Focus op Wetenschap

De sinaasappel, citroen, mandarijn, grapefruit, limoen, yuzu,... Het zijn allemaal citrusvruchten. Maar hoewel ze dus familie van elkaar zijn, is hun stamboom jammer genoeg een grote puinhoop. De mens heeft daar goed aan bijgedragen door ze over de hele wereld te verspreiden en talloze keren met elkaar te kruisen. Die verwarring merk je ook aan de namen van het citrusfruit. Een pompelmoes in België is eigenlijk een grapefruit. En een 'lemon' in Engeland is geen limoen bij ons, maar een citroen.Een nieuw genetisch onderzoek uit het wetenschappelijke tijdschrift Nature kon gelukkig de verwantschappen van meer dan 50 soorten citrus-vruchten in kaart brengen. Daarbij kwamen de onderzoekers ook uit bij een gemeenschappelijke voorouder die acht miljoen jaar geleden in de zuid-oostelijke uitlopers van het Himalaya-gebergte voorkwam. Dat gebied strekt zich nu uit tussen China, India en Myanmar.We spreken met buitengewoon hoogleraar etno-botanie Tinde van Andel (Universiteit Wageningen en Universiteit Leiden) over de oorsprong en de verspreiding van de citrusvruchten. Volgens haar was die voorouder waarschijnlijk niet zo lekker.

Stel dat wij van Nieuws en Co net als Elon Musk een raket de ruimte in willen schieten. Met in de capsule geen sportauto maar bijvoorbeeld de Nieuws en Co-bus... Mag dat dan? En mag je met een raket door de ruimte vliegen waar je maar wilt? Wij praten erover met Tanja Masson-Zwaan, plaatsvervangend directeur van het internationaal instituut voor lucht- en ruimterecht aan de Universiteit Leiden.

Ziet u ook altijd zo op tegen de pijn als uw tandarts weer een gaatje moet boren? Of als u door de kou naar huis moet fietsen en uw handschoenen bent vergeten? Uit onderzoek blijkt dat we onze verbeeldingskracht kunnen gebruiken om minder pijn te voelen. Wij praten erover met Kaya Peerdeman, gezondheidspsycholoog en postdoc-onderzoeker bij de afdeling gezondheids- medische- en neuropsychologie aan de Universiteit Leiden.

Met een gigantisch schip op zoek naar de kleinste zeeslakjes die niet met het oog te zien zijn. Dat is wat marien bioloog Lisette Mekkes gedaan heeft op de Pelagia. De Pelagia is het Nederlandse onderzoeksschip dat op dit moment op expeditie is op de Atlantische Oceaan. Wetenschappers vliegen af en aan om hun onderzoek te doen en Mekkes is na twee weken op zee weer terug in Nederland. Jeroen de Jager zoekt haar op in haar laboratorium.

In Zuid-Toscane (Italië) hebben archeologen een belangrijke ontdekking gedaan. Op de bodem van een vulkanisch warmwatermeer in Toscane vonden ze 171.000 jaar oude voorwerpen die ooit in het bezit waren van neanderthalers. En daarbij vonden ze ook zogenaamde 'graafstokken', waarvan duidelijk is dat ze met vuur zijn bewerkt. Wil Roebroeks, hoogleraar archeologie van de Universiteit Leiden, is enthousiast over deze ontdekking. Er bestonden vermoedens dat de graafstokken in de prehistorie gebruikt werden, maar het is de eerste keer dat ze zijn gevonden. Roebroeks is het wel niet eens met de bewering dat enkel vrouwen deze stokken gebruikten (net zoals speren enkel door mannen werden gebruikt).'De zeer bekende veronderstelling dat mannen gingen jagen en vrouwen voedsel verzamelen is niet op te graven', vertelt Roebroeks. 'Dat leidt daarom tot enorm veel speculatie.'

Stel dat je gevoelig bent voor depressies. En stel dan dat een app in de gaten kan houden of je opnieuw in de put dreigt te raken. En dat je oefeningen tegen de somberheid krijgt. Aan zo'n app werken onderzoekers van het Radboud Universitair Medisch Centrum. Wij spreken erover met psychiater en hoofdonderzoeker Eric Ruhe.Voor meer informatie over het onderzoek, zie de website van het Radboudumc

2,5 kilo verliezen per jaar is niet niks. Maar zou jij het ervoor over hebben als dat betekent dat je elke dag zes uur extra zou moeten gaan staan in plaats van te zitten? Het is de eindconclusie van de eerste systematische review over het effect van staand werken op het aantal calorieën dat je verbrandt. Tenminste: als je 65 kilo weegt én niet extra gaat eten. De review (een vergelijkend overzicht van studies die over het onderwerp zijn gepubliceerd) verscheen in het wetenschappelijke tijdschrift European Journal of Preventive Cardiology en was ook broodnodig. Vele studies zijn over het onderwerp gepubliceerd, maar vele ervan vertoonden beperkingen in de onderzoeksmethodes. Hoe zit het dan met andere gezondheidseffecten van rechtstaan? En moet je echt meer staan om een actief leven te kunnen leiden? Dat vragen we aan professor Liesbeth van Rossum, internist en hoogleraar endocrinologie aan het Erasmus MC en Centrum Gezond Gewicht.Verslaggever Karin Alberts ging ook naar grafimediabedrijf Zalsman in Zwolle en zag hoe ze daar hun werknemers activeren. In 2016 werd Zalsman verkozen tot het vitaalste bedrijf van Nederland.

Biomaterialen zijn kunstmatige materialen die je op een veilige manier in het lichaam kunt plaatsen. Daarmee zijn ze erg handig voor verschillende geneeskundige doelen, zoals implantaten, stamceltherapie, het toedienen van medicijnen, enzovoort. Onderzoekers van de Universiteit Twente hebben een nieuwe, veelbelovende techniek uitgevonden (die ze in-air microfluidics noemen) om deze biomaterialen stukken efficiënter te fabriceren (video). Want vaak gaat het maken van die materialen nog zeer traag of gebeurt het op een omslachtige manier. Verslaggever Marc-Robin Visscher neemt een kijkje in het lab en spreekt met bio-medisch ingenieur Tom Kamperman.

De prestigieuze Britse gynaecologie- en fertiliteitsgroep van Cochrane komt naar Nederland. De missie van deze non-profitorganisatie is om patiënten, beleidsmakers en zorgverleners te helpen met het nemen van beslissingen. Stel: u en uw partner willen een kind, maar het lukt niet om zwanger te raken. Dan zijn er allerlei behandelingen die de kans op een zwangerschap kunnen vergroten. Welke kiest u dan?Wij praten erover met Madelon van Wely, klinisch epidemioloog aan het AMC en hoofd van de nieuwe Cochrane afdeling hier in Nederland.

Vandaag werd bekend dat in Nieuwegein (Flevoland) de 6000 jaar oude botresten zijn gevonden van een baby'tje. Het is het oudste babyskelet dat ooit al in Nederland werd ontdekt. En nog ontroerender: de onderzoekers van het archeologiebureau RAAP vonden het kindje op de rechterarm van een jonge vrouw. In wat voor tijd leefden de twee? Hoe komt het dat ze samen begraven werden? Waarom vonden we ze terug? Om op deze vragen antwoord te krijgen ging verslaggever Marc-Robin Visscher een kijkje nemen in de loods waar de resten naar toe zijn gebracht. Hij sprak er met archeologisch projectleider Helle Molthof en fysisch antropoloog Steffen Baetsen.