Reportaże i dokumenty Polskiego Radia

Allan Starski - wybitny scenograf, współpracownik największych reżyserów, zdobywca Oscara i wielu innych prestiżowych nagród filmowych - 1 stycznia 2023 skończył 80 lat.  Stworzył scenografie do takich dzieł filmowych, jak m.in.: "Człowiek z marmuru", "Panny z wilka", "Człowiek z żelaza", "Ucieczka z Sobiboru", "Lista Schindlera", "Pianista" czy "Pokłosie". Pochodzi z filmowej rodziny, jego ojciec Ludwik Starski był scenarzystą filmów takich jak choćby: "Zakazane piosenki", "Skarb" czy "Przygoda na Mariensztacie", pisał także teksty piosenek. Jak Allan Starski pamięta swój dom rodzinny i wspomina znanego ojca? Kiedy i dlaczego zapragnął zostać scenografem? Jak definiuje swoją pracę i czy ma jakieś pozafilmowe pasje? W audycji wykorzystano nagrania z Archiwum Polskiego Radia, m.in. rozmowę Anny Fuksiewicz z Andrzejem Wajdą.

31 grudnia 2022 roku o godzinie 9:34 w watykańskim klasztorze "Mater ecclesiae" zmarł papież senior Benedykt XVI. Był 265. następcą Świętego Piotra i zasiadał na Stolicy Apostolskiej od 19 kwietnia 2005 do 28 lutego 2013 roku. Papież Benedykt XVI przybył do Polski 25 maja 2006 roku. Hasłem, które mu towarzyszyło w trakcie podróży było "Trwajcie mocni w wierze" Pierwsze słowa po przylocie wypowiedział w języku polski, czym wzbudził aplauz zgromadzonych. Na prośbę Papieża Benedykta XVI w w program jego pierwszej pielgrzymki do Polski wpisana została wizyta w byłym obozie koncentracyjnym Auschwitz - Birkenau. 28 maja 2006 roku Papież modlił się przed ścianą śmierci i w celi Maksymiliana Kolbego. Na dziedzińcu bloku 11 spotkał się z byłymi więźniami w miejscu, które jest symbolem największego ludobójstwa w historii ludzkości. Wygłosił dla świata przesłanie o znaczeniu pokoju i miłości dla bliźniego.

Artur kilka dni temu skończył 18 lat i właśnie pisze próbną maturę. Ma niecodzienną pasję - odkrywa i dokumentuje historie i jakość dzwonów kościelnych, ale też sam wprawia je w ruch. Jest bowiem dzwonnikiem gdańskiego kościoła św. Katarzyny. We współpracy z Instytutem Sztuki Polskiej Akademii Nauk inwentaryzuje i opisuje polskie dzwony.

W jednej z poniemieckich kamienic w Wałbrzychu dokonano niesamowitego odkrycia z II wojny światowej. W ścianie piwnicy zamurowane zostały różne przedmioty rodziny niemieckiej. Przetrwały 80 lat. Gdyby jednak nie reakcja pewnej nauczycielki i regionalisty Mateusza Mykytyszyna, nikt mógłby nie dowiedzieć się o skarbie. Zapraszamy do wysłuchania reportażu.

Kocha góry, owce, muzykę i śpiew. Piotr Maślanka z Piwnicznej aktywnie kultywuje tradycje regionu Górali Nadpopradzkich zwanych potocznie Czarnymi Góralami. Od wielu lat jest członkiem Regionalnego Zespołu Dolina Popradu. Grupa istnieje od 57 lat i w przeciągu jej działalności należało do niej kilkaset osób. Koncertowała wielokrotnie między innymi na Słowacji, na Węgrzech, w Anglii czy w Niemczech. Odrębność piwniczańskich górali na tle innych regionów widać na przykład w gwarze i ubiorze. Mężczyźni noszą czarne spodnie męskie (chołośnie) i ciemne okrycia wierzchnie. Kiedyś na tym terenie hodowano głównie czarne owce. Wełnę z tych zwierząt używano do szycia tych strojów.

Przed świętami większość ludzi pakuje prezenty pod choinkę i przygotowuje ostatnie potrawy wigilijne, a Marta z dwuletnią córką jedzie na biopsję i spędza Wigilię w szpitalu. Miała biopsję w swoje drugie urodziny. Dzień przed Wigilią. Dla mnie to był koszmar. Nie mogłam spać w nocy. Mnóstwo emocji, wołanie do Boga. Byłam załamana - mówi w reportażu mama dziewczynki. Po kilku dniach pada diagnoza: nowotwór złośliwy - włókniak szkliwiakowy. "Boże, ona ma tylko dwa latka" - wyrywa się z serca matki. Co teraz...?

Tadeusz Maślanka z Piwnicznej jest właścicielem największego stada czarnych owiec w regionie. Ma w swojej owczarni blisko 50 sztuk. W hodowli pomaga mu jego syn Piotr. Czarna owca to cakiel górski odmiany barwnej. Oprócz czarnego koloru, wyróżnia go biała końcówka ogona i plamka na głowie. Ta rzadka rasa kiedyś była nieodłączną częścią życia Górali Nadpopradzkich zwanych inaczej Czarnymi Góralami. Dawała mieszkańcom doliny Popradu nie tylko mleko, mięso, skórę ale też wełnę używaną do szycia strojów regionalnych, w tym spodni męskich (chołośni) i okrycia wierzchniego. Stąd pojawiła się ich potoczna nazwa. Ci, którzy mają wielopokoleniowe tradycje pasterskie wspominają, że przed wojną gazda, który miał białe owce był mniej poważany niż ten z czarnymi. Dziś tę rasę odtwarzają i przywracają na hale już tylko nieliczni hodowcy, głównie z pasji i miłości do tych zwierząt.

60 lat temu, w nocy 1 grudnia 1962 roku, dokonano w Polsce pionierskiego wyczynu przesuwając o 21 metrów zabytkowy kościół na warszawskim Lesznie. W ciągu zaledwie kilku godzin udało się bezpiecznie przesunąć konstrukcję ważącą prawie 7000 ton! W ścianach budynku nie powstała nawet jedna rysa. Niezwykłe wydarzenie śledziły setki osób, które specjalnie przyjechały wtedy do stolicy z całej Polski. W audycji wypowiadają się m.in. ks. Michał Sieradzan z parafii na Lesznie, świadek wydarzenia Tadeusz Januszkiewicz oraz varsavianista i historyk dr Tomasz Lerski. Wykorzystaliśmy też fragmenty archiwalnego nagrania Polskiej Kroniki Filmowej z grudnia 1962 roku oraz relację Jerzego Maczkowskiego z archiwum Polskiego Radia.

"Poproszę od Mikołaja szlafrok, a ja poproszę dwa ładne długopisy, by móc odrabiać nimi lekcje" - to jedne z życzeń ukraińskich dzieci - małych uchodźców ze wschodniej Ukrainy do Mikołaja z… Wielkopolski. Grupa przedsiębiorców, którzy od początku wojny organizują pomoc dla uchodźców w Drohobyczu wpadła na pomysł, aby mali uchodźcy napisali listy do Mikołaja. Dzieci napisały ponad sto listów, a przedsiębiorcy umieścili je na stronie UKRAINA MARZEŃ. Rozeszły się w ciągu czterech dni wśród mieszkańców Wielkopolski, którzy często dokładali do podarunków też coś od siebie. Pięknie zapakowane prezenty przedsiębiorcy zawieźli do Drohobycza. Z Poznania przyjechał nawet Mikołaj z gitarą. Radość dzieci była ogromna. Chłopczyk, który marzył o dużym samochodzie plastikowym, dostał największy jaki był w sklepie. Mikołaj z Poznania przywiózł też kuchnię polową z... bigosem, który robił furorę wśród uchodźców. Dla nich to było nieznane danie.

Od 1 grudnia na Wyspach Owczych grają już lokalne orkiestry dęte, parafialne chóry śpiewają kolędy, a z w powodu braku słońca dużo wcześniej zapala się też świąteczne lampki i dekoracje. To miejsce, gdzie jest też coraz więcej Polaków. Ostatnio nawet trafiła tam statuetka Osobowości Polonijnej Roku 2022. Otrzymała ją Sabina Poulsen za swoją działalność i zaangażowanie na rzecz tamtejszej Polonii. Sabina pomaga Polakom, którzy dopiero przyjechali na Wyspy między innymi dlatego, że bardzo dobrze zna już język. Wyspy Owcze to archipelag na Atlantyku przy granicy z Morzem Norweskim, między Wielką Brytanią, Islandią a Norwegią. Stanowią terytorium zależne Danii. Podobno owiec jest tam więcej niż ludzi. Jak mieszkający tam Polacy przygotowują się do świąt? Które tradycje polskie pokazują mieszkańcom Wysp? Jak wspierają się na obczyźnie?