Focus op Wetenschap

Kanoeten komen in het nauw door klimaatverandering. Doordat de sneeuw in het poolgebied steeds eerder smelt komen de trekvogels in een vicieuze cirkel terecht waarin ze steeds minder geschikt voedsel kunnen vinden. Daarover publiceert een internationaal onderzoeksteam vandaag in het vooraanstaande vakblad Science. Verslaggever Karin Alberts bezocht hoofdonderzoeker Jan van Gils van het NIOZ, het Koninklijk Nederlands Instituut voor Onderzoek der Zee, op Texel.

Nieuw onderzoek naar het raadselachtige zika-virus brengt mogelijke behandelingen een stapje dichterbij. Chinese en Amerikaanse onderzoekers beschrijven in de vakbladen ‘Cell’ en ‘Cell Stem Cell’ hoe het zika-virus muizenhersenen en -baarmoederweefsel aantast. Gorben Pijlman, universitair hoofddocent virologie aan de Wageningen Universiteit, heeft net college gegeven over zika en heeft de onderzoeken voor ons bestudeerd.

Vandaag werd bekend wie de Heinekenprijzen krijgen. Dit zijn de belangrijkste internationale wetenschapsprijzen van Nederland en ze worden eens in de twee jaar uitgereikt. Een van de vijf winnaars is Jennifer Doudna, een Amerikaanse hoogleraar Moleculaire biologie. Zij is mede-uitvinder van de nieuwe techniek CRISPR/Cas waarmee je heel precies in DNA kunt knippen. Marianne Rots, hoogleraar moleculaire epigenetica in Groningen, gebruikt deze techniek zelf regelmatig in haar lab en vertelt over de doorbraken die de techniek mogelijk maakt en wat de risico's zijn.

Mensen die ooit een hartinfarct hebben gehad, lopen daarna een grotere kans op hartritmestoornissen. Een nieuw computermodel van het hart kan voor het eerst voorspellen wie van hen daar wel of geen last van krijgt en daarmee wie wel of niet operatief behandeld moet worden. Dat schrijven Amerikaanse onderzoekers deze week in het wetenschappelijke tijdschrift Nature Communications. We praten vanochtend over dit virtuele hart met wetenschapsjournalist Bennie Mols van De Kennis van Nu.

Het waren een paar hobbeltjes in een grafiek. Toch was het wereldnieuws en sprak men van de ontdekking van de eeuw. Wat honderd jaar geleden uit de modellen van Einstein rolde, bewees eind vorig jaar een internationale groep wetenschappers: zwaartekrachtgolven bestaan. Om deze kleine rimpelingen van de ruimtetijd te meten, heb je bijzonder nauwkeurige meetapparatuur nodig. Karin van den Boogaert spreekt de man achter die sensoren: Jo van den Brand, hoogleraar natuurkunde aan de Vrije Universiteit en verbonden aan het Nikhef.

Er lijkt geen ontkomen aan: je genen bepalen alles. Iedere week wordt er wel weer een gen gevonden voor iets. Voor hoe oud je er uit ziet, voor grijs haar, voor manische depressiviteit of voor het peer- of appelfiguur. Maar klopt dit wel? Neem nou eeneiige tweelingen. Ze hebben precies het zelfde DNA, maar zien er vaak toch anders uit, hebben andere interesses en soms zelfs een andere seksuele geaardheid. Epigenetica, een piepjong en snel groeiend vakgebied laat zien dat genen niet alles bepalen. Karin van den Boogaert spreekt Marianne Rots, hoogleraar moleculaire epigenetica en pionier van haar vakgebied.

Bijna 300 ouderen kwamen in 2014 te overlijden na een val, of als gevolg ervan. En met de vergrijzing zal dat aantal oplopen tot zo'n 5000 sterfgevallen per jaar. Alle reden om vallen te voorkomen. Want buiten dat het vallen pijnlijk is, jaarlijks kosten die valpartijen ook nog eens bijna 1 miljard euro.Tanja Dorrestein promoveert morgen in Maastricht op een nieuwe methode voor val-trainingen waarmee het aantal valincidenten met eenderde terugloopt. Nieuws en Co praat met haar, maar eerst brengt verslaggever Jeroen de Jager een bezoek aan Mevrouw Van de Berg.

Straling-reducerende telefoonhoesjes, tien tips om de hoeveelheid straling van je mobieltje te verminderen.. Even grasduinen op het wereldwijde web leert dat de angst voor de signalen uit mobiele telefoons nog altijd leeft. Maar grootschalig Australisch onderzoek suggereert dat het wel meevalt met het verband tussen hersentumoren en mobiel bellen.Gerard van Rhoon, hoogleraar fysische aspecten van elektromagnetische velden en gezondheid aan het Erasmus Medisch Centrum bekeek het onderzoek voor Nieuws en Co. Hij is ook voorzitter van de commissie Elektromagnetische velden van de Gezondheidsraad, maar spreekt in Nieuws en Co op persoonlijke titel.

Kunnen dieren pijn voelen? Hebben ze gevoel of misschien zelfs bewustzijn? Vragen die steeds vaker gesteld worden, ook in het maatschappelijk debat. Wetenschappers besloten een blad op te richten dat zich uitsluitend op die vragen richt. Het heet Animal Sentience.Frans de Waal, de bekende apenonderzoeker, zei recentelijk in het NRC: de meeste mensen willen best geloven dat dieren gevoel hebben en intelligent zijn,maar de wetenschap heeft de afgelopen honderd jaar niet echt zijn best gedaan om dat uit te zoeken.’ Met dit blad wordt De Waal op zijn wenken bediend. Animal Sentience is een interdisciplinair blad, waarin biologen,hersenonderzoekers, filosofen en sociologen zich over het gevoelsleven van dieren buigen.VissenHet eerste nummer is geheel gewijd aan de vraag of vissen pijn kunnen voelen. Het blad is opgebouwd als een discussie.Het hoofdartikel stelt dat vissen geen pijn kunnen voelen, omdat ze geen hersenschors hebben. Vervolgens hakt een vijftiental wetenschappers in op die stelling. Ze zeggen bijvoorbeeld dat er geen overtuigend bewijs is dat de hersenschors nodig is voor het ervaren van pijn. Of dat wij mensen helemaal niets definitiefs kunnen zeggen over de pijnervaring van vissen. Aan het eind reageert de hoofdauteur dan weer op al die reacties. Dat maakt het voor de geïnteresseerde leek ook leuk om te lezen: je hebt het gevoel dat je mee mag luisteren bij een gesprek tussen heel slimme mensen.Wat is het nut van dit blad?Zoals oprichter Stevan Harnad het zelf verwoordde: dieren kunnen zelf niet aan de discussie deelnemen, maar met goed onderzoek kun je ze wel een stem geven. Het blad is in de eerste plaats bedoeld om ruimte te bieden aan goed onderzoek naar het gevoel van dieren, maarde vraag is vervolgens natuurlijk wat je met die kennis doet. Het is duidelijk dat de oprichters het idee hebben dat meer kennis over het gevoelsleven ons moreel toe zal verplichten anders met dieren om te gaan. Vegetariërs vinden al heel lang dat het moreel niet verantwoord is om vlees te eten. De wetenschap laat nu ook steeds duidelijker zien dat dieren lijden onder de manier waarop we ze behandelen, onder meer inde bio-industrie. Daarnaast hebben we te maken met een sterk groeiende wereldbevolking, tot 8 of 9 miljard in 2050. Er zijn niet alleen steeds meer aanwijzingen dat het eten van vlees wreed is, het is ook heel inefficiënt. Om dezelfde voedingswaarde te krijgen, heb je met voor vlees zo’n vijf keer zoveel energie, water e.d. nodig, in vergelijking tot graan, groente en fruit.In De Ochtend spraken we Bouwe van Straten,wetenschapsjournalist van De Kennis van Nu. Over de nut en noodzaak van het onderzoek naar het gevoel van dieren:

De planeet Mercurius beweegt vandaag tussen de aarde en de zon door en is uitzonderlijk goed te zien. Mits je de juiste apparatuur hebt natuurlijk. In verschillende sterrenwachten kun je de zogeheten Mercuriusovergang bekijken. Jozephine Trehy is bij de Sterrenwacht in Utrecht en we praten verder over Mercurius met Ignas Snellen, hoogleraar sterrenkunde aan de universiteit Leiden.