On Tottaama Konngol

Hannde e alarba, ñannde 10, 9ɓuru, en yewtii ko faati e caɗeele dawro taskaaɗe Faransi. Hooreejo leydi ndii Emmanuel Macron suɓike hanki kiikiiɗe hooreejo keso jaagorɓe. Sebastien Lecornu wonnooɗo jaagorɗo konu toɗɗaama ko ardoo guwerneman Faransi lomtoo François Bayrou mo suudu sarɗiiji sammini laamu mum e altine. Sebastien Lecornu laatike hooreejo jaagorɓe 7ɗaɓo mo Emmanuyel Makron suɓii hooreejo jaagorɓe gila o hewti e jappeere laamu kono 5ɓo e maɓɓe ko e nder oo mannda makko ɗiɗaɓo toɗɗaa. Faransi no caɗeele dawro, tentinii e ɗii lebbi sakkitiiɗi, ɗum ko gila nde suudu sarɗinkooru ndun fusaa e 6ɓuru hitaande 2024.

 Ko holno yiiruɗon ɗee caɗeele politik taskaaɗe Faransi? Hay e oo saayi mo kaalten ɗoo Senndikaaɓe e Pelle politik no yuɓɓini seppo mawngo ngam hollude mette maɓɓe e laamu hooreejo leydi Emmanuel Macron?

 Ko honno faamirɗon ngal calcalal kesal caɗeele politik wonɗe e nder Faransi e ko honno ɗe safrortee?

Altine ñannde 9, 9ɓuru, yewtere men no nawra en Koddiwaar, kaalen ko faati e alhaali dawro leydi ndii. Suudu toppitiindu doosngal leydi ndii ɓanginii hanki altine doggol kanndidaaɓe taweteeɓe e woote hooreyaaku yuɓɓinteeɗe ñannde 25 lewru 10ɓuru hitaande nde wonuɗen e mum. E nder kanndidaaɓe ko fawi cappanɗe jeego’o wallinnooɓe kaytaaji mun ngam taweede e ƴamooɓe lefol laamu, ko ɓe njowo tan innde mun woni e doggol lollinaangol. Ɓen ko Alassaan Waatara hooreejo leydi, Simone Ehivet, Henriette Lagou, jaagorɗo kiɗɗo Koddiwaar, o woni kadi kanndida e hitaande 2015, Jean-Louis Billon, jaagorɗo kiɗɗo ngeygu kaŋum e Ahoua Don Mello. Suudu dosngal leydi ndii jaɓaali kanndidaaku Tijjaan Caam e Laurent Gbagbo lunndiyankooɓe mawɓe e nder Koddiwaar ɗum ko sabu ɓe winndaaki e ɗeri wootooɓe ɓen. Laurent Gbagbo ko gila e hitaande 2020 innde mum montaa e doggol wootooɓe, Tijjan Caam kañum ko e 6ɓuru hitaande nde wonuɗen e mun innde mum ittaa

Ko holno yiiruɗon doggol kanndidaaaɓe lollinaangol ngol rewɓe ɗiɗo tawaa?

 Ko holno taskorɗon arsike kandidaaɓe nayo wonuɓe e tiindondirde e Alassane Ouattara e suɓgooji hooreyaaku Koddiwaar?

Ñande altine 8 lewru 9ɓuru, yeewtere men ina nawa en Senegal. Kaalaten ko ko faati e guwernama keso mo hooreejo leydi Bassirou Diomaye Faye joƴƴini ñande aset jawtuɗo o. Jaagorɓe tato njaltinaama e laamu ngu. Yimɓe hesɓe kadi naati e oo guwernama keso.

Ousmane Diagne, gardinooɗo jaagorgal sariya leydi ndii gila e 4ɓuru hitaande 2024, ittama. Ko Yassine Fall, kalfinanooɗo jokkondire lomtiimo.  Mouhamadou Bamba Cissé, go’oto e awokaaɓe hooreejo jaagorɓe oo woni Usmaane Sonko, toɗɗaama e jaagorgal kalfinaangal geɗe nder leydi. O lomtii ko Jeneral Jean Baptiste Tine.  Amadou BA, sarɗiyaŋke, ko kañum lomtii Mountaga Diaw to jaagorgal finaa-tawaa e Tourisme. Nguu mbayliigu taskaangu e oo guwerneman  jibinii haalullaaji keewɗi. Kono hooreejo jaagorɓe leydi ndii hollii daliilu gadduɗo ngol hesɗitingol. Ousmane Sonko anndinii wonnde ko ngam gollude no haaniri to bannge sariya leydi ndii e alhaaliiji goɗɗi.

On Tottaama Konngol Hannde e nder ndee yeewtere udditiinde, on kollii miijooji mon e ko faati e kabaaruuji ɗi njiɗɗon artude e mum e nder ndee yontere

Hannde e alkamisa ñannde 4, 9ɓuru, en kaalan ko yowitii e ganndal e needi sukaaɓe Afrik. Hitaande kala ko ujune ujune sukaaɓe afriknaaɓe dañuɓe seedantaangal mun BAC, woni e yaade e duɗe mawɗe walla iniwersiteeji leyɗe tuubaakooje ngam jokkitagol jannde maɓɓe. Kono e ɓen sukaaɓe ɓe guwerneman leydi mun totti ko wi’ete koo e ɗemngal Faransi "bourse d’etude" ngam ɓe jangoya caggal leydi wano France, Amerik Russie e leyde janene goɗɗe.

A tawan e nder teemederewel kala e 30 tan woni e ruttaade ka mun nde gayni janngude ngam gollande leydi mun ɗin.

Tippude e ɗum woodi hannde leyɗe ɓamude pellite ko faatii e oo alhaali. Wano Gabon laamu ngun fellitii dartingol oo alhaali "bourse" e hitaande darotoonde 2026. Ɓe alaa e naɓude hannde kadi sukaaɓe maɓɓe janngoygol e jaaɓi hattirɗe Amerik maa Canada. Najeriya men ton kadi laamu ngun haccii jonnugol janngooɓe ɓen "Bourse" walla naɓugol ɓe ɓeyduru ganndal e jananiri.

Ko holno taskorɗon oo alhaali ?

Holko saabii si sukaaɓe Afriknaaɓe naɓeteeɓe jokkitagol jannde mun e leyɗe tuubaakooje yiltotaako e leydi maɓɓe nde ɓe gayni janngude ?

Hannde alarba, ñannde 3, 9ɓuru, en yewtan ko yowitii e alhaali ndema e nder duunde Afrik. Koolol 19ɓol jonnde winndere ko faatii e alhaali no yuɓɓineede nder Senegal gila e altine yawtunde ndee. Ko timmi ujune teemeɗɗe jeego yimɓe immorɓe e leyɗe ko timmi 80 nootike e ngal tummbondiral timmayngal e aljuma aroore. Hino jeyaa e maɓɓe hertorɓe walla golleeɓe e fannu ndema wonndude e ardiiɓe leyɗe e remooɓe.

Faadaare nden ko ngam kaaldude e dow miijooji waawooji heyɗintinnde e waylude ndemal ngal haa ngal yaada e jamaanu men on hannde. E kadi no ndema kaa wonira fannu waawayɗo jibinannde sukaaɓe ɓen golle, wona fannu ɓamtayndu duunde nden, tawa leydi kala waaway wuurude ndemal mayri hara soodaali nguure yaasi.

Enee e miijo mon ko noone ndemal Afrik hatonjini e mun hannde, ngam waawa wuurude e ɗow ndema mun?

Ko darnde honnde remooɓe e ardiiɓe haani daraade ngam waylude fannu ndema kaa?

E miijo mon ko pehe holɗe leyɗeele mon haani ɓamude?

Hannde e talaata ñannde 2 ,9ɓuru no nawra en Benin. Suɓngooji hooreyaaku leydi ndii yuɓɓinnte e 4ɓuru hitaande aroore, e nder leɓɓi jeetati. Kono foolotiro ngon fuɗɗaama heblaneede. Kawtal fedde laamuyankoore nden suɓike e alat yawtuɗo kandidaa maɓɓe e ɗee woote arooje. Ɗum ko oo jaagorɗo halfinaaɗo kaalisi e faggudu Benin Romuald Wadagni, gooto e ɓurɗo ɓattaade Parice Talon. Ko duuɓi sappo nii himo ardii ngal jaagorgal faggudu.

O waɗii waylo waylooji ɗuuɗuɗi to baŋŋe faggudu e nder mandaaji ɗiɗi ɗi Patrice Talon waɗi e jappere laamu. Jooni ko kanko woni hoore UPR e BR pelle ɗiɗi laamiiɗe gila e 2016.  Ngol suɓagol Romuald Wadagni ko ƴama lefol laamu e innde fedde laamiinde ndee, ɓeydii googinnde pellital Parice Talon hollunooɗo wonndema o waɗata mandaa tataɓo.

Ko holno jaɓɓorɗon ngol suɓagol Romuald Wadagni kandidaa kawtal fedde laamiide Benin?

Ene ngal pellital no juhi on?

Altine ñannde 1, 9ɓuru yewtere men no nawra en hannde Guinee. Kaalen ko faati e darnde jaayndeyankooɓe ɓen e oo saayi mo leydi ndii woni e orngal woote referéndum ko faati e suɓngooji happaaɗi ñannde 21 lewru ndi wonuɗen e mun. Suudu halfinaandu kumpite Gine noddirteendu HAC, artii e toɓɓe ɗuuɗuɗe anndinnɗe jaayndeyankooɓe ɓen no ɓe haani gollirde e oo saa’a.

Hino tawaa e majje sariya wi’uɗo wonndema jaayndeyankooɓe ɓen no haani fonnude wakati no ɓe tottata kaalooɓe ɓen konngole nder jewte ɗe ɓe yuɓɓinta ɗen.

Wakati on fonnee hakunde wonanɓe dosngal kesal Gine ngal e ɓe alanaa ɓen. Hara jaɓaali kala konguli bonɗi noddayɗi e jiiɓoldu walla hare, wondude e toɓɓe goɗe e goɗɗe …  

Ko holno yiiruɗon sariyaaji ɗi suudu HAC Gine lamndii yo jaayndeyankooɓe ɓen ɓeydu doftaata e nder golle maɓɓe yowondirɗe e orngal suɓngooji referendum fampaaɗi hanki e alat e nder leydi ndii fof

E oo aljuma, 25 lewru 10ɓuru, e Taskaram men On Tottaama Konngol ko hertinanaaka rewɓe ɓen e aljima sakkitiinde lewru kala. Hannde, en yewtidii e rewɓe fii anndugol no debbo waawirta renndinde golle nder suudu/galle e golle goɗɗe wano golle biro, njeygu maa kuuɗe goɗɗe ka yaasi ɗe jeydaa e golle nder suudu. Dankagol ɓeynguure nden, defa, lawƴa, wuppa, laɓɓina galle ɗen e kala ko farlii mo e nder dewgal makko ngal tawa kadi ko yahoowo golle.Onon ɓee rewɓe, ko holɗum woni gunndooji (sirru) mon waawude timminde ligge ɗee fof tawa gooto leetaali ?

Hannde e alkamisa ñannde noogas e jeetati ɓuru, yewtere men On Tottaama Konngol nawrii en Senegaal. Leydi ndii fellitii sembinnde darnde mun e háɓude alhaali ngeenaari bonndi, laɓɓinngol kaalisi, jogagol jawdi ndi laaɓaali e geɗe ɓonɗe goɗɗe yowitiiɗe e faggudu. Sarɗinkooɓe ɓen wootii e talaata sariya keso hiwoowo walla reenoowo kala jertinɗo waɗooɓe ɗen geɗe ɗe fewaali. wano jogiiɓe jawdi ndi laaɓaa, laɓɓinooɓe kaalisi e geɗe goɗɗe e goɗɗe

Sariya keso oo no wi’i kadi wonnde kala jertinnɗo waɗɗo gooto e ɗee geɗe, tottete 10 e nder teemederewell jawdi hetteteedi ndin. Huunde nde yoga yaada e mun saɓu e bi’ol maɓɓe nde toɓɓere oo sariya ko arande jibinde caɗeele hakkunde ɓiɓɓe Senegaal. Si tawii oo sariya lawɗinaama, Senegal wonay leydi araniri e leyɗe ɓaleeje haalooje Faransi ƴettundi sariya reenoowo jertinooɓe geɗe bonɗe yowitiiɗe e faggudu.

Ko holno jaɓɓorɗon oo sariya keso mo sarɗinkooɓe wooti Senegaal ngam reenude jeertinooɓe geɗe bonɗe immorɗe e faggudu?