Focus op Wetenschap

Nog altijd bestaat er geen uitsluitende test om met zekerheid de ziekte van Lyme te kunnen diagnosticeren, een ziekte die je door een tekenbeet kunt oplopen en waarvan je onder meer gezichtsverlamming, artrose, zware hoofdpijn en hartkloppingen kunt krijgen. In Duitsland bestaan er toch klinieken die patiënten een test aanbieden waarmee je volledige zekerheid zou kunnen krijgen, de zogenaamde de ELISpot-test. Hoewel ze patiënten uit Nederland en de rest van Europa aantrekken, liet onderzoeksprogramma Nova eerder al zien dat voor de werking van de test weinig wetenschappelijk bewijs is. En een onderzoek van het RIVM toont nu aan definitief aan dat de test gebreken toont. We spreken met arts-microbioloog Steven Thijssen van het Diakonessenhuis in Utrecht. Thijssen is de hoofdonderzoeker van de studie.

De oorsprong van de homo sapiens - van ons dus - ligt in Afrika. Wetenschappers gingen er tot voor kort vanuit dat de homo sapiens maximaal 120.000 jaar geleden Afrika verliet. Maar dat klopt niet. In het noorden van Israël is een bovenkaak met acht tanden gevonden die zo'n 180.000 jaar oud is. Wij praten erover met archeoloog Gerrit Dusseldorp van de universiteit Leiden.

Jaarlijks moeten er wereldwijd zo'n 15 miljoen mensen plaats maken voor nieuwe mijnen, spoorwegen, dammen of andere grootschalige projecten. En daarbij worden mensenrechten geschonden. Lokale bewoners verliezen bijvoorbeeld de toegang tot water en kunnen niet meer in hun levensonderhoud voorzien. Sociaal geografisch onderzoeker Lidewij van der Ploeg liep een aantal maanden mee bij twee grote projecten in Mozambique en deed literatuuronderzoek. Ze onderzocht hoe bedrijven omgaan met mensenrechten en komende week promoveert ze aan de Rijksuniversiteit Groningen.

In Enschede is zojuist een nieuw laboratorium geopend voor 'draagbare robotica'. Wetenschappers ontwikkelen er bijvoorbeeld uitwendige skeletten voor mensen die verlamd zijn geraakt en robotarmen. Marc-Robin Visscher ging kijken op de campus van de Technische Universiteit Twente.

Wat denk jij als je buiten voor de zoveelste keer een (schrappen wat niet past: vervelende, lawaaierige, onheilspellende) kraai tegenkomt?Vergeet in ieder geval niet dat de kraai ook een heel intelligent dier is. Zo is er een soort in Nieuw-Caledonië (ten oosten van Australië) die van boomtakjes haakjes maakt om te hengelen. Een pas verschenen Britse studie toont aan dat het dier daarmee gemiddeld 10 keer sneller insecten kan vangen die in boomholtes verscholen zitten. En naast de mens is deze kraaisoort het enige dier dat zulke "hengelhaakjes" maakt. Carel ten Cate, hoogleraar gedragsbiologie aan de Universiteit Leiden, kent wel meerdere slimme kraaien. Experimenten met onze eigen (Europese) zwarte kraai toonden aan dat het dier in staat kan zijn om abstract te denken. Er bestaan vele youtube-filmpjes waarin kraaien een groot talent vertonen om problemen op te lossen. En in Japan is er een soort die van een kruispunt handig gebruik maakt om noten te kraken. Ten Cate vindt dat die vindingrijkheid van de kraai dan ook wel eens mag worden benadrukt.

Met een klein röntgenapparaat álle verflagen van een schilderij in detail bekijken. En héél nauwkeurig kunnen zien waar de verf uit bestaat en of die helemaal authentiek is. In Eindhoven is een groep wetenschapers bijeen die dit mogelijk wil maken. Wij praten erover met Joris Dik, hoogleraar materiaalkunde aan de Technische universiteit Delft.

In Oekraïne komt relatief veel hiv voor; wel tien keer zoveel als bijvoorbeeld in Nederland. En het conflict aldaar wakkert de verdere verspreiding van het virus aan. Dat blijkt uit onderzoek dat onlangs verscheen in het vakblad PNAS.Wij praten erover met Joost van der Meer. Hij is zelfstandig adviseur op het gebied van volksgezondheidsvraagstukken en voormalig directeur van AFEW international, een organisatie die zich inzet voor het terugdringen van infectieziekten in Oost-Europa en Centraal-Azië.

Niet iedereen weet het, maar de Spaanse griep zorgde er precies honderd jaar geleden voor dat naar schatting minstens 50 miljoen mensen wereldwijd omkwamen in de periode 1918 - 1919. Dat is meer dan het totale aantal doden door Wereldoorlog 1 (18 tot 20 miljoen) of het het totale aantal sterfgevallen aan aids (voorlopig ongeveer 35 miljoen). Het is dit jaar precies 100 jaar geleden dat de "moeder van alle pandemieën" uitbrak. Het is daarom niet voor niets dat verschillende wetenschappelijke tijdschriften (Science, Nature Microbiology,..) deze week aandacht aan deze herdenking besteden. Volgens The Scientific American zijn we zelfs nu nog niet veilig tegenover een soortgelijke uitbraak. Is dat echt zo? En hoe kwam het dat dit virus destijds zo dodelijk was? Dat vragen we aan viroloog Robert de Vries van de Universiteit Utrecht.

Als we kanker eerder kunnen opsporen, kan dat ontzettend veel ellende besparen. Een internationaal team van onderzoekers publiceert in het vakblad Science over een test waarmee ze acht soorten kanker opsporen in het bloed. Wij praten erover met Tom Würdinger. Hij is moleculair bioloog bij het VUMC en werkt zelf ook aan een bloedtest om kanker te diagnosticeren vóórdat er klachten zijn.

Bestaat er een zogeheten 'Feyenoord-gen'? Een gen dat Feyenoordsupporters bezitten en waar hun liefde voor de club uit voortvloeit? De club en sponsor Opel willen dat onderzoeken via het dna van 168 supporters. Wij legden het initiatief langs de wetenschappelijke meetlat met Cisca Wijmenga, hoogleraar humane genetica aan de Rijksuniversiteit Groningen. Zij acht de kans dat dit onderzoek interessante conclusies oplevert nihil.