Focus op Wetenschap

Vaak denken mensen dat als je maar genoeg stress ervaart, je uiteindelijk een vecht of vlucht-reactie zult maken. Maar het is veel complexer dan dat. Niet alleen kunnen mensen op verschillende manieren reageren, heel vaak ervaren ze bij gevaar in eerste instantie nog iets anders. Je hebt het vast wel eens bij dieren gezien. Een hert dat stokstijf stil blijft staan. De kat die opeens zeer grote ogen trekt. Het konijn dat recht op twee poten staat. Het zijn allemaal mooie voorbeelden van ‘freezen’, een reactie waarbij je bij gevaar fysiek verstijfd om het gevaar beter te kunnen inschatten.Maar mensen doen het dus ook. En de bekendheid van de 'fight or flight-response' is veel groter dan dat van het freezen. We nemen daarom de winter als excuus en proberen met neuropsycholoog Karin Roelofs (Radboud University Nijmegen) het belang van freezen bekender te maken. Verslaggever Ewout de Bruijn interviewt haar.

Sommige broers en zussen spelen graag en veel met elkaar, terwijl anderen elkaar de tent uit vechten. Wat kun je als ouder nou doen - en wat kun je beter laten - om de band tussen je kinderen te bevorderen? Daarover schreven Kirsten Buist van de Universiteit Utrecht en Sheila van Berkel van de Universiteit Leiden het boek "Broertjes en zusjes: zo stimuleer je een warme band tussen je kinderen", dat onlangs verscheen. Wij praten erover met Kirsten Buist, docent-onderzoeker orthopedagogiek aan de Universiteit Utrecht.

Het is ongetwijfeld een van de leukste experimenten op Nederlandse bodem van de afgelopen jaren. Hoe lang kun je DNA uitrekken zonder dat het breekt? Nederlands natuurkunde-promovendus Koen Schakenraad rekende in zijn masterthesis uit dat het nog een stuk langer kon dan we dachten. Onder meer daarvoor kreeg hij in 2015 al de Lorentz Afstudeerprijs voor theoretische natuurkunde. En toen de Vrije Universiteit Amsterdam en de TU Eindhoven het experiment uitvoerden (net opgetekend in Nature Communications) kreeg Schakenraad nog eens gelijk ook.Hoe lang kun je dan bijvoorbeeld een menselijke streng DNA oprekken? En wat hebben we er überhaupt aan? Koen Schakenraad legt het ons uit.

Zowel jong en oud hebben in hun hersenen een gebied dat gevoelig is voor het krijgen van beloning en plezier. Maar bij pubers is dat gebied, het zogenaamde striatum, extra gevoelig voor die positieve prikkels. Onder meer daarom wordt de pubertijd bekeken als een periode waarin je meer risico’s zou nemen en een grotere kans op verslaving zou kunnen ontwikkelen. Maar het is niet allemaal kommer en kwel. Een grote studie van hersenonderzoekers Sabine Peters en Eveline Crone (Universiteit Leiden) toont aan dat dezelfde hersenzone tijdens de pubertijd ook bijzonder actief is bij het aanleren van nieuwe informatie, zelfs als die een beetje droog is. In de periode van 17 tot 20 jaar (inderdaad, óók nog pubertijd), zou het in activiteit pieken. Daarna wordt het langzaamaan wat minder gevoelig voor nieuwe info. Is de pubertijd dan de ideale tijd om dingen aan te leren? We vragen het aan Sabine Peters.

In de golf van Californië leeft een klein en zeldzaam dolfijntje, de vaquita. En die heeft zwaar. In de zomer van 2016 waren er nog maar 30 exemplaren over en experts van over de hele wereld hebben onlangs geprobeerd het beestje van ondergang te redden. Zonder succes. Wij praten erover met Niels van Elk, zeezoogdierenarts en onderzoekers aan het Erasmus Medisch Centrum.

Wij nemen u mee naar Suriname. En dan wel naar de periode tussen 1830 en 1863. Suriname was toen een Nederlandse kolonie, waar tienduizenden slaven werkten op honderden suiker- katoen- en koffieplantages. Uit die periode bestaan uitgebreide slavenregisters, waarin is bijgehouden wie welke slaven bezat, welke slaven er verkocht werden, welke er stierven, kinderen kregen en ga zo maar door. In februari vertelden we u in Nieuws en Co dat onderzoekers de registers wilden digitaliseren en dat is inmiddels gelukt. Sneller dan gedacht zelfs, met hulp van meer dan 500 vrijwilligers. Wij praten erover met historicus Coen van Galen van de Radboud Universiteit Nijmegen en Sherita Thakoerdat, die als vrijwilliger meehielp met het digitaliseren van de registers.

Een van de grote charmes van Europa (al jaren 's werelds meest populaire vakantiecontinent) is dat de landschappen zo sterk van land tot land verschillen. En bij al die landschappen horen vaak traditionele levensgewoontes en typische dier- en en plantensoorten. Die grote diversiteit bestaat zeker nog. Maar onderzoek van landschapsecoloog Theo van der Sluis (Wageningen University) laat zien dat bepaalde trends de verschillen tussen de Europese landschappen langzaam maar zeker doen verdwijnen. Ook de (bio-)diversiteit en de verschillende functies van een gebied worden daarmee kleiner. Met Van der Sluis achterhalen we wat die trends precies zijn. Van der Sluis zou ook heel graag zien dat er een veel beter landschapsbeleid komt.

Tientallen kinderen van twee basisscholen in Badhoevedorp en Aalsmeer worden vanaf deze maand wekelijks getest om te kijken of ultra-fijnstof een schadelijk effect heeft op hun gezondheid. Het is onderdeel van een breed meerjarig onderzoek van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) naar gezondheidseffecten van ultra-fijnstof dat wordt uitgestoten door vliegtuigen op Schiphol.De kinderen van de scholen die meedoen, zijn tussen de 7 en 11 jaar oud. Ze moeten drie maanden lang elke dag thuis een blaastest doen en een dagboekje over hun gezondheid bijhouden. Een keer per week komt een onderzoeker langs op school om een uitgebreide longtest te doen. Over drie maanden wordt er een nieuw groep kinderen getest. In totaal doen 200 kinderen mee.Daarnaast wordt er ook gemeten hoeveel ultra-fijnstof er in de lucht rondom de school aanwezig is. Op die manier hopen de onderzoekers te ontdekken of er een verband is tussen de concentratie ultra-fijnstof en acute gezondheidsklachten bij de kinderen.

Je hebt het deze week misschien ook al gehoord. Een nieuwe studie zou aantonen dat mannen bij een griep echt meer lijden dan vrouwen. En volgens ander onderzoek zouden er ’s nachts meer dodelijke ongelukken met de motor plaatsvinden bij volle maan. Wat vele nieuwsconsumenten en media niet weten is dat beide studies uit de kersteditie van het bekende wetenschappelijke tijdschrift The British Medical Journal komen. En de uitgevers van het blad maken er elk jaar een traditie van om in die kersteditie ‘lichtvoetig en satirisch onderzoek’ te publiceren. Hoewel de kerstpublicaties volgens BMJ nog steeds dezelfde hoge wetenschappelijke standaarden moeten hebben, maken beide studies duidelijk dat er toch problemen ontstaan. Media zien de satire niet en nemen de conclusies zonder kanttekeningen over. En volgens hoofddocent statistiek Casper Albers (Universiteit Groningen) is de studie naar de mannengriep erg zwak onderzoek. We praten met hem over de kanttekeningen die je bij beide studies moet maken.

NASA gaat volgend jaar twee satellieten lanceren die heel nauwkeurig veranderingen in ijsmassa's op aarde in kaart gaat brengen. Vriend van de show ingenieur Rolf Hut is op de conferentie in New Orleans waar NASA dit aankondigde. Hij legt uit wat NASA gaat doen.