Wetenschap Vandaag | BNR

Wetenschap Vandaag | BNR

By BNR NieuwsradioScience
Download on the App Store

Wetenschap Vandaag | BNR episodes

  • De geavanceerde 'neus' van rupsen tegen ze gebruiken

    Het leven van een rups zit vol bedreigingen. Ze worden door veel andere dieren als lekkernij gezien en planten hebben allerlei strategieën en stofjes om de altijd hongerige rupsen te weren.  

    Als rups is het dus noodzaak om tijdens al dat eten, tegelijk ook de omgeving goed in de gaten te houden. Dat doen ze met behulp van hun antennes, die dienen als een soort neus. Op dit lichaamsdeel hebben wetenschappers uit Wageningen eens goed ingezoomd.  

    Neem bijvoorbeeld de antenne van het Groot koolwitje. Deze bevat slechts 34 neuronen in de rups, maar 300.000 neuronen als het insect als volwassen vlinder door het leven gaat.  

    Dat is nogal een verschil. Toch blijkt de werking van beide reukorganen even complex. Beiden maken gebruik van speciale eiwitten, die zich aan chemische stoffen binden in de omgeving. Wordt zo'n stofje opgemerkt, dan gaat er een elektrisch signaaltje naar het hersengebied dat berekent om welke geur het gaat.  

    Snappen hoe dit in de rupsen werkt, kan ontzettend handig zijn voor het beschermen van gewassen. Dit specifieke diertje is bijvoorbeeld in staat om een hele kooloogst in gevaar te brengen.  

    Voor je nu denkt aan giftige pesticiden: de onderzoekers denken dat dit juist een ingang biedt om het zonder schadelijke middelen te doen. Zo zou gedrag van rupsen bijvoorbeeld beïnvloed kunnen worden door tussen koolgewassen rupsen-afstotende planten te laten groeien. Door vervolgens op andere plekken juist aantrekkelijke planten te gebruiken, zou je rupsen dan weg kunnen lokken van de gewassen.  

    Maar om zo'n chemicaliënvrije strategie te laten werken, moet je dus eerst heel goed hebben uitgezocht wat insecten nou precies kunnen ruiken.

    Lees hier meer over het onderzoek: ‘Rupsenneuzen’ blijken verrassend geavanceerd

    See omnystudio.com/listener for privacy information.

    3 min
  • Deze enorme tropische plant is parttime vleeseter

    In het regenwoud van West-Afrika groeit een plant die op het eerste gezicht vrij onschuldig lijkt. Oké de stronk kan een indrukwekkende 60 meter de hoogte in groeien, maar daarboven doet de plant gewoon wat de gemiddelde andere plant ook doet. 

    Behalve.. als er een tekort aan fosfaat is tijdens het droge seizoen. Dan ineens groeien er een paar killer bladeren bij. Die bladeren zijn gigantisch plakkerig en vormen een handige insectenval. Komt een ongelukkig beestje erop terecht, dan krijgt het ook nog te maken met verterende eiwitten die uit de klieren in het blad sijpelen, waardoor het binnen aanzienlijke tijd verorberd is.  

    Het duurde wel even voordat wetenschappers deze truc doorhadden. De plant is moeilijk te bestuderen in het wild en nog moeilijker te kweken in het lab. Dat laatste is uiteindelijk toch gelukt en zo konden ze zien in welke omstandigheden de plant moordneigingen kreeg. 

    Is er weer voldoende fosfaat in de bodem te vinden, dan groeien er weer gewone gezellige bladeren uit de plant.

    Lees hier meer over het onderzoek: Plantwatch: why does a rainforest vine turn into a part-time carnivore?

    See omnystudio.com/listener for privacy information.

    2 min
  • Het geheim achter de powernap

    Een powernap zorgt voor meer creativiteit. Dat blijkt uit onderzoek van de Sorbonne Universiteit in Parijs. Wetenschappers lieten proefpersonen rijen met ingewikkelde cijferreeksen oplossen om hun creativiteit te meten.

    Iedereen die het niet lukte om de hack gelijk te vinden mocht even slapen en het daarna opnieuw proberen. Van de mensen die een powernap deed vond 80 procent plotseling de creatieve oplossing.

    Iedere woensdag komt de Universiteit van Nederland langs. Met vandaag: Loes van Langen.

    See omnystudio.com/listener for privacy information.

    6 min
  • Al 75 jaar worden hier de astronomische geheimen uit radiosignalen gefilterd

    Het Nederlandse onderzoeksinstituut voor radiosterrenkunde bestaat vandaag 75 jaar. Honderden ontdekkingen en wetenschappelijke publicaties kwamen in die jaren voorbij en nog steeds doen ze mee in de wereldtop. 

    Maar wat is er in die tijd allemaal ontdekt? Hoofdastronoom bij ASTRON, Jason Hessels, neemt ons mee terug naar het begin, waar technieken uit de Tweede Wereldoorlog ineens een hele nieuwe toepassing vonden, en vertelt met welke spannende dingen ze op het moment bezig zijn. 

    Lees hier meer: ASTRON celebrates its 75th birthday!

    See omnystudio.com/listener for privacy information.

    7 min
  • Astronomen brengen gigantische explosie in naburig sterrenstelsel in beeld

    Als grote sterren sterven, dan doen ze dat vaak met nogal wat bombarie. De explosie die dan plaatsvindt kan onder andere zorgen voor een enorme verplaatsing van gas.  

    Gas met daarin allerlei chemische elementen die een rol spelen bij de vorming van nieuwe sterren, maar die ook zorgen voor een soort vervuiling van de ruimte tussen stelsels in.  

    Terwijl zo'n gaswolk tijdens een explosie naar buiten wordt geduwd, verdunt het gas steeds verder en neemt ook de hoeveelheid licht af. Daarmee zijn die uitdijende wolken moeilijk te detecteren. Met de Very Large Telescope in Chili is dat nu toch gelukt.  

    Het zorgde voor een indrukwekkende hoge resolutie kaart van zo'n uitstromende wolk. En niet zomaar eentje. De wolk is zo groot dat het 20.000 jaar zou duren voor licht om van het ene uiteinde van de wolk naar het andere te reizen.  

    De gaswolk, die onder andere vol zit met zuurstof, stikstof en zwavel, is dus gigantisch en qua massa vergelijkbaar met 50 miljoen keer de zon.  

    De zeldzame kennis over de samenstelling en het gedrag van dit soort gaswolken vertelt onderzoekers meer over het ontstaan, maar ook het verdwijnen van sterrenstelsels. Ze hopen dan ook deze wolk met nog meer detail te bestuderen, maar gaan zeker ook achter andere gaswolken aan.

    Lees hier meer over het onderzoek: A giant galactic explosion catches galaxy pollution in the act

    See omnystudio.com/listener for privacy information.

    2 min
  • Belangrijke correctiemethode in de microscopie nu zelf gecorrigeerd

    Microscopie wordt in een heleboel verschillende onderzoek gebruikt, om iets te kunnen zeggen over bijvoorbeeld het effect van medicijnen of ziektes. Maar er is eigenlijk al decennia lang een probleem met dit soort microscopische metingen.

    Onder een lichtmicroscoop kan zo'n biologisch preparaat platter lijken dan het eigenlijk is. Daar is wel een correctiemethode voor ontwikkeld, al in de jaren 80, maar die houdt dan weer geen rekening met verschil in dikte van het plakje.

    Onderzoekers van de TU Delft hebben nu uitgerekend hoe hiervoor wel goed gecorrigeerd kan worden. Een correctie van een correctie dus eigenlijk. 

    Lees hier meer over het onderzoek: Probleem in de microscopie na decennia opgelost

    See omnystudio.com/listener for privacy information.

    5 min
  • Hersenen van profvoetballers zijn goed in niet-passen

    Onderzoekers uit Osaka hebben aangetoond dat het vermogen van de hersenen om actie te onderdrukken, en dus ook om juist niet te passen, heel belangrijk is in het voetbal. 

    De wetenschappers lieten profs en niet-getrainde voetballers met foto’s een inschatting maken van of ze een bal tussen twee verdedigers door kunnen passen. De profs reageerden sneller, maar wat opvallend is, is dat uit hersenscans bleek dat de profs ook beter zijn in het onderdrukken van activiteit.

    Lees hier meer over het onderzoek: Quick decisions in soccer enhanced by brain’s ability to suppress actions

    See omnystudio.com/listener for privacy information.

    2 min
  • 41.000 jaar geleden kreeg de aarde te maken met flinke ruimtestraling

    Het magnetisch veld van de aarde is ontzettend belangrijk. Het beschermt ons tegen ruimtestraling en tegen de geladen deeltjes die van de zon komen. Maar het magnetisch veld, en dus ook de bescherming, is niet constant. 

    Het magnetische noorden is bijvoorbeeld in beweging, waarbij het steeds verder afdwaalt van het geografische noorden. Soms draait het magnetisch veld om, noord wordt zuid en zuid wordt noord. Tijdens dat proces is de kracht van het magnetisch veld minder.  

    Het komt zelfs voor dat het magnetisch veld zoals we dat kennen helemaal verandert. Tijdens zo'n geomagnetische excursie kunnen de twee polen verdwijnen en worden vervangen door meerdere nieuwe polen. Ook dan is de kracht van het magnetisch veld een stuk minder sterk. 

    De bekendste van dit soort gebeurtenissen vond 41.000 jaar geleden plaats. Nu hebben wetenschappers beter dan al was gedaan onderzocht wat dat voor effect op de aarde had. 

    Hoe doe je dat? Dat kan door monsters te nemen van ijs-of bodemsedimenten. Daarin zijn deeltjes te vinden die ontstaan door de interactie tussen ruimtestraling en de atmosfeer van de aarde. Een minder sterk magnetisch veld zou moeten samenhangen met meer van deze deeltjes.  

    En dat is ook wat ze zagen voor de excursie van 41.000 jaar geleden. Een twee keer zo groot aantal van deze deeltjes dan vandaag de dag, wat suggereert dat een grote hoeveelheid straling toen de aarde bereikte.  

    Hoe beter dit soort gebeurtenissen worden uitgezocht, hoe beter ruimteweer en de invloed daarvan op de aarde te voorspellen zijn.

    Lees hier meer over het onderzoek: Cosmic rays streamed through Earth’s atmosphere 41,000 years ago

    See omnystudio.com/listener for privacy information.

    3 min
  • Deze cellen komen in actie als je je verslikt

    Als een slok water het verkeerde keelgat in schiet - richting je longen in plaats van je maag - dan beginnen de meeste mensen flink te hoesten.  

    Dat komt doordat de bovenste luchtwegen detecteren dat er water binnenkomt, waardoor razendsnel een signaaltje naar het brein wordt gestuurd om hier iets aan te doen. Komt er maagzuur omhoog, dan gebeurt er iets vergelijkbaars.

    Maar welke cellen deze reacties ingang zetten dat wisten we tot nu nog niet. Onderzoekers uit de VS hebben ze gevonden. Ze hebben de hele route nu in kaart gebracht: van het moment dat het water of zuur gedetecteerd wordt, tot aan de chemische stofjes die de zenuwen activeren die naar de hersenen lopen.

    Harstikke interessant, maar ook belangrijk. Als we ouder worden neem de kracht van deze hoestreflex namelijk af. Bij sommige mensen vanwege ziekte, maar ook gewoon door ouderdom. Snappen waarom dit zo is, kan mensen die hier last van hebben mogelijk helpen. Hetzelfde geldt voor de link tussen deze reflex en longontsteking, of chronische hoest.  

    De cellen die zijn bestudeerd zijn erg bijzonder. Ze voeren meerdere taken uit. Zo laten ze hormonen los, maar zenden ze ook elektrische signaaltjes uit. Deze cellen zijn ook te vinden in de longen, waar ze ook op druk reageren. De cellen in de bovenste luchtwegen reageren niet op druk, maar dus wel op de aanwezigheid van water of zuur.  

    Hoe de werking van de cellen precies beïnvloed wordt door levensstijl, ziektes en ouderdom, dat willen ze in volgende onderzoeken verder bestuderen.

    Lees hier meer over het onderzoek: Scientists identify airway cells that sense aspirated water and acid reflux 

    See omnystudio.com/listener for privacy information.

    2 min
  • Weer een deel van gigantisch prehistorisch zeereptiel gevonden

    Onderzoekers hebben de fossiele overblijfselen van een gigantisch kaakbot van meer dan twee meter gevonden op een strand in Somerset, Engeland.  

    Volgens experts gaat het om een nieuw soort Ichthyosaurus, een enorm prehistorisch reptiel dat in zee leefde. Als de schattingen kloppen dan moet het dier meer dan 25 meter lang zijn geweest.

    De botten zijn zo'n 202 miljoen jaar oud. Het reptiel deelde in die tijd een leefwereld met dinosauriërs, maar overleefde zelf een grote massauitsterving 201 miljoen jaar geleden niet.  

    In 2016 was ook al eens een gigantisch kaakbot gevonden van dit dier, ook aan de Engelse kust. Nu er twee van dit soort botten gevonden zijn, kunnen de onderzoekers beter inschatten of eerdere berekeningen over bijvoorbeeld de lengte van het dier kloppen. 

    Dit nieuwe kaakbot werd in delen gevonden. Het eerste stukje werd in 2020 ontdekt door een meisje van 11 genaamd Ruby. Samen met haar vader en de onderzoekers die ook betrokken waren bij de vondst van het andere bot, spoorden ze vervolgens nog meer onderdelen van het kaakbot op. 

    De hoop is dat nog meer onderdelen van dit exemplaar worden gevonden, zodat er ooit een hele kop, of zelfs een heel skelet compleet gemaakt kan worden.  

    Ruby (inmiddels 15) en haar vader mochten na hun ontdekking meewerken aan de publicatie. Je naam op die leeftijd al op een paper hebben staan, dat kunnen niet veel mensen zeggen.

    Lees hier meer over de vondst: Paleontologists unearth what may be the largest known marine reptile

    See omnystudio.com/listener for privacy information.

    2 min

About Wetenschap Vandaag | BNR

From the publisher's feed

Over diepzeediertjes die broeikasgassen eten, immuuncellen die zichzelf opofferen en de zoektocht naar planeten. Over de nieuwste medicijnen, zonnecellen en sensoren. Kortom: hoe werkt de wereld om…

More shows like Wetenschap Vandaag | BNR

BNR Beurs by BNR Nieuwsradio

BNR Beurs

12 Listeners

Macro met Boot en Mujagić  | BNR by BNR Nieuwsradio

Macro met Boot en Mujagić | BNR

7 Listeners

NOS Met het Oog op Morgen by NPO Radio 1 / NOS

NOS Met het Oog op Morgen

108 Listeners

De Grote Tech Show | BNR by BNR Nieuwsradio

De Grote Tech Show | BNR

2 Listeners

Boekestijn en De Wijk by BNR Nieuwsradio

Boekestijn en De Wijk

168 Listeners

The Daily Move | BNR by BNR Nieuwsradio

The Daily Move | BNR

0 Listeners

De Wereld | BNR by BNR Nieuwsradio

De Wereld | BNR

46 Listeners

De Technoloog | BNR by BNR Nieuwsradio

De Technoloog | BNR

3 Listeners

NRC Haagse Zaken by NRC

NRC Haagse Zaken

53 Listeners

De Dag by NPO Luister / NOS

De Dag

90 Listeners

NRC Onbehaarde Apen by NRC

NRC Onbehaarde Apen

56 Listeners

Tech Update | BNR by BNR Nieuwsradio

Tech Update | BNR

5 Listeners

BNR's Big Five by BNR Nieuwsradio

BNR's Big Five

7 Listeners

Studio Den Haag | BNR by BNR Nieuwsradio

Studio Den Haag | BNR

15 Listeners

NRC Vandaag by NRC

NRC Vandaag

134 Listeners

Amerika Podcast by BNR Nieuwsradio

Amerika Podcast

61 Listeners

Ondertussen in de kosmos by de Volkskrant

Ondertussen in de kosmos

12 Listeners

Maarten van Rossem & Tom Jessen by Tom Jessen en Maarten van Rossem

Maarten van Rossem & Tom Jessen

250 Listeners

Parool Misdaadpodcast by Het Parool

Parool Misdaadpodcast

62 Listeners

BNR Nieuws Vandaag by BNR Nieuwsradio

BNR Nieuws Vandaag

5 Listeners

Veldheren by BNR Nieuwsradio en Corti Media

Veldheren

31 Listeners

Zimmerman en Space by Hens Zimmerman

Zimmerman en Space

5 Listeners

In de Diepte: Reis naar de kern by BNR Nieuwsradio

In de Diepte: Reis naar de kern

0 Listeners