Focus op Wetenschap

Het Meisje met de Parel van Johannes Vermeer is wereldwijd een van de populairste en meest herkenbare schilderijen. Naast het feit dat het meesterlijk geschilderd is, draagt het schilderij ook vele mysteries met zich mee. Niets voor niets wordt ze daarom ook wel de ‘Mona Lisa van het noorden’ genoemd. Onder de titel ‘Het meisje in de schijnwerper’ en grote internationale persbelangstelling start het Mauritshuis vandaag met het grootste onderzoek ooit naar het werk. Twee weken lang zullen wetenschappers het schilderij aan tien verschillende soorten onderzoeken onderwerpen. En het publiek kan daar gewoon bij zijn. Wat gaan de wetenschappers allemaal doen en wat hopen ze te ontdekken? Verslaggever Jeroen de Jager vroeg het aan onderzoeksleider Abbie Vandivere, Mauritshuis-directeur Emilie Gordenker en Rijksmusuem-conservator Robert van Langh.

Voor de allereerste keer in de geschiedenis zijn er beelden gemaakt van de enige diepzee die Nederland heeft. Deze diepzee ligt bij de Saba Bank, een onderzeese verhoging bij het Nederlandse Caraïbische eiland Saba. Het was altijd onduidelijk hoe rijk het leven in het gebied is, omdat de zee nooit grondig werd onderzocht. Een duiker kan er door de waterdruk al zeker niet komen. Maar nu de NICO-expeditie op het Pelagia-onderzoeksschip de eerste beelden van het gebied maakte kun je er niet naast kijken. Haaien, zeepalingen, ja zelfs pissebedden van meer dan 30 centimeter lang blijken het op 1400 meter diepte (zonder zonlicht) prima naar hun zin te hebben.We maken contact met de Pelagia in de Caraïben. Daarop zijn oceanoloog Furu Mienis (KNIO) en haar team hun onderzoek naar de diepzee verder aan het zetten. Mienis vertelt over wat ze al hebben ontdekt en waarom de diepzee er zo rijk aan leven is.

Duizenden mensen in Nederland zijn chronisch uitgeput, zonder duidelijke medische oorzaak. De ziekte wordt chronisch vermoeidheidssyndroom of ME (Myalgische Encefalomyelitis) genoemd. Psychologen beweren dat ze patiënten kunnen genezen, maar hun behandeling is volgens hun eigen gegevens meestal niet effectief en sommige patiënten melden zelfs zieker te zijn geworden van psychologische therapie. In dit nachtelijke gesprek is te gast gezondheidswetenschapper Lou Corsius, lid van de wetenschappelijke commissie van de patiëntenvereniging. Zijn dochter Celine lijdt al jaren aan ME. Ook is Jeroen Kortschot te horen over de research die hij deed voor deze aflevering. Hij is de regisseur van de uitzending.Focus TV brengt donderdag een uitgebreide reportage op NPO2. Daarin komen mensen aan het woord die ernstig invalide zijn door chronische uitputting en vinden dat zij door psychologen en dokters meedogenloos zijn behandeld. Diederik Jekel en Elisabeth van Nimwegen onderzoeken ook alternatieven voor de psychologische behandeling en kijken of er misschien toch een lichamelijke oorzaak te vinden is voor deze soms tot euthanasie en zelfmoord leidende ziekte.FOCUS: Onverklaarbaar oververmoeidDonderdag 22 februari 21.25 NPO2 Of lees er meer over op NPO Focus

Britse onderzoekers van de universiteit Cambridge hebben een nieuw mechanisme ontdekt dat betrokken kan zijn bij de ontwikkeling van Parkinson. Ze vonden dat een teveel aan calcium in hersencellen deze cellen misvormde en uiteindelijk deed afsterven.Wat betekent dit nieuwe inzicht voor het onderzoek naar de ziekte van Parkinson? En moeten we, zoals sommige Britse media voorstellen, dringend minder melk drinken? We vragen het aan Bas Bloem, hoogleraar neurologie bij het Radboud UMC, en aan senior voedingsdeskundige Astrid Postma-Smeets van het Voedingscentrum. Noot: Tijdens dit gesprek had Professor Bloem het over studies die een licht verband aantonen tussen mek en Parkinson omwille van ‘andere factoren’ dan calciuminname. Dat zei hij omdat er volgens hem een verband is tussen de consumptie van zuivel en de ontwikkeling van Parkinson op latere leeftijd. Het feit dat er soms nog resten pesticiden in melk gevonden worden (ook in Europa) kan daarvan een mogelijke oorzaak zijn. Verschillende studies laten een relatie zien tussen de blootstelling aan pesticiden en Parkinson.Er vallen hierbij wel vele kanttekeningen te maken. De Europese normen worden hierbij zo goed als nooit overschreden en de verdachte pesticiden zijn verboden. Melk is niet het enige product waar pesticide-residuen gevonden worden. Niet elke pesticide is hetzelfde. Een statistisch verband of link is nog geen oorzakelijk verband. Er bestaan ook nog andere verbanden met Parkinson buiten pesticiden. En op welke manier de pesticiden dan aan de vorming van Parkinson zouden bijdragen is nog onvoldoende bekend.

Op de grootste jaarlijkse multidisciplinaire wetenschapsconferentie ter wereld (de American Association for the Advancement of Science) deden de onderzoeksleiders van Google, Facebook en Microsoft een speciale oproep aan de wereld. We hoeven echt niet bang te zijn voor kunstmatige intelligentie.Wetenschapsjournalist Bennie Mols (co-auteur van het boek Hallo Robot) was op deze conferentie en is het met deze stelling eens. Stephen Hawking en Elon Musk mogen doemscenario's schetsen, maar de verwachtingen over wat kunstmatige intelligentie kan zijn volgens Mols te hoog gespannen.

Het zijn binnen een maand opnieuw gemeenteraadsverkiezingen. Er is een aanzienlijke kans dat dit jou niet warm maakt. Veel mensen weten weinig wat er in hun gemeente speelt en de interesse hiervoor is ook klein. Toch is de rol van de gemeentes over de jaren heen belangrijker geworden. Zo kregen ze in 2015 nog een reeks belangrijke taken die met sociaal welbevinden te maken hebben. Bestuurskundige Julien van Ostaaijen (Universiteit Tilburg) schreef daarom het boek Tussen eerste overheid en tweederangsdemocratie. Hij legde er de resultaten uit jarenlang onderzoek naast elkaar. Op basis hiervan analyseert hij de problemen die de Nederlandse lokale democratie kent en komt hij ook met aanbevelingen. Zo ziet Van Ostaaijen meer heil in meer kennis en onderwijs over onze gemeente dan met echte wijzigingen in hoe de gemeenten werken. Een rechtstreeks verkozen burgemeester bijvoorbeeld zal volgens hem nooit zaligmakend zijn.

Misschien heb je wel eens gehoord dat veel Chinezen niet goed tegen melk kunnen, omdat ze intolerant zijn voor lactose (een suiker in dierlijke melk). Maar zo simpel is het niet. In sommige Chinese regio's is er een lange traditie met melk. Chinese kinderen hebben minder last van melk en de overheid stimuleert ouders om hen dat te geven. En dan is er nog de consumptie van melkafgeleiden als yoghurt en kaas (die minder lactose bevatten), al dan niet op pizza's en hamburgers. Er bestaat dus vanuit China een stevige vraag naar melk en die zal naar alle verwachting nog flink stijgen. Een groot internationaal onderzoek berekende dat deze vraag (zolang er niets gebeurt) wereldwijd negatieve gevolgen zal hebben voor het landgebruik en de uitstoot van broeikasgassen. De universiteit van Wageningen was bij dit onderzoek betrokken. We spreken met Gerard Velthof, onderzoeker naar duurzaam bodembeheer.

Typ de woorden “immuunsysteem” en “boosten’ in google en je krijgt honderden sites met tips om dat immuunsysteem actiever of sterker te maken. Dat is ergens wat eigenaardig. Grote klodders snot, vele niesbuien, ontstekingen, en hoge koorts zijn juist tekenen dat je immuunsysteem hogere toeren draait om ziektekiemen uit te schakelen. En auto-immuunziektes of allergieën zijn aandoeningen waarbij het immuunsysteem overreageert. Dus wat verstaan we eigenlijk onder het immuunsysteem? En hoe werkt het echt? Nu de griepgolf dit jaar bijzonder stevig is (maar momenteel misschien ook op zijn retour is), is dat handig om te weten. Professor Jaap van Dissel is directeur van het Centrum Infectie-ziekte-bestrijding van het RIVM. Van hem horen we dat ons lichaam meer verdedigingslinies heeft dan we denken. Maar middeltjes slikken helpt zelden om het afweersysteem sneller met infectiezieken te laten afrekenen.

Duizenden wetenschappers en journalisten overspoelen de komende dagen de hoofdstad van de Amerikaanse staat Texas. Morgen begint daar de jaarlijkse bijeenkomst van de American Association for the Advancement of Science, de grootste multidisciplinaire wetenschapsconferentie ter wereld. Daarbij zal ook veel belangstelling zijn naar eventuele nieuwe ontwikkelingen in de bouw van de kwantumcomputer. Want het technologische en maatschappelijke potentieel van zo'n computer is bijzonder groot. Lieven Vandersijpen is hoogleraar kwantumnanowetenschappen bij het onderzoeksintituut QuTech aan de TU Delft. Hij heeft het voorrecht om vrijdag samen op het podium met werknemers van Google en IBM te staan. Hij geeft ons een kijkje in hoe onderzoekers en techgiganten met elkaar samenwerken om de kwantumcomputer een feit te maken.

Een schedelfragment van de vroegste homo sapiens (moderne mens) uit Nederland? Het oudste kunstobject dat ooit in de regio van de Noord-zee is gevonden? Binnen een periode van 5 jaar hebben vissers deze twee archeologische schatten uit het water gehaald. Vandaag maakte het Rijksmuseum van Oudheden het bestaan ervan bekend. Zowel de menselijke overblijfselen als het kunstobject zijn meer dan 13.000 jaar oud. Ter vergelijking: Trijntje, het meest volledig bewaarde skelet van Nederland is 7.500 jaar oud. Bovendien hangt er een zweem van mysterie rond de voorwerpen heen. Van wie was dit schedelfragment? Wat betekenen de systematische inkervingen op het bot? Voorlopig weten we het niet. Bovendien stammen beide objecten uit de laatste periode van de IJstijd, een periode waarin archeologische overblijfselen sowieso zeldzaam zijn. Verslaggever Marc-Robin Visscher trok naar Leiden om de objecten te bekijken. Hij sprak er met Luc Amkreutz, conservator van de prehistorische collectie van het Rijksmuseum van Oudheden.