Focus op Wetenschap

Na het Brexit-referendum en de verkiezing van Trump kwam er veel kritiek op de peilingsbureaus dat ze de uitslag niet goed hadden voorspeld. Daarom spraken sommigen van een crisis in de peilingsindustrie. Maar twee Britse onderzoekers spreken dit met nieuw onderzoek tegen. De peilingen van nu zouden niet slechter dan vroeger zijn, ze zijn zelfs (een héél klein beetje) beter. Dat concluderen ze uit een studie waarbij meer dan 30.000 peilingen en 351 verkiezingsresultaten over 45 landen geanalyseerd werden.Tegelijkertijd kwam er ook kritiek op het onderzoek. Alle soorten verkiezingen (parlement, presidentschap,...) en bijhorende polls werden in het onderzoek door elkaar gegooid, en niet alle onderzoeksbureaus hanteren dezelfde peilmethode. Verder grijpen peilingsbureaus steeds vaker naar internet- en telefoon-peilingen en standaardpanels, in plaats van standaard willekeurige steekproeven uit te voeren. Hierdoor zijn niet alle bevolkingsgroepen even vertegenwoordigd in de peilingen. Statistische aannames moeten deze ondervertegenwoordiging dan compenseren.Henk van der Kolk is universitair hoofddocent sociaal-wetenschappelijk onderzoeksmethodes van de universiteit Twente. Met hem hebben we over de redenen waarom peilingen niet onschuldig zijn en wat we kunnen doen om peilingen beter te kunnen inschatten. Zelfs als een peiling correct werd uitgevoerd is dat volgens Van der Kolk altijd een momentopname en nooit een exacte voorspelling van de uiteindelijke verkiezingsuitslag.

Een handgeschreven brief van Albert Einstein en een bankafschrift van Hendrik Lorentz zijn Nobelprijs. Het zijn twee voorwerpen uit de nieuwe collecties die het Rijksmuseum Boerhaave in Leiden wist te versieren uit het leven van twee van de allergrootste natuurkundigen uit de geschiedenis. Vanaf vandaag kun je ze (naast de oudere collecties over beide wetenschappers) in het museum zien. Dirk van Delft is de trotse directeur van Boerhaave die de collecties mee hielp te bemachtigen. Verslaggever Ewout de Bruijn sprak met hem over het belang van de voorwerpen.

Ongeveer de helft van de volwassen Nederlanders heeft overgewicht. En dat begint vaak al op de kinderleeftijd. Daarom komt de Vrije Universiteit Amsterdam nu met een model dat gemeenten helpt om de zorg voor kinderen met overgewicht en obesitas goed te regelen. Wij praten erover met Jutka Halberstadt, universitair docent kinderobesitas aan de VU en leider van het landelijke project waaruit dit model voortvloeit.

Het UMC Utrecht neemt deze maand een nieuw apparaatje in gebruik: de Deltascan. Dit apparaat is een stripje met elektroden dat je op het hoofd moet plakken. Na een meting van maximum enkele minuten kan kan het apparaat al aangeven of de patiënt een delirium heeft. Dat is een kleine maar belangrijke wereldprimeur voor Nederland. Een delirium voorspellen is met de Deltascan ook mogelijk, omdat de kenmerkende hersensignalen (die vooral bij de linkervoorkant tot het midden van de achterkant van de hersenen te meten zijn) al optreden voor de patiënt iets merkt. Een delirium is een plotseling optredende verwardheid door een lichamelijke oorzaak. Symptomen zoals concentratieproblemen, slapeloosheid en hallucinaties kunnen hierbij optreden. Volgens onderzoeksleider Arjen Slooter krijgen minstens honderdduizend mensen (waaronder vaak ouderen en intensive-care patiënten) per jaar met zo'n delirium te maken. Zo'n delirium vaststellen of voorspellen kon in het verleden al, bijvoorbeeld met een volledige EEG-scan of vragenlijsten. Maar deze methoden zijn niet erg praktisch en kosten veel tijd. Met de Deltascan hoopt Slooter de behandeltijd en de kosten voor de patiënt met een flink stuk te verminderen. Verslaggever Jeroen de Jager woonde een demonstratie bij.

Als Amsterdam niet naar Twente komt, dan komt Twente wel naar Amsterdam. Er is namelijk een groot tekort aan hoogopgeleide technici en de Universiteit Twente wil ze vanaf 2019 in Amsterdam werven en opleiden. Wij praten erover met Victor van der Chijs, bestuursvoorzitter van de Universiteit Twente.

Onderzoek na de dood kan levens redden. Toch gebeurt het véél minder vaak dan een aantal decennia terug. In de jaren zestig werd de helft van de overledenen via een sectie onderzocht. Nu is dat nog maar een paar procent van de bevolking. In de tussentijd zijn er ook technieken ontwikkeld waarmee je de doodsoorzaak kunt achterhalen zónder het lichaam open te maken. Met bijvoorbeeld MRI-scans of CT-scans. En voor dat laatste type onderzoek zijn nu richtlijnen verschenen.Wij praten over deze interessante ontwikkelingen met Willemijn Klein van het Radboud Universitair Medisch Centrum. Zij is als radioloog gespecialiseerd in postmortem radiologie en was voorzitter van de werkgroep die de richtlijn opstelde.

In het Leids Universitair Medisch Centrum zijn ze bezig met het maken van mini-niertjes... Uiteindelijk is het de bedoeling een complete menselijke nier te kweken. Zo ver is het nog niet, maar er is wel een belangrijke stap gezet. Marc-Robin Visscher spreekt met onderzoeker Cathelijne van den Berg:

Binnenkort zullen de EU-lidstaten moeten beslissen in welke mate land- en tuinbouwers een drietal veelgebruikte neonicotinoïden (een soort insecticiden) mogen hanteren. Voor die beslissing werd er eerst gewacht op een nieuw rapport van de EFSA (oftewel de Europese Autoriteit voor Voedselveiligheid). Die instantie bekeek of haar eerdere conclusie uit 2013 over het gevaar van de stoffen op de bij met de nieuwe inzichten nog hetzelfde is. Dat blijkt nu het geval te zijn. Hoewel EFSA het effect niet overal even sterk op zagen treden, concludeert het opnieuw dat de insecticiden een risico vormen voor de gezondheid van bijen (zowel de honingbij als de wilde bijen). Gezien het feit dat er een aantal jaren sprake was van een hoog bijensterfte is deze conclusie niet irrelevant. Koos Biesmeijer (Universiteit Leiden) is professor in de ecologie en wetenschappelijk directeur directeur bij Naturalis en schijnt zijn licht over het nieuwe EFSA-rapport. Verslaggever Marc-Robin Visser bezocht Marcel Derks, een melkveehouder uit Rijkevorst, die naar eigen ervaring de neonicotinoïden nodig heeft.

Wij vinden konijnen misschien lieve diertjes, maar de regering in Nieuw-Zeeland is er duidelijk klaar mee. Omdat het dier oorspronkelijk niet in het land voorkwam en door de mens werd ingevoerd, kent het er geen natuurlijke vijanden en berokkent het heel wat schade aan gewassen en milieu. Volgens het ministerie van landbouw en visserij bedraagt die schade jaarlijks meer dan dertig miljoen euro. De overheid neemt daarom ogenschijnlijk zéér drastische middelen. Vanaf maart zal het een dodelijk virus over het land verspreiden dat in de praktijk enkel op konijnen effect zal hebben. Kan deze vorm van biologische bestrijding werken en kan het virus niet op andere wezens (zoals de mens) overslaan? We vragen het aan viroloog Robert de Vries (Universiteit Utrecht).

Aan het eind van deze eeuw alle ziekten genezen, voorkomen of hanteerbaar maken. Dat willen Facebook-oprichter Mark Zuckerberg en zijn vrouw Priscilla Chan voor elkaar krijgen. Onlangs maakten ze bekend dat ze onderzoek gaan financieren naar ziekten zoals dementie, alzheimer, parkinson en multiple sclerose.Hiejab Adams, universitair docent aan het Erasmus Medisch Centrum, doet onderzoek naar de genetische oorzaken van neurodegeneratieve aandoeningen. Hij is bezig met het schrijven van een voorstel waarvan hij hoopt dat de Chan Zuckerberg Initiative het zal financieren.