Víðsjá

Í Víðsjá í dag er meðal annars farið í heimsókn í bókabúð sem opnuð verður í miðborg Reykjavíkur á morgun, sumardaginn fyrsta, á vegum útgáfufyrirtækisins Dimmu. Aðalsteinn Ásberg Sigurðsson útgefandi og verslunarstjóri verður tekinn tali í þætti dagsins. Hermann Stefánsson rithöfundur veltir í dag fyrir sér Þursaflokknum, tónlist og texta, hjartslætti og trommuleik, en þó einkum sérkennilegu gömlu íslensku þjóðlagi, Vera mátt góður, sem nýverið kom í ljós að er af ítölskum uppruna. Sunna Ástþórsdóttir heldur áfram að velta fyrir sér myndlist á netinu og fjallar meðal annars um það hvernig hægt er að ferðast um og skoðað heiminn með hjálp slíkra verka. Bók vikunnar á Rás 1 að þessu sinni er skáldsagan Atburðir við vatn eftir sænska rithöfundinn Kerstin Ekman. Sagan kom út árið 1993 og vakti þá mikla athygli og ári síðar hlaut höfundurinn Bókmenntaverðlaun Norðurlandaráðs fyrir verkið. Þýðinguna gerði Sverrir Hólmarsson. Hlustendur heyra í Höllu Sverrisdóttur í Víðsjá í dag, og hún les brot úr bókinni. Og hlustendur heyra líka Ljóð fyrir þjóð þegar Birgitta Birgisdóttir leikkona les ljóðið Félagslegt raunsæi eftir Þórdísi Gísladóttur.

Víðsjá rifjar í dag upp vígslu Þjóðleikhússins og langan aðdraganda að opnun þess, en það var á sumardaginn fyrsta 20. apríl árið 1950 sem vígsla hússins fór fram. Hugmyndin að stofnun þess var hins vegar töluvert eldri og byggingarsaga hússins sem hófst árið 1929 var löng og ströng. Í Víðsjá í dag verður leitað í safn Ríkisútvarpsins og vígslan rifjuð upp, auk þess sem farið verður í fylgd Sveins Einarssonar í heimsókn í húsið á tíu ára afmæli þess árið 1960. Skáldsagan Litla land eftir rithöfundinn og tónlistarmanninn Gaël Faye kom út á frönsku árið 2016, og sló algerlega í gegn. Bókin hefur selst í 800 þúsund eintökum í Frakklandi og verið þýdd á þrjátíu tungumál. Faye hefur fengið fjölda viðurkenninga fyrir verkið, sem gerist í Afríkuríkinu Búrúndí, þar sem höfundurinn fæddist árið 1982, og Rúanda í upphafi tíunda áratugar síðustu aldar á tímum borgarastríðs og þjóðarmorðs. Rætt verður við þýðanda verksins, Rannveigu Sigurgeirsdóttur, í Víðsjá í dag. Og hlustendur heyra að venju ljóð fyrir þjóð. Ólafía Hrönn Jónsdóttir leikkona les í dag ljóðið Mitt var starfið eftir Theodóru Thoroddsen.

Í Víðsjá í dag er hugað að sýningunni Samkomu sem átti upphaflega að vera í Veröld - húsi Vigdísar, en færist inn á netið vegna faraldursins. Þær Hrafnhildur Gissurardóttir og Sólveig Pálsdóttir segja frá Samkomu í Víðsjá dagsins. Thomas De Quincey, (1785 -1859), var þekktastur fyrir bók sína Játningar enskrar ópíumætu sem út kom árið 1821 og olli miklu uppnámi. Hermann Stefánsson rýnir í enska klassík í Víðsjá í dag. Hinn íslenski þursaflokkur kemur að gefnu tilefni við sögu í þættinum. Og hlustendur heyra ljóð fyrir þjóð. Í dag er það Arnar Jónsson leikari sem les Sonatorrek eftir Egil Skallagrímsson.

Vigdís Finnbogadóttir fagnar níræðisafmæli sínu í dag, 15. apríl. Af því tilefni verður í þættinum rætt við Guðna Th. Jóhannesson forseta Íslands auk þess sem brugðið verður upp svipmyndum frá löngum ferli Vigdísar. Í dag er alþjóðlegur dagur listarinnar haldinn hátíðlegur víða um heim með tilheyrandi vandkvæðum vegna stöðu heimsfaraldursins. Bandalag íslenskra listamanna sendir frá sér ávarp sem rithöfundurinn Sjón flytur. Hlustendur Víðsjár heyra erindið í þætti dagsins. Og hlustendur heyra ljóð fyrir þjóð. Í dag flytur Ebba Katrín Finnsdóttir ljóðið Brotnar borgir eftir Steinunni Sigurðardóttur í stóra sal Þjóðleikhússins.

Í Víðsjá í dag er meðal annars farið í ,,ímyndað" ferðalag upp á Gljúfrastein, og gengið í huganum um hús skáldsins, Halldórs Laxness. Gljúfrasteinn í þrívídd er nokkuð sem safnið býður upp á þessar vikurnar á tímum samkomubanns. Rætt verður við safnstjórann, Guðnýju Dóru Gestsdóttur ,í Víðsjá í dag. Ágúst Ó. Georgsson, þjóðháttafræðingur og starfsmaður Þjóðminjasafns Íslands, verður tekinn tali um spurningalista „spurningaskrá 128 - Lífið á tímum kórónaveirunnar“ sem safnið er að senda frá sér þessa dagana og biður sem flesta um að taka þátt í. Og bók vikunnar á Rás 1 að þessu sinni er skáldsagan Rotturnar eftir Ragnheiði Eyjólfsdóttur. Um er að ræða spennusögu eða ungmennabók á mörkum vísindaskáldskapar, bók sem kom út árið 2018. Hlustendur heyra í Ragnheiði í Víðsjá í dag. Og þeir heyra líka ljóð fyrir þjóð.

Í Víðsjá í dag er meðal annars hugað að endurfundum í margskonar merkingu þess orðs. Björn Þór Vilhjálmsson bókmenntagagnrýnandi þáttarins ræðir um rússnesk-bandaríska rithöfundinn Vladimir Nabokov og hans „nýjasta“ verk, Insomniac Dreams, eða Draumar svefnleysingjans. Nabokov andaðist árið 1977 en útgáfuiðnaðurinn í kringum verk hans hefur samt aldrei verið blómlegri en á nýju árþúsundi. Hermann Stefánsson rithöfundur fjallar í dag um kórverkið Aðvörun til hinna ríku eftir sænska tónskáldið Thomas Jennefelt frá árinu 1977. Og hlustendur heyra að venju ljóð fyrir þjóð.

Víðsjá fagnar í dag 75 ára afmæli Megasar. Hlustendur heyra af því tilefni brot úr viðtali sem Eiríkur Guðmundsson átti við Megas í apríl árið 2012 og flutt var í þættinum Komdu með mér og ég skal sýna þér sólina setjast fyrir fullt og allt. Sunna Ástþórsdóttir veltir í þættinum í dag fyrir sér net-myndlist, upphafi og þróun þeirra greinar. Sigurlín Bjarney Gísladóttir rithöfundur flytur hlustendum hugleiðingu um undarlega tíma og veltir fyrir sér minningum og gildi þeirra, þegar hún grefur upp poka fullan af minningum á heimili sínu. Bók vikunnar á Rás 1 að þessu sinni er skáldsagan Ína eftir Skúla Thoroddsen, hlustendur heyra í höfundi í Víðsjá í dag. Og hlustendur heyra einnig ljóð fyrir þjóð en að þessu sinni er það Ragnheiður Steindórsdóttir leikkona sem les ein á sviði ljóðið ,,Já víst er sárt", eftir sænsku skáldkonuna Karin Boye í þýðingu Magnúsar Ásgeirssonar.

Hlustendur heyra í þættinum af væntanlegri Listahátíð í Reykjavík þegar rætt verður við Vigdísi Jakobsdóttur, sem er listrænn stjórnandi hátíðarinnar. Hermann Stefánsson rithöfundur veltir í dag fyrir sér frægu málverki sem sýnir byltingarmanninn Marat þar sem hann liggur dáinn í baði. Gauti Kristmannsson segir frá væntanlegri þýðingu sinni á skáldsögunni Töfrafjallinu eftir þýska rithöfundinnThomas Mann. Björn Þór Vilhjálmsson fjallar um bókina Human Compatible, eða Mannsamræmanleiki, eftir enska rithöfundinn og tölvufræðinginn Stuart Russell, en bókin er í senn yfirlit um stöðu þekkingar um þróun gervigreindar, og hætturnar sem slíkri uppfinningu fylgja. Og hlustendur heyra að venju ljóð fyrir þjóð.

Í Víðsjá í dag verður meðal annars rætt við Kristínu Svövu Tómasdóttur sagnfræðing og ljóðskáld um rannsókn sem hún vinnur nú að undir yfirskriftinni Farsótt: Sýkingar, sóttir og lækningar í Þingholtsstræti 25 en þar segir hún sögu farsóttahússins og setur í samhengi við reykvíska og íslenska heilbrigðissögu. Einnig verður horfið aftur til miðalda og dans stiginn með þeim sem á endanum kemur til okkar allra, nefnilega dauðanum. Og bók vikunnar á Rás 1 að þessu sinni er Veröld sem var, hin fræga sjálfsævisga austuríska rithöfundarins Stefans Zweigs. Hlustendur heyra í þættinum í dag í Guðmundi Andra Thorssyni rithöfundi og Alþingismanni sem las verkið ungur og hefur miklar mætur á höfundinum. Hlustendur heyra líka ljóð fyrir þjóð, Pálmi Gestsson les Ferðalok eftir Jónas Hallgrímsson fyrir einn gest í Þjóðleikhúsinu.

Umsjón: Guðni Tómasson og Eiríkur Guðmundsson

Efni Víðsjár í dag: Bandaríski tónlistarmaðurinn Bob Dylan sendi í síðustu viku frá sér lagið Murder Most Foul en það er fyrsta frumsamda lagið sem hann gefur út í átta ár, og eftir að hann hlaut Nóbelsverðlaunin í bókmenntum árið 2016. Lagið er það lengsta sem Dylan hefur sent frá sér, eða tæpar sautján mínútur og í því syngur hann um morðið á John F. Kennedy Bandaríkjaforseta í Dallas í Texas 22. nóvember árið 1963, og raunar margt fleira. Fjallað verður um lagið í Víðsjá í dag. Einnig verður fjallað um pólska tónskáldið Krystof Penderecki en hann lést um síðustu helgi. Penderecki var eitt af framsæknustu tónskáldum Evrópu á síðari hluta 20. aldar en þurfti að búa við ritskoðun bæði frá sovéskum og pólskum stjórnvöldum og kaþólsku kirkjunni. Sigurlín Bjarney Gísladóttir rithöfundur heldur áfram að flytja hugleiðingar um undarlega tíma og flytur hlustendum í dag hrifningaróð auk þess sem hún fjallar um berskjöldun og vanmátt. Fjölbýlishús koma við sögu í þætti dagsins. Og hlustendur heyra ljóð fyrir þjóð.

Umsjón: Guðni Tómasson og Eiríkur Guðmundsson