Focus op Wetenschap

Wat was de gangbare kleding van het gewone volk in de 17e en 18e eeuw? In Europa is daar niets van teruggevonden. Maar in de jaren 80 van de vorige eeuw zijn de graven van de Hollandse walvisvaarders op Spitsbergen geopend en daar zat een schat aan informatie in. De kleding van die mannen is nu onderzocht door textiel-archeoloog Sandra Comis en Jeroen de Jager ontmoet haar in het Rijksmuseum.

Zeven grijze zeehonden spoelden vorige week dood aan in de buurt van de Brouwersdam in Zeeland. Waaraan stierven ze? Die vraag proberen wetenschappers in Utrecht en Den Helder te beantwoorden. De pathologen in Utrecht konden geen doodsoorzaak vinden, dus stuurden ze magen van de zeehonden door naar Den Helder, naar het onderzoeksinstituut Wageningen Marine Research. Zeebioloog Mardik Leopold nam vandaag de eerste zeehondenmaag onder handen en verslaggever Karin Alberts keek toe.

Het dikke pak grijze wolken dat boven ons zweeft. De miezerende regen. De blaadjes die van de bomen vallen. De dagen die korter worden. Misschien denk je wel eens dat dergelijke herfstdagen je depressief maken. Even neerslachtig zijn door het weer is natuurlijk perfect normaal. Maar of we echt depressief kunnen worden door de herfst of de winter is onder psychiaters een omstreden discussiepunt. Zo zijn er bijvoorbeeld mensen die aangeven dat ze telkens in de zomer een depressie hebben. En over de claim dat mensen die dichter tegen de poolcirkel wonen vaker depressief zijn door een groter tekort aan daglicht, bestaan ook tegenstrijdige studies. Aartjan Beekman, hoogleraar psychiatrie bij het VUmc en voormalig voorzitter van de Nederlandse Vereniging Psychiatrie, legt uit wat de huidige ideeën over seizoensgebonden depressies (oftewel SAD) zijn.

Eind vorige maand berichtten heel wat media over een Nederlands-Duitse studie waaruit zou moeten blijken dat het totale aantal vliegende insecten in Duitse natuurgebieden met 75 procent achteruit zou zijn gegaan. Die grote achteruitgang leek groot nieuws te zijn. De Britse krant The Guardian sprak zelfs van een ecologische armageddon. Maar gisteren begon de Nederlandse wetenschapswebsite Nemo-Kennislink de studie te bekritiseren. Er zou sprake zijn van een gebrekkige manier van statistiek. De hoofdauteur van de insectenstudie, ecoloog Caspar Hallmann (Radboud Nijmegen) vertelt aan Nieuws en Co dat hij het absoluut niet eens is met die kritiek. Volgens hem is er sprake van een verkeerde interpretatie van statistiek door de journalist. Entomoloog Theo Zeegers van het Kenniscentrum Insecten EIS schuift ook aan om te duiden hoe weinig we over het totale aantal insecten in Nederland weten. Volgens Zeegers is het hoog tijd dat er meer middelen vrijkomen om een permanent monitoringsysteem van insecten op te zetten.

Als we de spelregels voor de luchtvaartsector niet drastisch veranderen, dan wordt het onmogelijk om de doelen uit het klimaatakkoord van Parijs te halen. Dat stelt onderzoeker Paul Peeters. Hij is lector duurzaam vervoer en toerisme aan de hogeschool NHTV in Breda en promoveert morgen aan de TU Delft. In zijn proefschrift berekent hij dat we als wereldbevolking in 2100 negen keer zoveel vliegen als in 2015.

25 jaar geleden kwam een groot collectief Nobelprijs-winnaars met een opvallende oproep naar buiten. Daarin stelden ze dat de mens onze aarde zodanig aan het beschadigen is dat de toekomst van onze planeet en de mens in gevaar komt. Nu, 25 jaar later, doen meer dan 15.000 wetenschappers wereldwijd nog eens dezelfde oproep met een nieuw rapport. Want in hun ogen is de situatie sinds het eerste rapport bijna altijd verslechterd:300 miljoen aan bosgebied verdween, het aantal oceaanwoestijnen in de oceaan steeg met 75%, het aantal dieren (insecten nog niet meegerekend) daalde met 29%, het beschikbare zoete water per persoon verminderde met 26%, de bevolking wereldwijd steeg met 35%. En, zoals bekend, blijft de hoeveelheid broeikasgassen in de lucht stijgen.Ook 378 Nederlandse wetenschappers ondertekenden het rapport. Ecologen Rascha Nuijten en Liesbeth Bakker van het (Nederlands Instituut voor Ecologie) waren twee van hen.

Het Radboudumc wil meer aandacht voor de psychosociale problemen bij mannen met vruchtbaarheidsproblemen. Want mannen krijgen net zo goed als vrouwen te maken met verdriet, angst, somberheid en soms ook gevoelens van schaamte en hopeloosheid. En daar is te weinig aandacht voor. Wij praten erover met Didi Braat, hoogleraar voortplantingsgeneeskunde aan het Radboudumc in Nijmegen.

Marieke van Vugt, universitair docent kunstmatige intelligentie aan de universiteit Groningen én mindfulness-beoefenaar, maakt zich zorgen. Terwijl mindfulness populairder lijkt te worden, verschijnen er regelmatig studies waaruit zou moeten blijken dat het uitoefenen van de techniek tal van positieve effecten geeft. En hoewel sommige studies een twijfelachtige onderzoeksmethode hebben, vinden ook hun resultaten gemakkelijk hun weg naar de media. Andere resultaten klopt de pers dan soms weer op.Samen met haar internationale collega's schreef Van Vugt daarom een oproep om mindfulness niet alleen beter te onderzoeken, maar ook om voorzichtig om te springen met de resultaten. Het onderzoek naar mindfulness is immers nog jong.

Zoogdieren vormen de groep dieren waar ook de mens toebehoort. En je zou het daarom misschien niet meteen denken, maar de meeste zoogdieren houden van de nacht en zijn er ook op aangepast. De algemene gedachte is dat dit veel te maken heeft met het idee dat ze de confrontatie met de dino's schuwden in de miljoenen jaren waarin de dino's heer en meester waren. Pas na het uitsterven van de dino's (zo'n 65 miljoen jaar geleden) kregen zoogdieren overdag aanzienlijk meer ademruimte.Er zijn in het verleden fossielen van zoogdieren gevonden die mogelijk best wel een hapje dino lusten (zoals de Repenomamus en de Didelphodon). Maar naast eerdere evolutionaire argumenten, zou een nieuwe studie uit Nature Ecology & Evolution nieuw bewijs voor het idee van het ondergeschikte zoogdier gevonden hebben. Paelontoloog en bioloog Jelle Reumer (Universiteit Utrecht) geeft uitleg.

In Bonn is vandaag de VN-klimaattop van start gegaan. Belangrijkste doel is verdere uitwerking van de afspraken die twee jaar gelden in Parijs zijn gemaakt. Fiji is dit keer de voorzitter van de conferentie en de conferentie zou dan eigenlijk ook dáár plaats moeten vinden. Maar dat kan - ironisch genoeg - niet vanwege de effecten van klimaatverandering. Wij praten met Carol Phua over de situatie op Fiji en met Rik Leemans over de benodigde maatregelen.