Focus op Wetenschap

Taalonderzoeker Nanna Hilton (Rijksuniversiteit Groningen) is er op gebrand om te weten hoeveel dialecten er momenteel binnen het Fries bestaan. Daarom ontwikkelde ze met 'Stimmen fan Fryslan' een app waar Friezen op een leuke manier kunnen aanduiden welke woorden ze al dan niet dagelijks uitspreken. Dat is ook nodig. Want een gewoon voorwerp als een aardappel kent bijvoorbeeld al heel wat varianten in het Fries.

Morgenochtend negen uur zal bij heel wat Nederlandse ingenieurs het zweet uitbreken. Uitgerekend op vrijdag de 13de stuurt de Europese Ruimtevaartorganisatie (ESA) een raket de ruimte in met daarbij het zogenaamde Tropomi-toestel. Als alles goed gaat zal Tropomi de meest geavanceerde en precieze luchtdetector in de wereld worden. En de bouw ervan gebeurde bijna volledig door Nederlandse handen.

Oncologisch-chirurg Geerard Beets introduceerde zo'n 5 jaar geleden de endeldarm-besparende behandeling in Nederland. En hij bracht hem ook naar Lissabon. Vandaag lieten koning en koningin zich door Beets bijpraten over deze behandeling tijdens het staatsbezoek aan Portugal. Bij de meeste patiënten met endeldarmkanker wordt de laatste 15 cm van de dikke darm operatief verwijderd, maar dat hoeft niet altijd. Verslaggever Karin Alberts sprak Geerard Beets en zocht een patiënt van hem op.

Klopt het dat het hoger onderwijs geen prioriteit is voor Rutte III? Hoeveel geld gaat er extra naar de wetenschap? Aan welk type onderzoek wordt het dan besteed? En komt er een doorbraak in het beleid naar embryo-onderzoek?Hans Clevers, groepsleider bij het Hubrecht Instituut en wetenschappelijk directeur van het Prinses Maxima Centrum, is een autoriteit in de Nederlandse wetenschap. Hij analyseert het regeringsakkoord.

Nederland heeft een wereldprimeur. Voor het eerst worden in gevangenschap roggen gekweekt. Het gaat namelijk slecht met de rog in de Noordzee en daarom willen wetenschappers het gedrag van de beesten beter begrijpen. De roggen krijgen een oormerk en worden over een paar weken uitgezet in de Oosterschelde. Verslaggever Jeroen de Jager ging kijken in het kweekcentrum.

De kleurrijke Amerikaanse gedragseconoom Richard Thaler heeft de Nobelprijs voor Economie gewonnen. In zijn werk laat Thaler zien dat mensen niet altijd zo rationeel zijn als de traditionele economie vaak voorstelt. Psychologie en emoties tellen mee. Fred van Raaij, hoogleraar economische psychologie aan de Tilburg University,legt uit hoe gemakkelijk het voor ons is om de bevindingen van Thaler (waaronder die van 'nudging') te gebruiken.

Kun je een koe zo veranderen dat hij minder gras nodig heeft, minder poept maar wel lekker op je bord komt te liggen? Dat is een van de vragen waar synthetische biologie zich mee bezig kan houden. De natuur technisch veranderen, daar zitten ook allerlei ethische haken en ogen aan. Die komen aan bod in het kunst en filmfestival Synthetische Biologie in de Universiteit Wageningen. Kunstenaars en wetenschappers filosoferen over mogelijkheden voor de toekomst, zoals lichtgevende bomen die lelijke lantaarnpalen overbodig maken. Maino Remmers trok naar Wageningen en ging kijken.

Bladerunner, een van de beroemdste science-fiction klassiekers uit de filmgeschiedenis, heeft een opvolger. Blade Runner 2049 is vanaf vandaag in de Nederlandse bioscopen te bekijken en de kritieken zijn lovend. Misschien maakt onze eigen Sylvia Hoeks wel haar grote internationale doorbraak.George van Hal, wetenschapsjournalist van de Nederlandstalige New Scientist gaat om een heel andere reden kijken. Hij is auteur van het boek Robots, aliens en popcorn, waarin hij kijkt naar de wetenschap achter science-fiction films. En de originele Bladerunner staat er om bekend dat het scenario's laat zien die werkelijkheid kunnen worden of zelfs al werkelijkheid zijn.

In de behandeling tegen kanker worden kwaadaardige tumorcellen vaak resistent tegen medicijnen. Sterker nog, soms kunnen ze er zelfs verslaafd aan raken. Daardoor kunnen de kankercellen niet meer zonder een medicijn voortbestaan. Onderzoekers van het Antoni van Leeuwenhoek achterhaalden hoe dat werkt en daarmee kan de aanpak van kanker opnieuw verbeterd. Wij praten erover met Daniël Peeper, moleculair bioloog en hoogleraar bij het Antoni van Leeuwenhoek.

Wie had vroeger de financiële broek aan? En kochten opa en oma echt alleen maar iets als ze er voor hadden gespaard? Hoogleraar Financiële Geschiedenis Oscar Gelderblom wil dat graag weten. Samen met de NTR begint hij "Het Kasboekje van Nederland". En wat heeft hij daarvoor nodig? U raadt het al: héél veel oude kasboekjes! Marc-Robin Visscher haalde er een paar van zolder. Het kasboekje van Nederland gaat komende zondag officieel van start in het Academiegebouw van de Universiteit Utrecht. Op televisie komt Het Kasboekje van Nederland in maart volgend jaar. Heeft u zelf oude kasboekjes in de aanbieding? Dan kunt u mailen naar [email protected].