Focus op Wetenschap

In Zwitserland voeren wetenschappers momenteel experimenten uit met de beroemde LHC-deeltjes-versneller: een grote cirkelvormige machine onder de grond die deeltjes kleiner dan een atoom tegen elkaar laat botsen met bijna de snelheid van het licht. Uit die botsingen hopen de onderzoekers nieuwe deeltjes te ontdekken die de bouw van ons universum kunnen verklaren. Voorlopig zijn dat de allerkleinste deeltjes die we ooit hebben gevonden. Die LHC-deeltjesversneller is 27 kilometer lang en daarmee de grootste deeltjesversneller op aarde. Toch bestaan er wereldwijd vele wetenschappers die dit nog niet groot genoeg vinden. Volgens hen zou er een deeltjesversneller van wel liefst 100 kilometer moeten komen. Die zou de deeltjes nog 10 keer harder tegen elkaar kunnen laten botsen en waarschijnlijk nog meer onbekendere deeltjes kunnen detecteren.Om dit monsterproject te kunnen verwezenlijken start vandaag de Future Circular Conference in de Beurs van Berlage (Amsterdam), een jaarlijkse internationale conferentie met daarbij de crème de la crème van de deeltjesfysica. Verslaggever Jeroen de Jager was er bij en sprak met Stan Bentvelsen, de directeur van het Nikhef, het Nationaal instituut voor subatomaire fysica die de conferentie mee organiseert.

Vandaag komt Nieuws en Co voor het laatst uit de oude Radio 1-studio’s. Een memorabele dag dus. Onze Lara en nieuwslezer Joeri Stubenitsky vroegen zich af of ze nog iets uit de oude studio wilden meenemen. Over één ding waren ze het snel eens: “Niet die smerige plopkappen!” Na verloop van tijd worden die schuimrubber kappen die om de microfoons zitten smoezelig. Maar hoe vies zijn ze echt? Wonen er veel bacteriën in? Houden schimmels zich er graag in op? En kun je er ziek van worden als je elke werkdag een paar uur lang in zo’n microfoon praat? Vorige week ontvreemden wij twee veelgebruikte plopkappen en stuurden die naar het laboratorium van Hans de Cock van de Universiteit Utrecht. Hij is moleculair microbioloog en heeft de plopkappen bemonsterd, verknipt en er kweekjes van gemaakt. Met verrassende resultaten.

Van twee vroege familieleden van de mensachtigen (de Australopithecus en Ardipithecus ramidus) was het al bekend dat ze op twee benen konden lopen. Maar onder wetenschappers bestaat er veel discussie of ze dit wel zo efficiënt deden. Liepen ze echt met een rechte rug zoals de mens? Of deden ze het op een veel minder elegantere manier, zoals de bonobo, chimpansee, of gorilla? Onze naaste verwanten kunnen immers wel even op twee benen wandelen, maar ze gebruiken liever toch hun vier ledematen als ze op de grond zijn.Om deze vraag te beantwoorden vergeleek een nieuwe studie de bewegingen en anatomie van mensen met die van verschillende primaten. Het heupgewricht blijkt volgens de resultaten een cruciale rol te spelen. Hoe minder dit gewricht van nature in het lichaam doorgebogen is, hoe beter je er rechtop mee kunt wandelen (maar hoe minder goed je naar boven kunt klimmen en je dus minder aangepast bent aan het bomenleven). Toen de onderzoekers met deze kennis naar de anatomie van de uitgestorven mensachtigen keken, bleek dat deze laatste waarschijnlijk ook al erg efficiënt rechtop konden lopen, ondanks het feit dat ze nog lange vingers en lange tenen hadden. We praten met Belgisch functioneel morfoloog Peter Aerts (Universiteit Antwerpen). Hij was als enige Nederlandstalige bij dit bijna uitsluitend Amerikaanse onderzoek betrokken.

In de Tunesische kustplaats Zarzis zijn de afgelopen jaren honderden dode vluchtelingen aangespoeld. Het merendeel wordt ongeïdentificeerd begraven in een massagraf. Amade M'Charek is hoogleraar antropologie aan de Universiteit van Amsterdam en start een crowdfundingsactie om identificatie van de grond te krijgen.

Gele en paarse krokussen, een enkel groen knopje en mooi geel gekleurde boomstammen tijdens de paaswandeling: een fraai gezicht! Maar schijn bedriegt, want dat geel op die boomstammen komt van korstmossen die dol zijn op ammoniak. Kok van Herk brengt in opdracht van verschillende provincies alle soorten korstmossen in kaart op meetpunten in de natuur en langs verkeersknooppunten. Want die korstmossen blijken een ideale indicator voor de luchtkwaliteit. Van Herk constateert een zorgwekkende toename van gele korstmossen en dus een toename van ammoniak in het milieu. En dat komt niet alleen door intensieve veehouderij en het mestoverschot...

Veel sterren zoeven véél sneller door het heelal dan je op basis van de natuurwetten mag verwachten. Waarom vliegen ze dan niet uit de bocht? Een gangbare verklaring is dat er donkere materie in het heelal zit: materie die we niet kunnen zien, maar die wél overal aan trekt.Deze week verscheen er opvallend onderzoek in vakblad Nature. Daarin beschrijven wetenschappers een sterrenstelsel zónder donkere materie. Wij praten erover met Patrick Decowski, programmaleider van de onderzoeksgroep donkere materie bij onderzoeksinstituut Nikhef en als hoogleraar verbonden aan de Universiteit van Amsterdam.

Ready Player One, de nieuwste sci-fi-film van Amerikaans regisseur Steven Spielberg (E.T., Jurassic Park), toont een futuristische wereld waar de wereld in verval is geraakt. Ter ontsnapping daarvan vluchten de bewoners in een gigantisch grote Virtual Reality Game, genaamd The Oasis.We weten best dat de huidige VR-brillen je na een lange tijd vaak misselijk maken. Dat wordt veroorzaakt door een haast onmerkbare beeldvertraging door een te lage rekenkracht van de meeste apparaten/software. Maar in de film komen ook multi-player-werelden en coole VR-pakken voor. En die zijn er nu ook al. Dus welke problemen moet je allemaal nog verhelpen om zo'n grote VR-game als in de film te kunnen creëren? Net zoals bij Bladerunner 2049 gaan we hiervoor te rade bij wetenschapsjournalist George van Hal. Van Hal is wetenschapsjournalist bij het blad New Scientist en auteur van het boek Robots, aliens en popcorn, waarin hij kijkt hoe wetenschap en science-fiction elkaar beïnvloeden.

Het klinkt als een 1-april grap, maar dat is het niet. Al ruim twee jaar hebben de Chinese ruimte-autoriteiten de controle verloren over hun ruimtestation Tiangong-1. Het ruimtestation zet sinds deze gebeurtenis langzaam koers naar de aarde. Vanaf vrijdag wordt de kans met de dag groter dat de brokstukken van het ruimtestation daadwerkelijk op aarde zullen neerstorten. En het gebied waar de brokstukken terecht kunnen komen is bijzonder groot.Hoe uitzonderlijk is dit en kunnen we nog met beide oren slapen? We vragen het aan Stijn Lemmens, space-debris-analist aan het Space Debris Office van de Europese Ruimtevaartorganisatie ESA. Dit bureau (gelegen in het Duitse Darmstadt) monitort voortdurend naar het ruimtepuin dat om de aarde zweeft en licht de Europese lidstaten (waaronder Nederland) onder meer in over mogelijke veiligheidsrisico's. Het wetenschappelijke tv-programma Focus maakte vorige week nog een aflevering over ruimteschroot en de ESA. Meer info over de crash van Tiangong vind je op dit blogstuk van de ruimtevaartorganisatie.

In 2050 zijn we met 9,8 miljard mensen op deze aarde, bijna 30 procent meer dan nu. Dan willen we natuurlijk allemaal te eten hebben en dat wordt een flinke uitdaging. Nieuw onderzoek laat zien dat we véél meer mensen kunnen voeden als we vlees, zuivel en eieren vervangen door plantaardige alternatieven.Wij praten erover met Ingrid Odegard. Zij is senior-onderzoeker bij CE Delft: onderzoeks- en adviesbureau op het gebied van duurzaamheid. Én ze is junior raadslid bij de Raad voor de Leefomgeving en Infrastructuur.

De Britse krant The Sunday Times bracht afgelopen week een heuse mediahype op gang rond Stephen Hawking. De wereldberoemde, pas overleden, kosmoloog zou volgens de krant op zijn sterfbed nog een paper geschreven hebben over het bestaan van meerdere universums (oftewel een multiversum). Het zou volgens dezelfde krant wel eens zijn allerbelangrijkste nalatenschap kunnen zijn. Andere media namen het bericht gretig over. Daarbovenop citeerden ze Thomas Hertog, de co-auteur van deze studie, foutief. Hertog bedoelde niet dat Hawking met deze paper nog een Nobelprijs had kunnen winnen, wel dat Hawking in zijn leven al lang een Nobelprijs had moeten krijgen voor wat hij al had gerealiseerd.De paper zelf wordt momenteel door een wetenschappelijk tijdschrift onder de loep genomen. Maar wij hoeven niet te wachten om de echte impact van de paper en het bestaan van een multiversum te bespreken. Je kunt de paper immers gewoon al op het internet vinden. Onze gast is theoretisch fysicus Stefan Vandoren (Universiteit Utrecht).