Crazy Nauka

To druga porcja naukowych wyjaśnień zjawisk, na które trafiamy często, ale nad którymi zwykle nie mamy czasu głębiej się zastanowić. Łącznie 12 pytań i 12 naukowych odpowiedzi.

Znów wzięliśmy na warsztat trochę tematów typowo letnich, ale dopuściliśmy też do głosu większą różnorodność, dzięki czemu tym razem usłyszycie m.in. o tym, dlaczego:
Mój głos tak dziwnie brzmi na nagraniu?
Niektórych ludzi komary kąsają częściej niż innych?
Gwiazdy rysujemy w kształcie... gwiazdek?
Tak trudno otworzyć lodówkę zaraz po jej zamknięciu?
Chce się siku, kiedy zanurzamy się w chłodnej wodzie?

Jeśli Wam się spodoba, zajrzyjcie do nas na Patronite i rozważcie wsparcie: https://patronite.pl/crazynauka

Dziękujemy szczególnie naszemu patronowi - ManukUnta za wsparcie!

Jeśli wolisz jednorazowo postawić nam kawę, to super. Dzięki! 😊
https://buycoffee.to/crazynauka

A tu znajdziecie nasze koszulki 😊
https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109

(0:00) Cześć :)
(3:41) Jak obliczyć odległość od burzy?
(11:21) Dlaczego gwiazdy rysujemy w kształcie gwiazdy?
(21:03) Dlaczego Księżyc czasami wydaje się ogromny?
(28:57) Czy czytanie po ciemku psuje wzrok?
(33:57) Dlaczego niektórych ludzi komary kąsają częściej niż innych?
(47:16) Dlaczego ukąszenia komarów swędzą?
(55:41) Dlaczego słodki sok smakuje kwaśno po umyciu zębów?
(1:03:29) Dlaczego zanurzenie się w chłodnej wodzie sprawia, że chce się siku?
(1:13:40) Dlaczego mój głos tak dziwnie brzmi na nagraniu?
(1:17:29) Dlaczego nie płaczę po cebuli, kiedy mam na sobie soczewki kontaktowe?
(1:23:28) Dlaczego trudno otworzyć lodówkę zaraz po jej zamknięciu?

Przygotowując ten odcinek podcastu, korzystaliśmy z badań naukowych oraz naszych artykułów na blogu, które napisaliśmy oczywiście w oparciu o źródła naukowe (i te źródła tam znajdziecie):

https://www.crazynauka.pl/burza-jak-prawidlowo-obliczyc-odleglosc-od-blysku-do-grzmotu/

https://www.crazynauka.pl/gwiazdy-rysujemy-ksztalcie-gwiazdy/

https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1888429609700184

https://www.crazynauka.pl/fakty-i-mity-calkowite-zacmienie-ksiezyca-2018/

https://www.crazynauka.pl/czy-czytanie-po-ciemku-psuje-wzrok/

https://www.crazynauka.pl/dlaczego-niektorych-ludzi-komary-gryza-czesciej-niz-innych/

https://www.crazynauka.pl/dlaczego-ukaszenia-komarow-swedza/

http://www.palynology.allergy.pl/2006/2006-8.pdf

https://www.crazynauka.pl/dlaczego-s-odki-sok-smakuje-kwa-no-po-umyciu/

https://www.crazynauka.pl/czy-ogladanie-telewizji-z-bliska-szkodzi/

https://www.crazynauka.pl/dlaczego-zanurzenie-sie-w-chlodnej-wodzie-sprawia-ze-chce-sie-siku/

https://dan.org/health-medicine/health-resources/diseases-conditions/immersion-diuresis/

https://www.mentalfloss.com/posts/why-swimming-makes-you-pee

https://pubs.acs.org/doi/full/10.1021/acs.estlett.7b00043

https://www.crazynauka.pl/dlaczego-moj-glos-brzmi-inaczej/

https://www.crazynauka.pl/dzieki-soczewkom-kontaktowym-nie-placze-sie-przy-krojeniu-cebuli/

https://www.facebook.com/crazynauka/posts/2394702287328194/

Tym razem odpowiadamy na pytania o zjawiska codzienne, które mają zaskakujące naukowe wyjaśnienia. Zjawiska, nad którymi większość z nas nie zastanawiała się głębiej, ale zrobili to za nas naukowcy i odkryli rzeczy naprawdę fascynujące.

Dowiecie się, m.in.:
- Dlaczego kichamy po spojrzeniu w stronę słońca?
- Czym są te dziwne paprochy, które pływają mi przed oczami?
- Skąd się bierze zapach letniego deszczu?
- I dlaczego po zjedzeniu szparagów siuśki pachną mało porywająco?

Łącznie 10 pytań i 10 odpowiedzi - głównie na tematy letnie, wakacyjne. Ale to dopiero początek, bo już szykujemy dla Was drugą porcję wiedzy z cyklu "pytania i odpowiedzi", którą w kolejnym odcinku podcastu zaprezentujemy jak zwykle we wtorek za dwa tygodnie.

Zapraszamy do posłuchania naszego podcastu! Jeśli Wam się spodoba, zajrzyjcie do nas na Patronite i rozważcie wsparcie:
https://patronite.pl/crazynauka

Dziękujemy szczególnie naszemu patronowi - ManukUnta za wsparcie!

Jeśli wolisz jednorazowo postawić nam kawę, to super. Dzięki! 😊https://buycoffee.to/crazynauka A tu znajdziecie nasze koszulki 😊
https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109

(0:00) Cześć :)
(05:15) Skąd się bierze zapach letniego deszczu?
(11:48) Czym są te dziwne rzeczy wciąż pływające mi przed oczami?
(19:29) Dlaczego niektórzy kichają, patrząc w stronę słońca?
(29:57) Dlaczego tak źle śpimy w nowym miejscu?
(36:48) Dlaczego lubimy grillowane jedzenie?
(40:21) Dlaczego pokrzywy parzą?
(48:46) Dlaczego mięta chłodzi?
(55:59) Dlaczego mocz po szparagach tak nieprzyjemnie pachnie?
(1:00:29) Dlaczego ogórki są gorzkie?
(1:04:50) Dlaczego mokre włosy są ciemniejsze?

Przygotowując ten odcinek podcastu, korzystaliśmy z badań naukowych oraz naszych artykułów na blogu, które napisaliśmy oczywiście w oparciu o źródła naukowe (i te źródła tam znajdziecie):

https://www.crazynauka.pl/skad-bierze-sie-zapach-letniego-deszczu/
https://www.sciencefocus.com/the-human-body/why-is-the-sea-air-good-for-you/
https://www.crazynauka.pl/czym-sa-dziwne-rzeczy-wciaz-plywajace-oczami/
https://www.crazynauka.pl/dlaczego-tak-wielu-z-nas-kicha-po-spojrzeniu-na-slonce/
https://www.crazynauka.pl/dlaczego-zle-spimy-nowym-miejscu-polowa-naszego-mozgu-czuwa/
https://www.cell.com/current-biology/fulltext/S0960-9822(16)30174-9
https://www.crazynauka.pl/dlaczego-lubimy-grillowane-jedzenie/
https://www.crazynauka.pl/dlaczego-pokrzywy-parza/
https://www.crazynauka.pl/dlaczego-mieta-chlodzi/ https://pl.wikipedia.org/wiki/Nomenklatura_chemii_nieorganicznej
https://www.livescience.com/66028-why-mint-makes-your-mouth-cool.html
https://www.science.org/doi/10.1126/science.aav9334
https://journals.lww.com/ijab/Fulltext/2016/06020/A_fatal_case_of_menthol_poisoning.14.aspx
https://www.crazynauka.pl/dlaczego-mocz-szparagach-ma-dziwny-zapach/
https://www.crazynauka.pl/dlaczego-ogorki-sa-gorzkie/
https://extension.oregonstate.edu/news/cucumber-bitterness-explained
https://www.crazynauka.pl/na-pocz-tek-dnia-wielka-tajemnica-ludzko-ci-jak/

Opowiadamy o tsunami - falach, które bywają wysokie jak wieżowce i niszczą wszystko na swojej drodze. Wyjaśniamy, jak powstają, jak się zachowują na otwartym oceanie i co robią, gdy napotkają płyciznę.
Opisujemy najbardziej niszczycielskie i największe tsunami, o jakich wiemy, że pojawiły się na Ziemi, a także poza nią. Wymieniamy te rekordowe fale, do powstania których przyczynił się człowiek, oraz takie, w których siły ludzkie zadziałały na równi z naturalnymi. I przytaczamy dowody na to, że w sprzyjających warunkach tsunami może powstać nawet na… Bałtyku.

Zapraszamy do posłuchania naszego podcastu! Jeśli Wam się spodoba, zajrzyjcie do nas na Patronite i rozważcie wsparcie:
https://patronite.pl/crazynauka

Dziękujemy szczególnie naszemu patronowi - ManukUnta za wsparcie!

Jeśli wolisz jednorazowo postawić nam kawę, to super. Dzięki! 😊
https://buycoffee.to/crazynauka

A tu znajdziecie nasze koszulki 😊
https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109


Przygotowując ten odcinek podcastu, korzystaliśmy z wielu źródeł. Oto one:

Trzęsienie ziemi w Tōhoku
https://earthobservatory.nasa.gov/images/148036/ten-years-after-the-tsunami
https://pl.wikipedia.org/wiki/Trz%C4%99sienie_ziemi_w_T%C5%8Dhoku

Tsunami - jak powstaje, jak niszczy
https://www.surfertoday.com/surfing/the-weight-of-a-wave
http://itic.ioc-unesco.org/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=1167&Itemid=1167(=en

Lituya Bay
https://www.wsspc.org/resources-reports/tsunami-center/significant-tsunami-events/1958-lituya-bay-tsunami/
https://geology.com/records/biggest-tsunami.shtml
Ilustracja:
https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Lituya_Bay_megatsunami_diagram_(English).png
https://earthobservatory.nasa.gov/images/147557/lituya-bays-apocalyptic-wave
https://www.undrr.org/news/tallest-tsunami-wave-ever-wasnt-deadliest
https://en.wikipedia.org/wiki/Megatsunami

Tsunami w 2004 r.
https://www.science.org/doi/10.1126/science.1113363
https://en.wikipedia.org/wiki/2004_Indian_Ocean_earthquake_and_tsunami

Atlantyda - Spartel
https://www.bbc.co.uk/polish/ciekawostki/story/2005/08/050815_atlantis.shtml
https://www.rmf24.pl/nauka/news-bbc-legendarna-atlantyde-zatopilo-tsunami,nId,96442#crp_state=1
https://www.wprost.pl/zycie/79774/Atlantyda-zatopiona-przez-tsunami.html

Wyspy Kanaryjskie
https://websites.pmc.ucsc.edu/~ward/papers/La_Palma_grl.pdf
https://www.rp.pl/wydarzenia/art15644511-nowy-jork-pod-woda-czyli-amerykanski-potop

Atlantyda na Morzu Północnym - Doggerland
https://www.academia.edu/437214/The_Catastrophic_Final_Flooding_of_Doggerland_by_the_Storegga_Slide_Tsunami
https://www.semanticscholar.org/paper/Was-Doggerland-catastrophically-flooded-by-the-Hill-Avdis/db09a9b165848c8d54157373b1791f8dbe7a1ce8
https://www.bbc.co.uk/polish/ciekawostki/story/2005/08/050815_atlantis.shtml
https://www.bbc.com/news/science-environment-27224243

Upadek planetoidy Eltanin
https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0967064501001473?via%3Dihub
https://en.wikipedia.org/wiki/Eltanin_impact

Megatsunami na Marsie
https://www.nature.com/articles/s41598-022-18082-2

Halifax 1917
https://en.wikipedia.org/wiki/Halifax_Explosion

Zapora Vajont
https://pl.wikipedia.org/wiki/Zapora_Vajont

Projekt Seal
https://en.wikipedia.org/wiki/Tsunami_bomb
https://www.nbr.co.nz/the-best-kept-secret-of-world-war-two-project-seal-the-tsunami-bomb/
https://news.sky.com/story/north-korea-tests-underwater-attack-drone-that-can-generate-radioactive-tsunami-12841246

Bałtyk
https://naukawpolsce.pl/aktualnosci/news,401157,badania-przez-baltyk-przeszlo-tsunami---przekazy-kronikarzy-potwierdzaja-sie.html

Opowiadamy o najbardziej skażonych miejscach na Ziemi - takich, w których np. toksyczne powietrze skraca ludziom życie o kilkadziesiąt lat, a zanurzenie się w zanieczyszczonej wodzie grozi śmiercią. Niektóre z nich to miejsca zamknięte i starannie strzeżone, inne - wręcz przeciwnie - gęsto zamieszkane.

Dowiecie się, m.in.:
- Jak to się stało, że Czarna Dziura sąsiaduje z Białym Morzem, w dodatku na terenie Rosji?
- Po co mieszkańcy Zambii kopią korytarze w Czarnej Górze?
- Dlaczego syberyjska rzeka stała się krwistoczerwona?
- I gdzie znajduje się najbardziej skażone radioaktywnie jezioro na świecie?

Zapraszamy do posłuchania naszego podcastu! Jeśli Wam się spodoba, zajrzyjcie do nas na Patronite i rozważcie wsparcie:
https://patronite.pl/crazynauka

Dziękujemy też naszemu patronowi - ManukUnta za wsparcie!

Jeśli wolisz jednorazowo postawić nam kawę, to super. Dzięki! 😊
https://buycoffee.to/crazynauka

A tu znajdziecie nasze koszulki 😊
https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109

Źródła:

Dzierżyńsk, Rosja
https://content.time.com/time/specials/2007/article/0,28804,1661031_1661028_1661021,00.html
https://www.svoboda.org/a/27788536.html
https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/most-chemically-polluted-town-life-expectancy
https://www.worldlifeexpectancy.com/pl/russia-life-expectancy
https://www.worstpolluted.org/projects_reports/display/42
https://stnmedia.ru/news/26772/
https://www.interfax-russia.ru/volga/news/nizhegorodskiy-himservis-iniciiroval-bankrotstvo-likvidatora-svalki-promothodov-chernaya-dyra

Kabwe, Zambia
https://www.worstpolluted.org/projects_reports/display/45
https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/lead-poisoning-and-health
https://pl.wikipedia.org/wiki/O%C5%82%C3%B3w#Efekty_biologiczne
https://academic.oup.com/sleep/article/38/12/1869/2417946
https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0013935117316614
https://childrenofkabwe.com/wp-content/uploads/2020/10/Bose-OReilly-et-al.-2018-published-.pdf
https://phys.org/news/2020-11-effects-pollution-kabwe.html
https://www.ohchr.org/sites/default/files/2022-03/SacrificeZones-userfriendlyversion.pdf
https://eprints.lib.hokudai.ac.jp/dspace/bitstream/2115/58817/1/Chemosphere%20v.119%20p.941-947.pdf
https://www.aljazeera.com/news/2023/1/20/mining-giant-turned-blind-eye-to-lead-poisoning-in-zambia
https://en.wikipedia.org/wiki/Kabwe_1

Norylsk, Rosja
https://www.worstpolluted.org/projects_reports/display/43
https://web.archive.org/web/20071011181528/http://www.blacksmithinstitute.org/wwpp2007/finalReport2007.pdf
https://www.reuters.com/article/norilsk-nickel-investor-day-idUSL8N27Y2E0
https://www.reuters.com/business/sustainable-business/nornickel-considers-2-bln-buyback-compensation-lower-dividend-2021-04-09/
https://www.bbc.com/news/world-europe-37345105
https://www.theguardian.com/world/2016/sep/07/investigation-ordered-russia-daldykan-river-turns-red-norilsk
https://www.theverge.com/2016/9/7/12840374/norilsk-red-river-russia-chemical-leak-mine-waste
https://www.reuters.com/article/us-russia-pollution-nornickel/nornickel-says-it-collected-more-than-90-of-fuel-leaked-by-arctic-spill-to-rivers-idUKKBN26223V
https://www.arctictoday.com/river-water-in-norilsk-is-still-red-from-diesel-fuel-two-years-after-spill-says-activist/

Kalimantan, Indonezja
https://www.bbc.com/news/magazine-24127661
https://www.insideindonesia.org/small-scale-mining-in-central-kalimantan

Delta Nigru, Nigeria
https://www.reuters.com/business/environment/nigeria-needs-12-billion-clean-up-bayelsa-oil-spills-report-2023-05-16/
https://www.cire.pl/artykuly/serwis-informacyjny-cire-24/107081-delta-nigru-ropa-naftowa,-piraci-i-separatysci
https://wedocs.unep.org/bitstream/handle/20.500.11822/7947/-Environmental%20Assessment%20of%20Ogoniland-2011UNEP_OEA.pdf?sequence=3&%3BisAllowed=
https://www.worstpolluted.org/projects_reports/display/115

Czerwony Las, Czarnobyl, Ukraina
https://www.smithsonianmag.com/science-nature/forests-around-chernobyl-arent-decaying-properly-180950075/
https://ukraine.ua/faq/why-did-the-forest-in-chornobyl-turn-red/


Niestety skończyło się miejsce na opis - limit Spreakera. Zapraszamy po całość na Patronite

Jednym z największych sukcesów ludzkości było wyeliminowanie ospy prawdziwej* - choroby zakaźnej, której straszne epidemie przez długie tysiąclecia aż do lat 70. XX wieku zabiły setki milionów ludzi na całym świecie.
Kres temu położyły masowe szczepienia. W 1980 roku Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) oficjalnie ogłosiła akt eradykacji, czyli całkowitej eliminacji ospy prawdziwej. To dziś jedyna spośród chorób zakaźnych, której udało się pozbyć z ludzkiej populacji.
Jak do tego doszło? Kim były ostatnie ofiary ospy prawdziwej? Kiedy po raz ostatni nawiedziła Polskę? I dlaczego wirusa ospy trzeba bezwzględnie trzymać pod kluczem?

W tym odcinku Podcastu Crazy Nauki odwiedzimy starożytną Grecję, Amerykę w czasach konkwistadorów, XVIII-wieczną Anglię, Wrocław z 1963 roku, Indie sprzed 50 lat czy laboratorium mikrobiologiczne w USA w czasach współczesnych.
*nie należy jej mylić z ospą wietrzną, chorobą zakaźną dużo mniej groźną od ospy prawdziwej, na którą wciąż choruje wielu ludzi

Zapraszamy do posłuchania naszego podcastu!

Jeśli Wam się spodoba, zajrzyjcie do nas na Patronite i rozważcie wsparcie: https://patronite.pl/crazynauka

Jeśli wolisz jednorazowo postawić nam kawę, to super. Dzięki! 😊
https://buycoffee.to/crazynauka

A tu znajdziecie nasze koszulki 😊https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109 A oto źródła, z których korzystaliśmy, przygotowując ten podcast:

Historia ospy prawdziwej:
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC281588/
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35143880/
https://www.jstor.org/stable/293979?origin=crossref
https://journals.asm.org/doi/pdf/10.1128/mr.47.4.455-509.1983
https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0277379118307261
https://pl.wikipedia.org/wiki/Edward_Jenner
https://books.google.pl/books?id=ECRnmrTVv9YC&pg=PA374&dq=%22Rahima+Banu%22&hl=en&sa=X&redir_esc=y#v=onepage&q=%22Rahima%20Banu%22
https://en.wikipedia.org/wiki/Rahima_Banu
https://en.wikipedia.org/wiki/Ali_Maow_Maalin
https://www.bbc.com/news/uk-england-birmingham-45101091
https://ourworldindata.org/smallpox#number-of-smallpox-cases
https://www.nature.com/articles/nature.2014.15526

Eradykacja ospy prawdziwej:
https://www.who.int/news-room/events/detail/2020/05/08/default-calendar/commemorating-the-40th-anniversary-of-smallpox-eradication
https://www.npr.org/2022/05/20/1099830501/smallpox-covid-vaccine-eradication-who

Ospa we Wrocławiu:
Książka “Variola Vera” Zbigniewa Hory, wyd. Ossolineum 1982
https://wroclaw.wyborcza.pl/wroclaw/7,35762,2964110.html
https://pl.wikipedia.org/wiki/Epidemia_ospy_prawdziwej_we_Wroc%C5%82awiu

Szczepionki przeciw ospie prawdziwej i małpiej ospie:
https://www.gov.pl/web/zdrowie/malpia-ospa--najwazniejsze-informacje
https://on.nyc.gov/JYNNEOS-faq-po
https://szczepienia.pzh.gov.pl/szczepionka-przeciw-ospie-prawdziwej-chroni-przed-ospa-malpia/

Nasze wideo nt. ospy prawdziwej:
https://youtu.be/bzTTugS1zys

Nasze artykuły o ospie prawdziwej i szczepieniach:
https://www.crazynauka.pl/ospa-prawdziwa-setki-milionow-jej-ofiar-i-ostatnia-z-nich-janet-parker-mija-40-lat-od-eradykacji-choroby/
https://www.crazynauka.pl/epidemia-ospy-prawdziwej-we-wroclawiu-dzis-mija-55-lat/
https://www.crazynauka.pl/jak-zwalczono-choroby-zakazne-w-prl-i-dlaczego-wkrotce-nie-damy-sobie-z-nimi-rady/

Słyszeliście kiedyś o “trupiej farmie”? Nazwa jest tak malownicza, że trudno jej nie zapamiętać, więc wiele osób ma świadomość istnienia takiego miejsca.
Pomysł jest w sumie prosty, choć nadal szokuje. Bierzemy ludzkie zwłoki i układamy je w różnych miejscach, głównie pod otwartym niebem. Albo zalewamy betonem bądź też zamykamy w bagażniku samochodowym, topimy w sadzawce, zawijamy w plastikowe worki... To znaczy nie my, tylko naukowcy. I robią to wszystko, co jest w stanie wymyślić morderca, aby pozbyć się ciała ofiary. A potem patrzą i starannie dokumentują to, co się dzieje.

W tym odcinku opowiadamy historię pierwszej trupiej farmy oraz jej twórcy. No i opisujemy, w jaki sposób tego typu miejsca jak lokomotywa pchają do przodu rozwój technik stosowanych w antropologii sądowej i kryminalistyce.

Podcast wyszedł nam długi i wypasiony. Jeśli Wam się spodoba, zajrzyjcie do nas na Patronite i rozważcie wsparcie:
https://patronite.pl/crazynauka

Jeśli wolisz jednorazowo postawić nam kawę, to super. Dzięki! 😊
https://buycoffee.to/crazynauka

A tu znajdziecie nasze koszulki 😊
https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109

A oto źródła, z których korzystaliśmy, przygotowując ten podcast:

Książki:
"Trupia farma", Bill Bass, Jon Jefferson, Wydawnictwo Znak Literanova, Kraków 2021
"Co mówią zwłoki", Sue Black, Wydawnictwo Feeria Science, Łódź 2019
"Sztywniak", Mary Roach, Wydawnictwo Znak Literanova, Kraków 2019

Badania naukowe nt. procesu rozkładu zwłok:
http://www.academia.dk/BiologiskAntropologi/Tafonomi/PDF/ArpadVass_2001.pdf
https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1111/j.1556-4029.2008.00680.x
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5470579/
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4572707/
https://www.researchgate.net/scientific-contributions/Arpad-A-Vass-53714343

Kolekcja czaszek i szkieletów żubra Instytut Biologii Ssaków PAN w Białowieży:
https://ibs.bialowieza.pl/kolekcja-naukowa/

Podkast amerykański na Spotify:
https://open.spotify.com/show/7GhGS7o6RrsvykollA4lgF

Dziś, 26 kwietnia 2023 roku mija 37. rocznica katastrofy w Czarnobylu. I ten podcast NIE jest o tym. Fakt, zainspirowała nas ta rocznica, ale mówimy o katastrofach przemysłowych, których bezpośrednie skutki były znacznie gorsze, niż Czarnobyla. Zginęło więcej osób, skażenie było silniejsze. Ale… mało kto o nich pamięta, mało emocji wywołują.

Jest więc uwolnienie trującego gazu w Bhopalu, potworny wybuch w Texas City, dramatyczne skażenie w tajnym mieście Czelabińsk-40 czy straszna lawina błotna w… Kijowie.

To najdłuższy z naszych dotychczasowych podcastów. I pierwszy, przy którym prosimy Cię o rozważenie wsparcia naszych działań przez Patronite. Będzie nam bardzo miło, jeśli zajrzycie na: https://patronite.pl/crazynauka

Jeśli wolisz jednorazowo postawić nam kawę, to super. Dzięki! 😊
https://buycoffee.to/crazynauka

A tu znajdziecie nasze koszulki 😊
https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109

Nasza strona z podcastami:
https://www.spreaker.com/show/crazy-nauka

No i oczywiście źródła:
Katastrofa w Bhopalu
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC1142333/

Katastrofa kysztymska
https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S1352231099003039
https://en.wikipedia.org/wiki/Kyshtym_disaster
https://pl.wikipedia.org/wiki/Majak_(Rosja)

Katastrofa w Texas City
https://www.britannica.com/event/Texas-City-explosion-of-1947
https://www.jstor.org/stable/26162551
https://houstonhistorymagazine.org/wp-content/uploads/2018/04/Texas-City-Disaster.pdf
https://pl.wikipedia.org/wiki/Katastrofa_w_Texas_City

Oppau 1921
https://de.wikipedia.org/wiki/Explosion_des_Oppauer_Stickstoffwerkes

Katastrofa górnicza w kopalni w Benxi
https://www.mining-technology.com/features/feature-world-worst-coal-mining-disasters-china


Katastrofa kureniwska
https://uk.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D1%83%D1%80%D0%B5%D0%BD%D1%96%D0%B2%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B0_%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D0%B4%D1%96%D1%8F

Eksplozja w Bejrucie
https://www.reuters.com/article/us-lebanon-security-blast-documents-excl-idUSKCN2562L7
https://pl.wikipedia.org/wiki/Eksplozja_w_Bejrucie_(2020)

Wybuch cysterny
https://www.youtube.com/watch?v=UM0jtD_OWLU
https://en.wikipedia.org/wiki/Los_Alfaques_disaster


https://en.wikipedia.org/wiki/ANFO

Ogłupiałe ptaki spadają na ziemię, ludzie chorują, elektronika iskrząc umiera. Czyli wizja naszego świata po tym, jak ziemskie bieguny magnetyczne zamienią się miejscami. Tym razem sprawdzamy, ile tu prawdy i co takie obawy mają wspólnego z nauką (spoiler - trochę mają). Ale też o tym, dokąd pędzi północny biegun magnetyczny, co w tym czasie robi południowy oraz dlaczego ten południowy to tak naprawdę północny. Tak, sprawa jest dziwna, ale i tak powinniśmy się cieszyć, że nie skończyliśmy jak zimny i suchy Mars.

Jeżeli cenisz to co robimy, jeśli podoba Ci się nasz podcast, to będzie nam bardzo miło, jeśli zechcesz pomóc nam jego w tworzeniu dzięki Patronite:
https://patronite.pl/crazynauka

Jeśli wolisz dorzucić nam coś jednorazowo, to również będzie nam bardzo miło. Może postawisz nam kawę? Dzięki! :)
https://buycoffee.to/crazynauka

A tu znajdziecie nasze koszulki (i nie tylko) 😊
https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109

Linki do źródeł:

https://svs.gsfc.nasa.gov/4188
https://edu-arctic.pl/artykuly/biegunowy-zawrot-glowy-czyli-o-biegunach-znanych-i-nieznanych
https://www.ncei.noaa.gov/maps/historical-declination/
https://wyborcza.pl/7,75400,22989531,nadciaga-zamiana-biegunow-magnetycznych-ziemi-czym-to-grozi.html
http://www.foton.if.uj.edu.pl/documents/12579485/58b5f71d-921b-4b31-b436-a77cd2b283d3
https://pl.wikipedia.org/wiki/J%C4%85dro_Ziemi
https://en.wikipedia.org/wiki/Geomagnetic_pole
https://naukatolubie.pl/dokad-wedruja-bieguny/
https://naukaoklimacie.pl/fakty-i-mity/mit-nadchodzace-przebiegunowanie-jest-przyczyna-zmiany-klimatu/
https://en.wikipedia.org/wiki/Geomagnetic_reversal
https://www.usgs.gov/faqs/are-we-about-have-magnetic-reversal

Dlaczego biegun północny jest południowy?
https://zapytajfizyka.fuw.edu.pl/pytania/jak-okreslic-bieguny-magnesu/

Mars
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC9285465/
https://eos.org/research-spotlights/how-marss-magnetic-field-let-its-atmosphere-slip-away
https://www.seeker.com/space/planets/how-mars-went-from-warm-and-wet-to-cold-and-dry
https://www.usgs.gov/faqs/are-we-about-have-magnetic-reversal

Wiedzieliście, że pszczoły mogą pracować na lotniskach i wykrywać przemyt narkotyków? A wielkoszczury (tak, to takie wielkie szczury) znacznie lepiej od ludzi wykrywają miny lądowe? Bo że psy potrafią wywąchać zbliżający się atak padaczki albo koronawirusową infekcję, to chyba już wszyscy wiedzą.
Tym razem mowa będzie o zwierzęcych supernosach, ich budowie i działaniu oraz o specjalnych zadaniach, jakie wypełniają dzięki swojemu węchowi zwierzęta. I o tym, czy to dla nich bezpieczne i przyjemne.
[edit] W podcaście powiedziałem, że koni nie uczy się tropienia. No więc okazuje się, że to nieprawda (na co uwagę w komentarzu zwróciła Ewa - dziękuję!). W Kanadzie konie tropią nawet zaginionych ludzi! Tu książka na ten temat: https://www.routledge.com/Scentwork-for-Horses/Draaisma/p/book/9780367537609

Jeżeli cenisz to co robimy, jeśli podoba Ci się nasz podcast, to będzie nam bardzo miło, jeśli zechcesz pomóc nam jego w tworzeniu dzięki Patronite:
https://patronite.pl/crazynauka

Jeśli wolisz dorzucić nam coś jednorazowo, to również będzie nam bardzo miło. Może postawisz nam kawę? Dzięki! :)
https://buycoffee.to/crazynauka


A tu znajdziecie nasze koszulki 😊
https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109

Nasza strona z podcastami:
https://www.spreaker.com/show/crazy-nauka


—👉 Linki do źródeł i tekstów na Crazy Nauce:

https://www.crazynauka.pl/tajemnica-psiego-nosa-jak-wyjasnic-fenomenalne-mozliwosci-psow-ratowniczych/
https://www.crazynauka.pl/psy-potrafia-wywachac-koronawirusa
https://www.crazynauka.pl/wielkoszczury-wywachuja-miny-gruzlice-i-przemycane-trofea/

https://doi.org/10.1016/j.applanim.2005.07.009
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC1257466/
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC6021871/
https://www.vetpol.org.pl/dmdocuments/ZW-05-2018-02.pdf
https://www.psy.pl/odszedl-za-teczowy-most-po-uratowaniu-siedmiu-osob/
https://naukawpolsce.pl/aktualnosci/news%2C398551%2Cprzemytnika-zdradzi-wysuniety-jezyczek-pszczoly.html
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC6021871/
https://www.nature.com/articles/ncomms1712
https://www.science.org/content/article/forget-dogs-these-rats-could-be-future-search-and-rescue
https://apopo.org/
https://expmag.com/2022/09/these-highly-trained-rats-have-sniffed-out-150000-explosives/
https://www.bbc.com/future/article/20130222-scratch-and-sniff-mine-detectors
https://www.pdsa.org.uk/what-we-do/animal-awards-programme/pdsa-gold-medal/magawa
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/33479276/
https://www.nature.com/articles/s41598-021-81086-x

—👉 Tu również znajdziecie nasze podcasty ⬇️

Nasz kanał na YouTubie (są też podcasty):
https://www.youtube.com/c/crazynaukapl

Spotify:
https://open.spotify.com/show/7h2hH3TJkZzHYbDLdxeJ8s?si=107ffabd5c1943c2&nd=1

Podcasty Google:
https://podcasts.google.com/feed/aHR0cHM6Ly93d3cuY3JhenluYXVrYS5wbC9yc3MvcG9kY2FzdA

Apple Podcasts:
https://podcasts.apple.com/pl/podcast/crazy-nauka/id1619157346

PlayerFM:
https://pl.player.fm/series/crazy-nauka

Opowiadamy o kosmicznych pociskach, które próbują zderzyć się z Ziemią i niekiedy im się to udaje. Naszymi głównymi bohaterkami są dwie katastrofy - tunguska i czelabińska.
Jest okazja, żeby o tym teraz mówić, bo 15 lutego mija dokładnie 10 lat od momentu, gdy nad Czelabińskiem eksplodował kawał skały, który przyleciał do nas z pasa asteroid pomiędzy orbitami Marsa i Jowisza.
A dlaczego eksplodował? O tym również opowiadamy w tym odcinku Podcastu Crazy Nauki. Oraz o tym, iż badania pokazują, że ziemska atmosfera jest lepszą tarczą przed kosmicznymi pociskami, niż dotąd sądzono.

Jeżeli cenisz to co robimy, jeśli podoba Ci się nasz podcast, to będzie nam bardzo miło, jeśli zechcesz pomóc nam jego w tworzeniu dzięki Patronite:
https://patronite.pl/crazynauka

Jeśli wolisz dorzucić nam coś jednorazowo, to również będzie nam bardzo miło. Może postawisz nam kawę? Dzięki! :)
https://buycoffee.to/crazynauka


Źródła i teksty
https://www.nasa.gov/mission_pages/asteroids/news/asteroid20130215.html
https://earthsky.org/space/chelyabinsk-meteor-exploded-over-russia-feb-15-2013/
https://www.nasa.gov/mission_pages/asteroids/news/asteroid20130215.html
https://www.science.org/cms/asset/a9056a46-5e97-475c-abaf-71a8ae2b270c/pap.pdf
https://www.nasa.gov/content/nasa-and-international-researchers-obtain-crucial-data-from-meteoroid-impact/
https://www.purdue.edu/newsroom/releases/2017/Q4/research-shows-why-meteroids-explode-before-they-reach-earth.html
https://www.urania.edu.pl/wiadomosci/znaleziono-najwiekszy-polski-meteoryt
https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0032063313001116?via%3Dihub
https://www.nature.com/articles/nature.2013.13163
https://www.britannica.com/story/what-is-known-and-not-known-about-the-tunguska-e
https://academic.oup.com/mnras/article/493/1/1344/5722124?login=false
https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0032063300000283?via%3Dihub
https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/j.1365-3121.2008.00792.x
https://siberiantimes.com/science/casestudy/news/n0854-beautiful-and-mysterious-but-was-lake-cheko-formed-from-the-exploding-tunguska-meteorite/
https://www.ncbj.gov.pl/aktualnosci/badania-potwierdzaja-polsce-wyladowal-gosc-kosmosu
https://www.facebook.com/crazynauka/posts/pfbid0rczrdvbZbEdZ7UD7UK1udD6BJpNemU4CGN5BS6K6pXmXLbs5AiYfc98FBADdsMZ1l

👉 Tu również znajdziecie nasze podcasty
⬇️Nasz kanał na YouTubie (są też podcasty):
https://www.youtube.com/c/crazynaukapl
Spotify:
https://open.spotify.com/show/7h2hH3TJkZzHYbDLdxeJ8s?si=107ffabd5c1943c2&nd=1
Podcasty Google:
https://podcasts.google.com/feed/aHR0cHM6Ly93d3cuY3JhenluYXVrYS5wbC9yc3MvcG9kY2FzdA
Apple Podcasts:
https://podcasts.apple.com/pl/podcast/crazy-nauka/id1619157346
PlayerFM:
https://pl.player.fm/series/crazy-nauka