Focus op Wetenschap

Tenminste, als het over de grootte gaat. Een team paleontologen heeft in Nieuw Zeeland een fossiel van een reuzenpinguïn gevonden: de Kumimanu biceae. Het dier was bijna 1,8 meter groot en woog 100 kilo. De grootste levende pinguïnsoort nu, de keizerpinguïn, is ongeveer 1,1 meter. Het minstens 55 miljoen jaar oude fossiel roept heel wat vragen op. Is dit de grootste pinguïn ooit gevonden? Waarom zijn pinguïns nu niet meer zo groot? Is het normaal dat we het fossiel in Nieuw Zeeland aantroffen? Was het in Nieuw Zeeland ook al zo koud als op de Zuidpool nu? En last but not least: kon deze pinguïn (ondanks zijn gewicht) misschien nog wel vliegen? Al deze vragen leggen we voor aan Lars van Den Hoek Ostende, paleontoloog bij het Naturalis Biodiversity Center te leiden.

Het onderzoekschip Pelagia is het enige Nederlandse onderzoeksschip dat alle oceanen kan oversteken. En vandaag vertrok het vanaf Texel op een zeer grote expeditie. Bijna 130 wetenschappers zullen onderzoek doen naar klimaatverandering en de effecten daarvan op de zeeën die tussen Europa en Amerika liggen. Het is een van de grootste Nederlandse expedities van de laatste jaren. Wetenschappers van verschillende disciplines reizen mee en ook studenten zullen er praktijkervaring opdoen. Verslaggever Jeroen de Jager zwaaide het schip uit.

Het is de eerste in z'n soort in Nederland, een apparaat waarmee tumoren van kankerpatiënten niet met röntgenstraling worden behandeld maar met protonen. Protonen zijn elementaire deeltjes uit een atoom en je hebt dus een hele installatie nodig om die protonen uit het atoom vrij te maken. En dus is er bij het UMCG in Groningen een deeltjesversneller gebouwd om kankerpatiënten te behandelen. Jeroen de Jager kreeg er een rondleiding.

Eén op de zeven vrouwen krijgt te maken met borstkanker. Utrechtse onderzoekers hebben nu een belangrijke stap gezet die meer maatwerk mogelijk maakt in de behandeling ervan. Ze hebben een biobank opgezet met daarin 150 levende klompjes tumorcellen van borstkankerpatiënten. Wij praten erover met Edwin Cuppen, hoogleraar humane genetica aan het Universitair Medisch Centrum Utrecht.

Wij bij Nieuws en Co denken graag vooruit. Nu Sinterklaas is vertrokken, is het natuurlijk weer het moment om een kerstboom aan te schaffen. Maar heb je ook al aan de overtollige naalduitval in januari gedacht? Dat naaldverlies is niet zo vreemd. Wanneer een boom merkt dat er op sommige plaatsen iets mis is, krijgt hij stress en laat hij zijn gewonde of uitgedroogde delen afsterven. Dat proces, genaamd abscissie, is een overlevingstechniek van de boom. Zo is hij in staat om zijn energie zo efficiënt mogelijk te verdelen. Dus hoe zorg je ervoor dat je kerstboom zich zo lang mogelijk lekker voelt? Om dat uit te zoeken kocht verslaggever Marc-Robin voor ons dé enige echte NIEUWS EN CO-KERSTBOOM! (Isn't She A Beauty?) Dat deed hij met Sander van der Krol, boomdeskundige aan de University Wageningen.

Paleontologen wisten niet wat ze met het fossiel aanmoesten toen ze het zagen. Een dino met de kop en de hals die veel weg hebben van een zwaan. En tanden die veel gemeen hebben met een krokodil. Zou het fossiel misschien een samenraapsel zijn van verschillende dino-skeletten? Dankzij onder meer Nederlands onderzoek is nu duidelijk dat het fossiel wel degelijk om één dier gaat. De dino, de zogenaamde Halzkaraptor, ligt momenteel tijdelijk in het Belgisch Koninklijk Instituut voor Natuurwetenschappen in Brussel, afgeschermd van de bezoekers. Verslaggever Maino Remmers kreeg de unieke kans om het fossiel te bekijken.

Als wij in Nederland met z'n allen qua eetpatroon overstappen op de schijf van vijf, dan is dat niet alleen goed voor onze gezondheid, maar óók voor het milieu. En hetzelfde geldt voor de voedselrichtlijnen van een hele trits andere landen. Dat blijkt uit onderzoek dat verscheen in vakblad PNAS. Wij praten erover met Jessica Kiefte-de Jong, universitair docent voeding en gezondheid aan Leiden University College en postdoc onderzoeker aan het Erasmus Medisch Centrum.

Ben Feringa kreeg vorig jaar de Nobelprijs voor Scheikunde voor zijn ontdekking van kleine moleculen die met behulp van licht kunnen rijden. Verder bouwend op hun kennis brengen hij en zijn team nu hun nieuwste verwezenlijking naar buiten in het vakblad Nature Chemistry. Het is een klein kunstspiertje van een centimeter groot met bijzonder ongewone eigenschappen. Door er uv-licht op te schijnen kan het bijvoorbeeld een stukje papier opheffen. Het spiertje bestaat uit talloze vezeltjes van enkele nanometers (een miljard keer kleiner dan een meter) die zelfstandig samenwerken. En, o ja: de vezeltjes bestaan voor 95% uit water. Feringa is er supertrots op. Hij en zijn team hebben er jarenlang aan gewerkt. Maar met welk doel dan? Zouden we er uiteindelijk een kunstmatige armspier mee kunnen bouwen? En in welke mate verschilt deze doorbraak met de ontdekking waarvoor hij de Nobelprijs kreeg? Ben Feringa legt het zelf aan ons uit.

Nieuws voor de fijnproevers in de keuken. We gaan het namelijk hebben over handsmaak. Die is voor iedereen uniek en heeft invloed op de smaak van het eten dat je bereid. In de Koreaanse keuken zijn de microben op je hand zelfs de finishing touch van een gerecht. Maino Remmers zoekt microbioloog Han Wösten op bij een bijzonder kunstwerk van de Koreaanse Jiwon Woo.

Tropomi, het Nederlandse meetinstrument dat wereldwijd de luchtkwaliteit onderzoekt, werkt boven verwachting goed. De Europese satelliet die Tropomi rond de aarde vliegt, werd op 13 oktober gelanceerd en vanochtend presenteerde de ESA de eerste resultaten. Wij praten erover met Ilse Aben, onderzoeker bij het Nederlands instituut voor ruimteonderzoek SRON en bijzonder hoogleraar fysica en chemie van de aardatmosfeer aan de Vrije Universiteit in Amsterdam.