On Tottaama Konngol

Hannde e yewtere men On Tottaama Konngol, on hollii miijooji mon ko faati e ndii mbuuñaari (mbarjaari) balonre kaŋŋe ndi viktor Oshimen heɓi. Holno njiruɗon suɓegol mo e ndee hitannde hikka? Taw si omo hanndi e mayre yeeso Asharaf Hakimi, Mohammed Salah?

Hannde altine 11 lewru 12ɓuru hitaande 2023, e taskaram men On Tottaama Konngol, kaalaten ko e dow ɗee pellitte ɗe fedde CEDEAO ɓami hanki e tummbondiral maɓɓe to Abuja, Najeriya. Ko ɓuraa mantinaade e tonngol mbatu Cedeao nguu woni, fedde nde ittaani jagginooje mum e dow Niijeer, ɓe pellitii tabitindeɗe. Ɓe kollii noon eɗe mbaawaa hoybineede so tawii ardiiɓe laamu konunkooɓe nguu mbakkiliima raɓɓiɗinde jonnde maɓɓe. Ko e nder ɗuum, ɓe cuɓii leyɗe tati hono Togo, Benen e Sarlon ngam tafde goomu yahoowu Ñaamey yeewtidoya e Jeneral Abderahmaan Ciyani hooreejo laamu faddewu nguu mbele nanondiral heɓee, yaggianɗe ɗee hoybinee. Ina jeyaa kadi e ko Cedeao wi'i feewde e Niijeer, ko yo Mohammed Bazum accite, jaggaaɗo gila nde laamu makko siwlaa e lewru 7ɓuru faltiindu.

Ka taskaram men On Tottaama Konngol hannde e aljuma ñannde 8, lewru 12ɓuru 2023, e nder ndee yeewtere udditiinde, on haali ko faati e alhaali kabaaruuji feƴƴuɗi e ndee yontere. On addii ji’anɗe mon e toɓɓe ɗe yiɗuɗon heɓude fensitande e majje. Heɗitoɗee jeewte waɗaaɗe ɗee.

Hannde alkames 7 lewru 12ɓuru 2023 e yeewtere On Tottaama Konngol, paaɗen ko Mali. Gila hooreeɓe laamu faddewu Mali nantini e lewru 9ɓuru faltiindu nduu wonnde ɓe pirtii aadi ndi ɓe ndokkunoo ngam yuɓɓinde wooteeji kaanunooɗi waɗude e lewru 2ɓuru hitaande 2024, anndaaka tawo ko holnde ɗii suɓngooji mbaɗata. E balɗe paltiiɗe ɗee, fedde wi’eteende “”MODELE” daroniinde rewindaade laatingol wooteeji e nder Mali holli wonnde geɗe ɗee fof ndenndi ngam waɗude suɓngooji ɗii.

E ji’anɗe mon, mbele yuɓɓinde wooteeji ina jojji e nder Mali? Holno yiiruɗon deƴƴere ardiiɓe leydi ndii e ndee toɓɓere?

Hannde e alarba 6 lewru 12ɓuru e yeewtere men On Tottaama Konngol paaɗen ko Gine-Bisawoo. E altineere faltiinde ndee, hooreejo leydi ndii Umaru Siisoko Mbaalo siifi dekere, anndinɗo wonnde o fusii suudu sarɗiyankooru. Ɗum ko caggal dillere waɗunde e tommoode yontere faltiinde ndee. Hooreejo leydi siforii oo alhaali faale samminere laamu. Ko ngol woni laawol ɗiɗaɓol hooreejo leydi on no tiindondira e etaare samminere laamu.

Hannde 5 lewru 12ɓuru hitaande 2023, timmii duuɓi sappo kiɓɓii gila Nelson Mandela sankii. Oo gorko laaminooɗo Afrik di Siid gila hitaande 1994 haa 1999, caggal duuɓi 27 ɗi o wuuri e dummbirdu (kaso). O  laatiima wonde ɓaleejo gadiiɗo laamaade ndii leydi wonnoondi e juuɗe tuubakooɓe. E nder nguurndam makko fof, Nelson Mandela,  lollirɗo Madiba, o haɓii  baasal, yeeyam-ndoolaagu e ngayngu iwdi, lasli e mbaadi.Holko heddii hannde e ndonndi Nelson Mandela ndi o accii caggal makko ? Mbele ardiiɓe Afrik hannde ina huutoraade miijooji makko walla ɓe ñemmba golle makko ?

Hannde, altine, 4 lewru 12ɓuru hitaande 2023, toɓɓere men On Tottaama Konngol feewti ko e alhaali ndee fedde G5 Sahel. Aljumaare faltiinde ndee, Niijeer e Burkina Faso winndii ɓatakuru, ɓe kolli e mayru wonnde ɓe yaltii e fedde G5 Sahel. E bi'ol maɓɓe hay huunde ndee fedde  naftaani ɓe e paandaale ɗe ɓe toɗɗinoo e ɗen kadi laataaki. Ko leyɗe 5 woni tere ndee fedde. Ko ɗen woni Moritani, Caad, Nijeer, Burkina Faso e Mali. Mali yaltiino e mayre gila lewru 5ɓuru hitaande 2022.  Jooni ko leyɗe ɗiɗi pet keddii e mayri ɗen ko  Moritani e Caad. Mbele caggal yaltugol Niijeer e Burkina Faso, tawti Mali, G5 Sahel ina waawi jokkude nguurndam ? Ko holno njiiruɗon janngo ngal kawtital kesal ngal Niijeer, Burkina Faso e Mali AES ?

Ka taskaram men On Tottaama Konngol hannde e aljuma ñannde go'o, lewru 12ɓuru 2023, e nder ndee yeewtere udditiinde, on haali ko faati e alhaali kabaaruuji feƴƴuɗi e ndee yontere. On addii ji’anɗe mon e toɓɓe ɗe yiɗuɗon heɓude fensitande e majje. Heɗitoɗee jeewte waɗaaɗe ɗee.

Hannde, alkames 30 lewru 11ɓuru hitaande 2023, e taskaram On Tottaama Konngol, kaalaten ko alhaali ngal daawal 28ɓiiwal mbatu winndereyankeewu e alhaali haɓde nguleeki weeyo. Ngal tummbondiral KOP28 fuɗɗiingal hannde to Dubaay, duumotoongal  haa ñande 12 lewru 12ɓuru warooru. Ko ɓadii leyɗe 180 ina tawaa toon. Teskaama ko leyɗe jogiiɗe doole ɗee ɓuri tunwinde weeyo ngoo, kono ko leyɗe Afrik ɓuri lororaade e battane ɗuum. Ko holno yiiruɗon darnde Afrik e ɗee tummbondire waɗooje kala hitaande ?

Hannde, alarba 29 lewru 11ɓuru hitaande 2023, toɓɓere yeewte On Tottaama Konngol, haalata ko ko feewti e koo hooreeɓe hiɗɗuɓe yoga e leyɗe Afrik, rewneteeɓe e sariya leyɗe maɓɓe. En nji'ii ɗuuɗuɓe e ɓeen hooreeɓe, caggal nde ɓe njippii laamu, eɗe tuumiree njiiɓu jawdi, nguyka e warngooji. Yeru, e oo saaha to Gine, hooreejo leydi kiiɗɗo oon,  Alfaa Konnde ina tuumaa e yeeso sariya, jamfa, rentude e bonnooɓe e jogagol kaɓirɗe. Moritani, Mohamed wuld Abdel Aziz laamiinooɗo leydi ndii gila e hitaande 2008 haa e hittaande 2019 ina nawaa yeeso sariya ko yowitii e njiiɓu jawdi ekn. Ko holno yiiruɗon koo ko hooreeɓe hiɗɗuɓe nawetee e yeeso ɗii cuuɗi ñaawirɗi ? Mbele ɗum ko huunde haanannde laamɗo kiɗɗo ?