Focus op Wetenschap

Je medicijndosis op basis van je eigen genetische info afstemmen? In Nederland zal het binnenkort al kunnen. Het Leids Universitair Medisch Centrum (LUMC) gaat als eerste Nederlandse ziekenhuis medicijnadviezen doorgeven aan de huisarts en de apotheker op basis van een stukje DNA-analyse van zijn patiënten. Wat is het nut er van? Hoe zal dit concreet in de praktijk gebeuren? Ben je als patiënt verplicht om je DNA te laten analyseren? Is het veilig genoeg? En hoe zit het met je privacy? Deze vragen stellen we aan Jesse Swen, LUMC-ziekenhuisapotheker en universitair hoofddocent farmacogenetica.

Tien procent van de Nederlandse middelbare scholieren boven de 15 jaar geeft aan slachtoffer te zijn van pesten. En pesters op de middelbare school zijn vaak populairder dan pesters op de basisschool. Het zijn twee conclusies uit het uitgebreide proefschrift van gedragswetenschapper Loes Pouwels (Radboud Universiteit Nijmegen). Voor haar resultaten ondervroeg Pouwels meer dan 1500 leerlingen naar de manier waarop zij naar pesters, het slachtoffer en andere betrokken leerlingen uit hun omgeving kijken. Want ondanks alle bewustwordingscampagnes blijft pesten niet alleen vaak voorkomen, de leeftijd waarop het gebeurt zorgt voor een heel andere dynamiek.

Er moet meer geld een aandacht komen om wetenschappelijk onderzoek te herhalen. Want té vaak verdwijnen spectaculaire inzichten als sneeuw voor de zon als wetenschappers onderzoeken opnieuw uitvoeren. Dat heeft grote gevolgen voor het vertrouwen in de wetenschap en dus komt de Koninklijke Nederlandse Academie van Wetenschappen vandaag met een advies over herhaalonderzoek. Wij praten erover met Johan Mackenbach, voorzitter van de onderzoekscommissie van de KNAW en met Daniël Lakens, psycholoog en universitair docent aan de Universiteit Eindhoven.

Uiteindelijk draait alles om de liefde, zelfs in de wetenschap, ontdekken we vandaag als we met geograaf en planoloog Jasper Heslinga over Terschelling dwalen. Hij onderzocht het samengaan van het groeiend toerisme met tegelijkertijd de bescherming van de natuur op het eiland. Hoe kan je zoveel mogelijk een situatie creëren die voor alles en iedereen positief is? Verslaggever Jeroen de Jager stapte vanochtend met Jasper Heslinga op de boot naar Terschelling.

Kinderen die op school moeilijk meekomen worden vaak getest om te achterhalen waar ze precies moeite mee hebben, wat ze wél goed kunnen en welke ondersteuning ze nodig hebben. Maar willen we écht goed zicht krijgen op de capaciteiten van kinderen, dan moeten we ze eigenlijk op een andere manier testen dan we nu doen. Dat vindt onderwijspsychologe Femke Stad, die gisteren promoveerde aan de Universiteit Leiden.

Rode ogen, jeukende ogen, het gevoel dat er iets in je oog zit... Het kan allemaal het gevolg zijn van te droge ogen. En wie daar eenmaal last van heeft komt er vaak moeilijk vanaf. In Antwerpen is nu een groep wetenschappers bij elkaar die de komende vier jaar zoekt naar een nieuwe behandelingen voor droge ogen. Wij praten erover met Koen Augustyns, hoogleraar medicinale scheikunde aan de Universiteit Antwerpen en coördinator van het project.

In de zoektocht naar het ontstaan van leven speuren veel wetenschappers de ruimte af naar sporen die dat ontstaan kunnen verklaren. Maar soms blijken die sporen ook gewoon naar de aarde te komen. Wetenschappers onderzochten twee meteorieten die twintig jaar geleden op aarde zijn neergestort. En daarin vonden ze voor de eerste keer water én complexe organische moleculen, inclusief aminozuren (bouwsteentjes van eiwitten). Astrobioloog Inge Loes Ten Kate van de Universiteit Utrecht is in haar nopjes over de ontdekking. Waar komen de meteorieten vandaan en wat leert deze ontdekking ons allemaal? We vragen het haar.

De neushoorn staat onder druk, onder meer door stroperij. In een poging de stropers achter de tralies te krijgen, hebben wetenschappers een database opgezet met neushoorn-dna. Daarmee kunnen ze bijvoorbeeld onderschepte hoorns of bloedspetters op kleding linken aan karkassen. Om de stroperij echt op te rollen is echter veel meer nodig, weet Bram Büscher. Hij is hoogleraar ontwikkelings-sociologie aan de Wageningen Universiteit en doet onderzoek naar de link tussen ontwikkeling en natuurbehoud.

Toegegeven, misschien jokken kinderen iets vaker en op een meer ontspannen manier tegen een robot. Maar voorlopig waren er geen significante verschillen te bespeuren met de manier waarop ze tegen volwassenen liegen. Het is een van de conclusies van een breed verkennend promotie-onderzoek van de Universiteit Tilburg dat keek naar verschillende situaties waarin kinderen liegen.Toch vallen er ook andere interessante zaken aan dit onderzoek te bespeuren. Want waarom moet je eigenlijk onderzoeken hoe kinderen jokken, laat staan tegen een robot? Hoe dat je dat precies? Hoe kijken kinderen naar een robot? Hoe goed waren de kleinsten in het het vertellen van leugens? En (last but not least) kun je nu echt aan iemands lichaam merken of hij of zij staat te liegen? We vragen het aan hoogleraar communicatiewetenschappen en informatie Marc Swerts. Swerts was als begeleider bij dit promotie-onderzoek betrokken.

In de strijd tegen klimaatopwarming is er veel aandacht voor het te veel aan CO2 in onze atmosfeer. Maar sinds 2006 is de hoeveelheid methaan - een ander en veel sterker broeikasgas - opnieuw aan een opmars bezig. Daar komt nog eens bij dat over de oorsprong van die stijgende methaan flinke onenigheid bestond. Komt het vooral door het ontginnen van fossiele brandstoffen of eerder door de landbouw en natuurlijke rottingsprocessen? Aan de hand van verschillende metingen kwamen wetenschappers maar niet op een eenduidig antwoord.Een nieuwe Amerikaans-Nederlandse studie lijkt deze onenigheid voor een groot stuk op te lossen. Bosbranden en andere vormen van biomassaverbranding stoten ook methaan uit. Als je deze factoren in je modellen steekt, vallen de eerdere metingen veel beter met elkaar te rijmen. Vreemd genoeg niet doordat er meer bosbranden zijn, maar omdat er juist een afname is. We spreken er over met klimatoloog Sander Houweling, een van de auteurs van de studie, en verbonden aan het SRON Netherlands Institute for Space Research, de Universiteit Utrecht, en de Vrije Universiteit Amsterdam.