Reportaże i dokumenty Polskiego Radia

Poznański Fort VII - część Twierdzy Poznań - to pierwszy obóz koncentracyjny w okupowanej Polsce. Niestety wiedza o tym strasznym miejscu jest wciąż niewielka. Od kwietnia jednak jest okazja, by fort, który przeszedł wielomilionowy remont zwiedzić i poznać tragiczną historię Wielkopolan.

Polska sensacja archeologiczna. Tadeusz Kościuszko prawdopodobnie budował redutę w obronie Konstytucji 3 maja. Czy w obecnym lubelskim Ogrodzie Botanicznym jest reduta Kościuszki będzie wiadomo po badaniach archeologicznych. O tym, że Tadeusz Kościuszko w sąsiedztwie dworku stryja mógł wznieść redutę, po raz pierwszy kilka lat temu napisał były dyrektor lubelskiego Skansenu, Mieczysław Kseniak. Ukształtowanie terenu potwierdza tezę, archeolodzy pracują na miejscu i wyniki badań już są interesujące.

Muzeum Karykatury w Warszawie powstało w roku 1978. Jego pomysłodawcą, a później długoletnim dyrektorem był znakomity rysownik i satyryk Eryk Lipiński. 10 lipca 2002 roku Muzeum Karykatury otrzymało imię swego twórcy i założyciela. Myśl o powstaniu takiego muzeum rodziła się już w latach 60. Najpierw powstało jako dział Muzeum Literatury. Z początkiem 1983 roku Muzeum Karykatury uzyskało status placówki samodzielnej.

Odgłosy zwierząt gospodarskich: krów, baranów, koni, świń, kur i kogutów mieszały się kiedyś z dźwiękami towarzyszącymi ludzkiej pracy na roli: koszeniem kosą, młócką cepem. Dziś dla wielu ten świat dźwięków istnieje tylko w pamięci. W miejscowości Wysokie pod Zamościem dawne odgłosy wsi ożywają, gdy przekracza się próg Regionalnej Izby Pamięci Gminy Zamość. Wanda Szpuga wraz z Kołem Gospodyń Wiejskich postanowiła uratować od zapomnienia  nie tylko dźwięki, ale i przedmioty, których dziś już nikt nie używa. Stworzyła bardzo atrakcyjne, estetycznie wykonane miejsce do zwiedzania.

27 maja po raz 26. odbył się Piknik Naukowy Polskiego Radia i Centrum Nauki Kopernik. Odwiedziło go przez cały dzień około 40 tysięcy zwiedzających. Studio Reportażu i Dokumentu również miało swoje stanowisko. Tematem tegorocznej edycji były rewolucje naukowe. 26. Piknik Naukowy to niezwykła okazja, żeby samemu dotknąć, poeksperymentować, dowiedzieć się czegoś nowego, pobawić się. Dzieci dzięki Piknikowi mogą odkryć swoje pasje. Jak mówi jeden z bohaterów reportażu, Maksym, to właśnie dzięki tego typu wydarzeniom zaczął się uczyć, aby w przyszłości studiować lotnictwo.

"Małe butelki zmieniają sposób picia alkoholu (...). Pozwalają pić wygodniej w sytuacjach, w których wcześniej picie alkoholu było niemożliwe lub zbyt krępujące. (...) Wprowadzają do picia alkoholu elementy niewinnej, niegroźnej zabawy…" – to fragmenty raportu "Dokąd płynie mała wódka", opublikowanego przez firmę Synergion w 2020 roku. Jednym z najważniejszych wniosków sformułowanych przez badaczy było stwierdzenie, że każdego dnia w Polsce sprzedawanych jest około trzech milionów "małpek", czyli niewielkich butelek wódki. Jak alarmowali autorzy raportu, po alkohol ten z chęcią sięgają ludzie w każdym wieku, przedstawiciele różnych zawodów, słabo i dobrze wykształceni.

Na początku roku Stowarzyszenie Księgarzy Polskich przeprowadziło wśród właścicieli księgarń w Polsce ankietę. Wynika z niej, że prawie 80 procent z nich regularnie dopłaca do swojego interesu, a 14 procent planuje w najbliższym czasie zakończyć działalność. Z Warszawy znikają kolejne księgarnie i antykwariaty. W opuszczonych lokalach prowadzone są bardziej dochodowe interesy, np. w dawnej Księgarni im. Stefana Żeromskiego (pod istniejącym do dziś neonem) funkcjonuje sklep z tanią odzieżą na wagę… Coraz więcej jest też miasteczek, w których nie ma żadnej księgarni. Przykładem jest Mrągowo, w którym na wiosnę zniknęła ostatnia, przeszło stuletnia, księgarnia. Jakie są przyczyny trudnej sytuacji księgarzy? Jak walczą, by zachować swoje księgarnie - będące często lokalnymi instytucjami kultury, które wpisały się w krajobraz miasta?

Stanisław Kozik z Brzyny w Małopolsce kultywuje tradycje rodzinne z pokolenia na pokolenia. Głównie te związane z dawnym życiem na wsi. A ma komu je przekazać, doczekał się bowiem trójki dzieci i dziesięciorga wnuków - ośmiu chłopców i dwóch dziewczynek. Uczy ich przede wszystkim wartości ciężkiej i uczciwej pracy oraz prostoty życia na łonie natury. Na co dzień należy do Związku Podhalan, śpiewa i muzykuje, między innymi gra na akordeonie. Związek Podhalan to organizacja pożytku publicznego pielęgnująca tradycje góralskie. W swoim gronie skupia nie tylko rodowitych górali, którzy pielęgnują swoją odrębność kulturową i obyczajową, lecz również sympatyków związanych z subregionami zamieszkałymi przez górali polskich, którym na sercu leży rozwój tych ziem. W reportażu usłyszymy Stanisława Kozika, jego żonę Marię, ich synów Janusza i Łukasza, synową Ewę oraz ich wnuków: Mateusza, Kacpra, Wiktora i Alicję.

Od 18 lat na początku maja w Wilnie spotykają się Polacy mieszkający na Litwie. Najwięcej przybywa ich z samego Wilna i rejonu wileńskiego. To prawie 200-tysięczna społeczność, której nie sposób nie zauważyć. W tym roku, w ramach święta, kilkanaście tysięcy osób wędrowało ulicami Wilna, od budynku Sejmu litewskiego, ulicą Giedymina, Świętojańską, obok Pałacu Prezydenckiego i Pałacu Paców, w którym mieści się Ambasada Polska w Wilnie – a potem Zamkową, Wielką i Ostrobramską. Parada jest wyrazem dumy z bycia Polakiem na Litwie oraz demonstracją jedności. Wśród uczestników byli przedstawiciele polskich organizacji społecznych, polskie szkoły i przedszkola, zespoły artystyczne i liczne grono rodaków z Polski. Warto podkreślić, że Polacy na Litwie są najliczniejszą mniejszością narodową i stanowią 6,5 proc. ogółu litewskiego społeczeństwa. Parada Polskości jest dla jej uczestników okazją do zamanifestowania swojej przynależności narodowej, ale również pokazania, że polska społeczność na Litwie jest duża, aktywna i dobrze zorganizowana.

W Beskidzie Niskim pokazuje jak żyć prosto i blisko ziemi. Etnograf Jurek Szczepkowski przeprowadził się z Warszawy do wsi Czarne i wraz z grupą przyjaciół zapoczątkował warsztaty z gliną. W swojej pracowni uczy pracy na kole garncarskim i wypalania ceramiki w piecu opalanym drewnem. Doświadczenie w glinie zdobył w "Mud Sweat and Tears" na Manhattanie. Od 2002 r. jest członkiem Stowarzyszenia Artystów Ceramików "Keramos". We wsi Czarne obecnie mieszka z żoną, są tam jedynymi mieszkańcami. Stowarzyszenie "Keramos" powstało w 1990 roku z przekształcenia Grupy Twórczej KERAMOS działającej w Warszawie od 1974 r. Skupia warszawskich ceramików i grupę zagranicznych artystów.