Víðsjá

Magnús Þór Þorbergsson leiklistarfræðingur verður gestur þáttarins og segir hlustendum frá leikhúslífi Vestur-Íslendinga á fyrstu áratugunum eftir að stórir hópar landsmanna fluttu vestur um haf til Kanada og Bandaríkjanna í leit að betra lífi. Magnús Þór stundar rannsóknir á þessu efni nú um stundir og hefur leitað heimilda í Íslendingabyggðum vestra sem leiða í ljós öflugt leiklistarlíf á mörgum svæðum þar sem Íslendinga var að finna. Einnig verður rætt við Högna Egilsson og Áslák Ingvarsson sem koma fram á Hótel Holti annað kvöld. Þar ætla þeir að flytja lög með hljómsveitinni Hipsumhaps og eftir Franz Schubert, auk verka eftir Högna. María Kristjánsdóttir leikhúsrýnir fjallar í dag um leikritið Gosa sem sýnt er á Litla sviði Borgarleikhússins í leikstjórn Ágústu Skúladóttur. Og Hólmfríður Garðarsdóttir prófessor í spænsku við Háskóla Íslands heldur áfram að horfa til vesturs. Hún hefur í pistlum sínum í Víðsjá að undanförnu beint sjónum að sögu, samtíma og stjórnmálum Rómönsku-Ameríku. Yfirskrift pistils hennar í dag er: "Það bjargaði einhver sögunni...", sem er tilvitnun í ljóð eftir argentínska skáldið Jorge Luis Borges, í þýðingu Sigrúnar Ástríðar Eiríksdóttur. Þetta er fjórði og síðasti pistill Hólmfríðar og í dag fjallar hún um menningu og listir í Rómönsku-Ameríku.

Umsjón: Guðni Tómasson og Eiríkur Guðmundsson

Í Víðsjá í dag verður meðal annars rætt við nýjan handhafa viðurkenningar Hagþenkis, félags höfunda fræðirita og kennslugagna, en hún verður afhent í Þjóðarbókhlöðunni á fimmta tímanum í dag. Hagþenkir hefur frá árinu 1986 veitt viðurkenningu fyrir fræðirit og námsgögn eða aðra miðlun fræðilegs efnis til almennings. Árið 2006 var tekin upp sú nýbreytni að tilnefna 10 höfunda og rit sem þykja framúrskarandi og til greina koma, tíu höfundar voru tilnefndir í febrúar, einn þeirra hefur verið valinn og heimsækir Víðsjá í dag. Einnig verður í þætti dagsins rætt við Særúnu Lísu Birgisdóttur þjóðfræðing um hvaða áhrif það hafði á samfélag samkynhneigðra karlmanna á Íslandi þegar erlent herlið kom til landsins í fyrri heimsstyrjöld, en Særún Lísa flutti fyrirlestur um þessi mál hjá Sagnfræðingafélagi Íslands í gær, og kallaði: „Og svo kom Kaninn“. Snæbjörn Brynjarsson fjallar um barna-leikhússýningarnar Hans Klaufa sem er á fjölunum í Tjarnarbíói og Karíus og Baktus sem sýnd er í Kaldalónssal Hörpu. Og bók vikunnar á Rás 1 að þessu sinni er skáldsagan Blinda eftir portúgalska Nóbelsverðlaunahöfundinn José Saramago. Bókin kom út á frummálinu árið 1995 og var þýdd á íslensku árið 2000 af Sigrúnu Ástríði Eiríksdóttur. Þar segir frá sérkennilegum faraldri sem breiðist út og blindar þá sem smitast og því hvernig samfélagið bregst við. Hlustendur heyra í Sigrúnu í Víðsjá í dag.

Umsjón: Guðni Tómasson og Eiríkur Guðmundsson

Í Víðsjá í dag verður meðal annars rætt við Benedikt Kristjánsson tenorsöngvara en hann flytur á morgun Jóhannesarpassíu Bachs í óvenjulegri útgáfu þar sem undirleikur er aðeins í höndum slagverksleikara og orgelleikara sem einnig leikur á sembal. Flutningurinn fer fram í Hallgrímskirkju annað kvöld en útgáfa þessi hefur fengið mikið lof í Þýskalandi og Hollandi og til stendur að tónlistarfólkið flytji hana víða um lönd í framhaldinu. Einnig verður í þættinum í dag fjallað um nýja kennsluskrá, skrá yfir skyldulesningu, sem gefin hefur verið út í Ungverjalandi þar sem ýmsir helstu höfundar þjóðarinnar koma ekki við sögu. Þeirra á meðal er Imre Kertész sem var fyrstur Ungverja til að hljóta Nóbelsverðlaun í bókmenntum, árið 2002, verðlaun sem hann hlaut ekki síst fyrir skáldsögu sína Örlögleysi, þar sem fjallað erum lífið í fangabúðum nasista. Nýji listinn hefur vakið athygli, og umtal, enda stjórnvöld í Ungverjalandi afar umdeild, málið verður rætt í Víðsjá í dag, gestur þáttarins verður Benedikt Hjartarson, prófessor í almennri bókmenntafræði og menningarfræði við Háskóla Íslands. Gauti Kristmannsson bókmenntagagnrýnandi fjallar í dag um um sjálfsævisöguna Þýski krókódíllinn eftir þýska rithöfundinn ljoma Mangold en hún vakti mikla athygli þegar hún kom út árið 2017. Mangold hefur komið til Íslands á bókmenntahátíð og er þekktur höfundur og menningarblaðamaður í Þýskalandi. Og Snæbjörn Brynjarsson leiklistargagnrýnandi fjallar í dag um Rhythm of Poison, glænýtt verk eftir finnska danshöfundinn Elinu Pirinen, sem Íslenski dansflokkurinn frumsýndi á Nýja sviði Borgarleikhússins á föstudag.

Umsjón: Guðni Tómasson og Eiríkur Guðmundsson

Víðsjá var ekki flókin í dag, en hér má hlusta á hana.

Við minntumst Ragnars Bjarnasonar tónlistarmanns sem andaðist í fyrradag, 85 ára að aldri. Gestir þáttarins voru þau Katrín Halldóra Sigurðardóttir leik- og söngkona, Björgvin Halldórsson og Jónatan Garðarsson.

Hlustendum var líka boðið með í heimsókn á vinnustofu Guðjóns Ketilssonar myndlistarmanns en hann var á dögunum útnefndur myndlistarmaður ársins á Íslensku myndlistarverðlaununum.

Umsjón: Guðni Tómasson og Eiríkur Guðmundsson

Efni Víðsjár í dag: María Kristjánsdóttir leiklistargagnrýnandi fjallar í dag um verkið Þitt eigið leikrit II - Tímaferðalag eftir Ævar Þór Benediktsson í leikstjórn Stefáns Halls Stefánssonar en verkið er sýnt í Kúlu Þjóðleikhússins. Björn Þór Vilhjálmsson fjallar um bókina Bréf til mömmu eftir Mikael Torfason þar sem höfundur skrifar um æsku sína. Og Björn Þorsteinsson heimspekingur heldur áfram að glíma við spurninguna: Hvað nú? eins og hann hefur gert á miðvikudögum í Víðsjá í febrúar. Í dag er komin röðin að síðasta pistli Björns, yfirskriftin að þessu sinni: Heimsendir - já takk. Við kröfsum líka safni Ríkisútvarpsins og setjum saman skilaboð um daginn í dag, Öskudag.

Umsjón: Guðni Tómasson og Eiríkur Guðmundsson

Í Víðsjá dagins verður haldið í heimsókn í miðstöð sem helguð er eistneska tónskáldinu Arvo Pärt og leynist í skógi skammt utan við Tallinn, höfuðborg landsins. Þar tók starfsfólk miðstöðvarinnar og sonur tónskáldsins á móti hópi norræns og baltnesks útvarpsfólks í síðustu viku. Greint verður frá heimsókninni og miðstöðinni í þætti dagsins, en hún er sú eina sinnar tegundar sem helguð er arfleifð núlifandi tónskálds. Um þessar mundir eru fimmtíu ár liðin frá útkomu hljómplötunnar Bitches Brew með bandaríska trompetleikaranum Miles Davis. Platan markaði tímamót á ferli Davis, og raunar í gjörvallri sögu jazztónlistar. Davis og félagar fóru í nýjar og óvæntar átti á plötunni, blönduðu saman tilraunakenndri jazztónlist, rokki og ,,síkadelíu", svo nokkuð sé nefnt. Tónlistarmaðurinn Eyþór Gunnarsson heimsækir Víðsjá í dag og rifjar með hlustendum upp þetta tímamótaverk. Leikhúsrýnin verður á sínum stað, Snæbjörn Brynjarsson fjallar í dag um Útsendingu sem Þjóðleikhúsið frumsýndi fyrir helgina, Og bók vikunnar að þessu sinni er skáldsagan Ó - Um þegnrétt tegundanna í íslenskri náttúru eftir Hauk Má Helgason. Hlustendur heyra í Hauki í þættinum í dag.

Umsjón: Guðni Tómasson og Eiríkur Guðmundsson

Jórunn Sigurðardóttir segir frá tilnefningum til Bókmenntaverðlauna Norðurlandaráðs. Hallfríður Ólafsdóttir flautuleikari verður tekin tali um efnisskrá á tónleikum Sinfóníuhljómsveitar áhugamanna sem fram fara í Seltjarnarneskirkju á laugardag. Hallfríður hefur mikið velt fyrir sér tónlistarsögunni að undanförnu, hvernig ákveðin nöfn hafa þar verið hafin til vegs og virðingar á meðan önnur hafa fallið í gleymskunar dá, en á tónleikunum verða flutt í fyrsta sinn á Íslandi verk úr smiðju Fanny Mendelssohn, Joseph Bologne, Alice Mary Smith og Emilie Mayer. Gauti Kristmannsson bókmenntagagnrýnandi fjallar í dag um skáldsöguna Valdimarsdagur eftir dansk-norska rithöfundinn Kim Leine en bókin kom nýlega út í íslenskri þýðingu Jóns Halls Stefánssonar. Gunnar Kvaran sellóleikari segir frá tónleikum sem haldnir verða í Hannesarholti á sunnudag, þar frumflytja þau Gunnar og Helga Bryndís Magnúsdóttir píanóleikari nýtt verk eftir tónskáldið John Speight en hann fagnar 75 ára afmæli í næstu viku. Og Hólmfríður Garðarsdóttir, prófessor í spænsku við Háskóla Íslands, heldur áfram að horfa til vesturs eins og hún hefur gert í Víðsjá undanfarna fimmtudaga í febrúar. Í dag fer hún með hlustendur í ferðalag til mið-Ameríku, og Mexíkó, og talar meðal annars um flóttamenn.

Í Víðsjá í dag er meðal annars rætt við Geir Sigurðsson sem þýtt hefur úr forngrísku ritið Hernaðarlist Meistara Sun. Hér er um að ræða eitt rómaðasta og víðlesnasta fornrit Kínverja, sem skrifað var fyrir 2500 árum en bein áhrif þess á hernaðartækni Kínverja og þjóðanna í kring í tímanna rás verða vart ofmetin auk þess sem bókin hefur haft víðtæk áhrif á Vesturlöndum. Björn Þór Vilhjálmsson bókmenntagagnrýnandi fjallar í dag um nýútkomna skáldsögu eftir Eirík Örn Norðdahl, Brúin yfir Tangagötuna. Sunna Ástþórsdóttir fjallar um sýningu Unu Bjargar Magnúsdóttur í D-Sal Hafnarhússins, í Listasafni Reykjavíkur. Sýningin nefnist Mannfjöldi hverfur sporlaust um stund og stendur fram í miðjan mars. Og Björn Þorsteinsson heimspekingur heldur áfram að glíma við spurninguna Hvað nú? Og talar í dag um heimsendi eins og annars.

Í Víðsjá í dag er meðal annars sagt frá nýrri bók sem kemur út á Spáni í dag og nefnist Þegar útgáfan var veisla. Hún hefur að geyma persónuleg bréf eftir spænska útgefandann Jaime Salinas, meðal annars bréf sem hann skrifaði sambýlismanni sínum Guðbergi Bergssyni. Salinas var mikilvægur í spænsku menningarlífi á síðari hluta 20. aldar, frumkvöðull á sviði djúpstæðra umbreytinga í spænska útgáfuheiminum, á árunum 1955 til 1990. Hólmfríður Matthíasdóttir útgáfustjóri Forlagsins segir nánar frá í Víðsjá í dag. Einnig verður rætt við Ívar Brynjólfsson um Gunnar Pétursson ljósmyndara en myndir hans eru nú til sýningar í Þjóðminjasafni Íslands. Gunnar var virkur í bylgju áhugaljósmyndara uppúr miðri síðustu öld þegar nýir straumar komu fram og listræn ljósmyndun komst á dagskrá. María Kristjánsdóttir fjallar í dag um leikritið Mæður sem sýnt er í Iðnó um þessar mundir í leikstjórn Álfrúnar Örnólfsdóttur, danskt verk sem frumsýnt var í heimalandinu í fyrra en hefur verið þýtt og staðfært á íslensku. Og bók vikunnar á Rás 1 að þessu sinni er Jakobína: Saga skálds og konu, en hér er á ferðinni ævisaga skáldsins Jakobínu Sigurðardóttur sem skrifuð er af dóttur hennar, Sigríði Kristínu Þorgrímsdóttur. Í bókinni er dregin upp mynd af konunni og rithöfundinum Jakobínu og Sigríður Kristín reynir jafnframt að fylla upp í þær mörgu eyður sem eru í vitneskju hennar um lífshlaup móður sinnar, konu sem gætti vel sinna leyndarmála, varði einkalíf sitt og krafðist þess meðal annars að dagbókum sínum og bréfum yrði fargað. Hlustendur heyra í Sigríði í þættinum í dag og hún les brot úr bókinni.

Efni Víðsjár í dag: Í Hafnarhúsi Listasafns Reykjavíkur verður opnuð í kvöld sýning á verkum bandaríska myndlistarmannsins Sol Lewitt, en hann er álitinn vera einn af hugmyndafræðingum bæði minimalisma í myndlist og hugmyndalistar, eins og þessir straumar myndlistarinnar þróuðust í Bandaríkjunum í kringum árið 1960. Undanfarnar vikur hefur stór alþjóðlegur hópur fólks unnið að uppsetningu á veggverkum Lewitts í safninu en verkin eru unnin samkvæmt forskrift listamannsins sem lést árið 2007. Víðsjá heimsótti hópinn fyrr í vikunni og ræddi við nokkra þeirra sem vinna að uppsetningu verkanna og við safnstjórann Ólöfu K. Sigurðardóttur. Björn Þór Vilhjálmsson bókmenntagagnrýnandi fjallar í dag um bókina Systu - Bernskunnar vegna - eftir Vigdísi Grímsdóttur sem kom út á síðasta ári. Og Hólmfríður Garðarsdóttir prófessor í spænsku við Háskóla Íslands horfir öðru sinni til vesturs og fjallar í dag um hugtakið „Pachamama“ og gullið góða, þar sem við sögu koma meðal annars umhverfi, indjánar og ungar stúlkur.