýverið grein í nýstofnaðan fjölmiðil, Gímaldið, þar sem hún leggur til hvernig nýta mætti innviði rúv betur. En við byrjum á sögulegu samhengi, prófessor emeritus, Þorbjörn Broddason rifjar upp hvers vegna almannaútvörpin voru stofnuð.

Þórður Ingi Jónsson leiðir okkur um bandarísku neðanjarðarsenu rappsins. Að þessu sinni kynnumst við rappara frá Bakersfield, sem kallar sig Kli9se.

Áður en við heyrum um líf hans í Kaliforníu ræðum við við Ásgeir Brynjar Torfason um gervigreindina og bólur í hagkerfinu. Hver eru einkenni bólu? Er gervigreind bóla og mun hún springa?

Bergsveinnn Birgisson gaf á dögunum út bókina Hlaðan: Þankar til framtíðar. Hann hefur áður gefið út bækurnar Svar við bréfi Helgu, Landslag er aldrei asnalegt, Geirmundar saga heljarskinns svo eitthvað sé nefnt. Hlaðan er eins konar bréf sem hann skrifar til dóttur sinnar á meðan hann endurbyggir hlöðu afa síns á Ströndum. Á sama tíma veltir hann fyrir sér stöðu mannsins í heiminum og hvernig við skiljum okkur sjálf - og þar er það arfleifð húmanismans sem hann sækir mest í og ekki síst þýski 18. Aldar hugsuðurinn Friedrich Schiller. Hann flakkar semsagt milli heimspeki og hlöðugerðar.

Þegar líður á bókina þá kemur að hugleiðingum um tæknina og hvernig hún er að breyta mannskilningi okkar - snjalltæki, samfélagsmiðlar og gervigreind. Þarna koma hugmyndafræðingar kísildalsins við sögu: Peter Thiel, René Girard, Marc Andreessen og fleiri.

Einn hápunkturinn á nýafstaðinni Iceland Airwaves hátíð voru tónleikar Knackered á Gauknum. Þetta er raftónlist með brotnum töktum og ýmiskonar takt-útúrdúrum, gáskafulla hljóðræna áferð. Það var svo smitandi gleði í framkomu listakonunnar Idu Schuften Jushl sem dansaði um sviðið um leið og hún sneri tökkunum - og brást við af stóískri ró þegar tæknin stöðvaði flæði tónlistarnnar tvisvar. Sömu helgi kom fyrsta plata hennar, fjögurra laga stuttskífan FYI. Við fáum Idu í heimsókn í Lestina.

Það er komið ár frá því að litríka norna-söngvamyndin Wicked sló í gegn, hún var byggð á söngleik sem var byggður á skáldsögu sem var byggð á bíómynd sem var byggð á skáldsögu. Og nú er komin framhaldsmynd Wicked: for good í leikstjórn Jon M. Chu með þeim Ariönu Grande og Cynthiu Erivo í aðalhlutverkum. Kolbeinn Rastrick rýnir í myndina.

Ævintýraleikurinn Echoes of the end kom út í ágúst, en íslenska tölvuleikjafyrirtækið Myrkur games hafa unnið að honum frá árinu 2016. Við ræðum við Halldór Snæ Kristjánsson framkvæmdastjóra fyrirtækisins um leikinn, dómana og viðbrögðin.

Í þætti dagsins endurflytjum við viðtal frá því í byrjun nóvember um valdboðshyggju og fasisma. Það eru ýmsar blikur á lofti varðandi stöðu lýðræðisins á Vesturlöndum. Leiðtogar sem tala gegn og grafa undan ýmsum stofnunum hefðbundins frjálslynds lýðræðis eiga upp á pallborðið í dag, bæði í Evrópu og auðvitað Bandaríkjunum.

Í þættinum er rætt við Val Ingimyndarson, prófessor í sagnfræði. Hann þekkir vel til sögu fasismans, nasismans og þeirrar valdboðshyggju sem varð til fyrir um hundrað árum. Við pælum í stöðunni í dag og speglum í sögunni. Er fasisminn að snúa aftur? Hvað er eiginlega fasismi? Er þetta gamla hugtak kannski bara fyrir okkur þegar við reynum að skilja and-lýðræðislega strauma og valdboðshyggju í stjórnmálum nútímans.

Platan West End Girl kom nánast fyrirvaralaust inn á streymisveitur. Fyrsta plata bresku söngkonunnar Lily Allen í 7 ár, sem hafði sögu að segja. Söguna af því hvernig hjónaband hennar og bandaríska leikarans David Harbour fór í vaskinn. Lovísa Lára var gegntekin af plötunni þegar hún heyrði hana fyrst, við fáum að heyra hvers vegna.

Svo förum við í Háskóla Íslands og ræðum við Rósu Magnúsdóttur, prófessor í sagnfræði. Hver var María Þorsteinsdóttir og hvað var tímaritið Novosti? Rósa mun flytja fyrirlestur um Maríu og baráttu róttækra kvenna í kalda stríðinu sem ber heitið „Sá heimur spyr engan um kyn, bara mann" á Þjóðminjasafninu á fimmtudaginn, í hádegisfyrirlestraröð RIKK.

Á dögunum kom nýjasta kvikmynd mexíkóska leikstjórans Guillermo Del Toro inn á Netflix, mynd byggð á hinni klassísku hryllingssögu Mary Shelley frá árinu 1818, Frankenstein. Einar Hugi Böðvarsson kemur í Lestina og ræðir það hvernig þessi sígilda skáldsaga sýnir þróun vestrænna vísinda á athyglisverðan hátt.

Besta ljóðformið fyrir brandara og grín er limran. Hún kemur upphaflega frá Írlandi og kom ekki til Íslands fyrr en um miðja síðustu öld, en hefur notið mikilla vinsælda síðan þá. Við spjöllum um limrur og ljóðstafi við Ragnar Inga Aðalsteinsson, sem tók saman fyndnustu limrur síðustu ára í nýju limrusafni, Limruveislan.

Lóa flytur hugleiðingar um áhrifavalda, smáhrifavalda, áreynslulausar auglýsingar og óeftirsóknarverðan sjampó-bröns.

Í lok október var tilkynnt að Universal Music Group hefði fallið frá lögsókn sinn gegn gervigreindarfyrirtækinu Udio sem hefur haldið úti einu vinsælasta spunagreindarforritinu á sviði tónlistar. Um leið og málið var látið niður falla tilkynntu fyrirtækin tvö að þau ætluðu í samstarf. Á næsta ári mun koma út forrit þar sem notendur geta búið til gervigreindartónlist, en tónlistin sem notuð til að kenna gervigreindinni verður ekki illa fengin, heldur notuð með leyfi rétthafanna og þeir munu þá fá hluta af ágóðanum. Íslenska útgáfufyrirtækið Alda Music er hluti af Universal Music Group og við spyrjum framkvæmdastjórann, Sölva Blöndal, um það hvort íslensk tónlist yrði hluti af þessu verkefni.

Nú á dögunum fór inn á spilunarlista Rásar 2 lag sem var samið með spunagreind. Við ræðum við Matthías Már Magnússon, dagskrárstjóra, um áskoranirnar sem útvarpsstöðvar standa frammi fyrir á tímum gervigreindartónlistar.

Svo ræðum við við leikstjóran Hilmar Oddsson um kvikmyndina Tár úr steini sem verður sýnd í Bíó Paradís um helgina. Myndin fjallar um Jón Leifs, tónskáld, og líf hans með Annie Leifs, dætrum þeirra Snót og Líf, á tímum nasismans í Þýskalandi.