Reportaże i dokumenty Polskiego Radia

Dominik Andrzejczuk jako dziecko wyjechał do Stanów Zjednoczonych, jego rodzicie byli rolnikami na Podlasiu. Chcieli lepszego życia. Początki były ciężkie, brakowało im pieniędzy. Dominik chodził do amerykańskiej szkoły, w sobotę do polskiej. Skończył studia z fizyki. Pracował w Nowym Jorku, później w Dolinie Krzemowej w Palo Alto w Kalifornii gdzie pracował jako programista. W 2018 roku opuścił Kalifornie, aby założyć własny fundusz. Pięć lat temu przyjechał do Polski i zakochał się w Warszawie, uważa, że tutaj jest przyszłość branży technologicznej i komputerów kwantowych. Jego zdaniem Polska ma ogromny potencjał, aby stać się centrum technologicznym. Ponadto Dominik jest zapalonym triathlonistą Ironman. Bierze udział w kilku wyścigach rocznie.

Fotograf i muzyk Marek Wojtaszek od 20 lat gromadzi zdjęcia swojej wioski, która zniknęła pod taflą wody. 25 lat temu wieś Maniowy na Podhalu została zalana przez Jezioro Czorsztyńskie. Została zatopiona po tym jak zdecydowano zbudować na Dunajcu zbiornik dla zapory wodnej w Niedzicy. Do przesiedlenia zakwalifikowano ponad 360 domów. Nowe budynki powstały na wyżej położonym terenie. Zbiornik powstał ostatecznie w 1997 roku. Aby pamięć o dawnej wiosce nie zaginęła w świadomości mieszkańców i następnych pokoleń Marek Wojtaszek założył stronę internetową z fotografiami Starych Maniów. Ma już w swojej kolekcji 1500 zdjęć.

Klaus Handsome, wychowany w Skanderborgu, obecnie mieszkający w Svendborg w Danii, jest piosenkarzem i autorem tekstów. Obecnie jest w Polsce. I to w czasie mistrzostw świata w piłce nożnej. Kocha piłkę. Wszystko wie o naszej "złotej drużynie", Szarmachu, Lato i Tomaszewskim. Historia polskiej piłki jest dla niego ważna, ale też historia Polski. Zwiedza i porównuje Polskę dziś i tę z lat 80. Jednak nie ogląda mistrzostw w Katarze. Jako wrażliwy człowiek i artysta, nie potrafi oddzielić wydarzeń sportowych od tych społecznych i politycznych. To, że przy budowie stadionów ginęli ludzie, nie pozwala mu cieszyć się zawodami. To jego kolejny protest-song...

Marek Leszczyński urodził się w 1958 roku w Lublinie. Wychowywał się na Bronowicach. – Kawałek placu wykorzystywaliśmy do rozgrywania meczów. Ciekawostką były mecze między blokami. Zdzierałem buty do chodzenia, trampki wytrzymywały krótko. Piłka była nieodzownym elementem życia. Można powiedzieć, że spałem z piłką – wspomina z uśmiechem dzieciństwo "Ułan". Czy Marek Leszczyński jest spełnionym sportowcem…? Co zyskał dzięki piłce, a co stracił…? O tym reportażu Antoniego Rokickiego.

Joanna Morawska, od czterech kadencji jest sołtyską Wólki Kozodawskiej - jednej z większych miejscowości w gminie Piaseczno koło Warszawy. W tym roku otrzymała tytuł Sołtysa Roku 2022 w konkursie organizowanym przez miesięcznik Gazeta Sołecka. Grażyna Jagłos-Dębska, sołtyska dwóch kadencji we wsi Opypy koło Milanówka, dziś prezes Stowarzyszenia Sołtysi Mazowsza, wspiera młode sołtyski doradzając im na powstałej niedawno grupie - sołtyski.pl. Ostatnie badania pokazały, że kobiety sprawujące te funkcję stanowią prawie 50 proc. wszystkich sołtysów w kraju. Co jest ważne, dla nich, jako sołtysek, jak są przyjmowane przez swoje społeczności.

Mija 25 lat odkąd wieś Stare Maniowy koło Nowego Targu zniknęła pod taflą wody Jeziora Czorsztyńskiego. Została zatopiona przy tworzeniu na Dunajcu zbiornika dla zapory wodnej w Niedzicy. Drewniana wioska miała kilkusetletnią tradycję, jednak te tereny bywały zalewane przez Dunajec, więc podjęto decyzję o budowie zapory i przesiedleniu wsi.  Projekt był narzucony z góry. Zbiornik ostatecznie napełniono w roku 1997. Zalewana była ojcowizna i część mieszkańców miała poczucie straty. Do dziś zresztą to towarzyszy mieszkańcom – już Nowych Maniów. Aby pamięć o tamtych czasach nie zaginęła, jeden z mieszkańców prowadzi stronę internetową, na której zamieszcza zdjęcia już nieistniejącej wsi. W Nowych Maniach gromadzone są też pamiątki po starej wsi i działa zespół góralski, który utrwala dawne tradycje.

Dziś adwent to czas radosnego oczekiwania na Boże Narodzenie. Dawniej był to czas skupienia, postu i kontemplacji. Czas ciszy. W tej ciszy można było od czasu do czasu usłyszeć dźwięk ligawki – długiej drewnianej trąby wykonanej z drzewa lipowego lub wierzbowego. Grano na niej w okresie adwentu przed wschodem i zachodem słońca. Dźwięk ligawki miał symbolizować koniec świata i trąbienie Archanioła na Sądzie Pańskim, a mieszkańcom zapowiadać narodzenie Jezusa Chrystusa. W reportażu opowiemy Państwu o tym zapomnianym zwyczaju i próbach jego reaktywacji.

Początki Huty Szkła Wołomin sięgają początku XX wieku. Zakład słynął z produkcji naczyń żaroodpornych oraz szkła laboratoryjnego. W 2022 roku, w wyniku trzystuprocentowej podwyżki gazu oraz spadku popytu na wyroby szklane i huta odnotowała ogromne straty. Liczne awarie i przerwy w produkcji oraz zwiększona cena surowców do wytopu masy szklanej przyczyniły się do podjęcia przez czeski zarząd firmy KavalierGlass decyzji o wyłączeniu z końcem listopada 2022 roku elektrodowego pieca hutniczego, a wraz z tym o całkowitym zamknięciu wydziału produkcji. W ramach wołomińskiego "Festiwalu szkła" grupa pasjonatów historii tego miasta realizuje nagrania z byłymi pracownikami huty być ocalić wspomnienia. Nagrania koordynuje Aneta Duchnowska. Dziękujemy za udostępnienie fragmentów wypowiedzi. Po hucie oprowadzał nas Janusz Turlejski, po dyspozytorni Jacek Nowak.

Czy przypadek rządzi naszym życiem? Erazm Humienny nie był "grzecznym chłopcem", żeby wydobyć się z tak zwanego złego środowiska, zaczął uprawiać sport. Potem związał się z ruchem Wolność i Pokój. Po przełomie wielu jego znajomych weszło do polityki, on zajął się sprawami społecznymi. Prowadzi ośrodek pomagający ludziom, który opuszczają jednostki penitencjarne. Humienny twierdzi, że każdemu należy się szansa. Jednak stawia przed ludźmi wymagania, bo uważa, że tylko w ten sposób mogą wziąć odpowiedzialność za swoje życie.

Doktor Józef Bednarz, polski psychiatra, w 1939 roku dyrektor szpitala psychiatrycznego w Świeciu (obecnie jego patron) nazywany jest Pomorskim Korczakiem. Podczas pierwszej wojny światowej był rosyjskim lekarzem wojskowym. Później przekazał polskiemu wywiadowi wojskowemu informacje na temat rosyjskich badań nad bronią chemiczną i ochroną przeciw gazom bojowym. W odrodzonej Rzeczypospolitej zajmował miejsce godne swojej wiedzy i siły charakteru. Poświęcał się psychiatrii i badaniom w dziedzinie ochrony przeciwchemicznej (w Instytucie Badawczym Broni Chemicznej w Warszawie), angażował się w życie obywatelskie i patriotyczne. Został zamordowany przez niemieckie komando śmierci razem ze swoimi pacjentami, najprawdopodobniej w miejscowości Grupa niedaleko Świecia 11 listopada 1939 roku.