Focus op Wetenschap

In de schaduw van de Zuidas in Amsterdam, met zijn financiële torens, zijn accountancy-flats en zijn advocatenkolossen, staat een leegstaand gebouw. Daarin zit het tijdelijke pop-up restaurant Baut, waar momenteel de tentoonstelling 'Zo Zuidas' te zien is. De foto's van Peter Boer gaan over de anonimiteit van de mannen die in de torens werken. Ze zouden er zelf voor de grap eens moeten kijken. Verslaggever Jeroen de Jager ging bij Baut langs. Niet voor de grap, maar voor de wetenschap. Hij bezocht de tentoonstelling met schrijver en onderzoeker Jeroen Smit en hoogleraar sociale psychologie Paul van Lange van de Vrije Universiteit Amsterdam.

Het wordt ook wel ‘Frankensteinvoedsel’ genoemd. Maar zijn genetisch gemodificeerde gewassen daadwerkelijk gevaarlijk voor onze gezondheid en het milieu? Er is nu een lijvig onderzoek - vierhonderd pagina's dik - van de Amerikaanse National Academy of Sciences en daarin lezen we dat de schadelijke effecten mee lijken te vallen. Maar we beginnen dichter bij huis. Verslaggever Marc-Robin Visscher sprak in de Noordoostpolder met bioboer Niek Vos uit Kraggenburg en in de studio praat Joost Karhof verder over dit onderwerp met Gijs Kleter. Hij is onderzoeker bij het RIKILT in Wageningen en was tot 2015 vice-voorzitter van het wetenschappelijk panel van GMO-experts van de Europese voedselveiligheidsautoriteit EFSA.

Primatoloog Edwin van Leeuwen deed onderzoek naar gedrag van chimpansees in een opvangcentrum in Zambia, toen hij bij toeval getuige was van de dood van een van de dieren uit de groep. En wat bleek: chimpansees zijn in staat om te rouwen. Van Leeuwen filmde de reacties van de andere chimpansees toen die het lijk van hun groepsgenoot vonden. Hij publiceerde er vorige week over in American Journal of Primatology en verslaggever Karin Alberts zocht hem op.

Is het een ramp als mensen niet weten wat priemgetallen zijn, of wat een higgsdeeltje is? Welke verhalen uit de wetenschap zijn belangrijk om te vertellen en hoe doe je dat dat het best? Ionica Smeets, bekend als wiskundemeisje, schopte het tot hoogleraar Wetenschapscommunicatie in Leiden. In haar nieuwe rol wil ze onderzoeken hoe kennis over wetenschapscommunicatie ervoor kan zorgen dat de boodschap beter aankomt.

Taalwetenschappers uit de hele wereld zijn drie dagen lang in Leeuwarden bijeen om te spreken over één letter van het alfabet. Juist die letter wordt internationaal beschouwd als een van de moeilijkste, namelijk de letter R. Joost Karrrhof heeft er maar ééntje maar onze verslaggever Marc-Robin Visscher is aanzienlijk royaler bedeeld. Hij spreekt onder meer met professor James Scobbie uit Schotland. Het symposium over de R duurt nog tot en met vrijdag in de Fryske Akademie in Leeuwarden.

Johan Cruijff zei ooit dat toeval logisch is, maar hoe logisch is toeval eigenlijk? De Radboud Universiteit Nijmegen organiseert deze week ‘De week van het toeval’, een week met lezingen en debatten over hoe verschillende wetenschappelijke disciplines aankijken tegen toeval.Wetenschapsjournalist Bennie Mols van De Kennis van Nu.

Kunnen paddo’s je uit een depressie helpen? Vandaag publiceert Lancet Psychiatry Brits onderzoek waaruit blijkt dat de werkzame stof psilocybine veelbelovend lijkt voor depressieve patiënten die niet op andere behandelingen reageren.Wij praten erover met met Toine Pieters, hoogleraar geschiedenis van de farmacie aan de Universiteit Utrecht en met onderzoeker Mendel Kaelen, neurowetenschapper en promovendus aan het Imperial College in Londen.

De helft van de mensen boven de 57 jaar die als gezond te boek staat, is dat eigenlijk helemaal niet. En andersom geldt dat ook: veel zogenaamd ongezonde mensen blijken eigenlijk best gezond te zijn. Dat blijkt uit een groot nieuw Amerikaans onderzoek. Het onderzoek werd gedaan onder 3.000 mensen tussen de 57 en 85 jaar, die langere tijd zijn gevolgd. Over die mensen hebben ze zoveel mogelijk data verzameld en de conclusie is dat veel ongezonde mensen helemaal niet zo gezond zijn, en andersom. Dat komt voornamelijk doordat artsen tot nu toe een te beperkte definitie van gezondheid hebben gebruikt. Om je gezondheid vast te stellen,kijken dokters naar hele specifieke dingen, zoals: de conditie van je hart, je bloeddruk, cholesterolniveau, en of ziektes als kanker of diabetes hebt.Bredere definitieBij dit onderzoek grepen de wetenschappers terug op de definitie van gezondheid die de Wereldgezondheidsorganisatie in 1946, vlak na WOII, aan gezondheid heeft gegeven: ‘een staat van compleet fysiek, mentaal en sociaal welzijn, en niets slechts de afwezigheid van ziekte of zwakte.’ En dan zie je dat onze huidige,medische definitie van gezondheid zich vaak beperkt tot dat laatste stukje,‘afwezigheid van ziekte’. Naar het psychische, lichamelijke en sociale welzijn wordt veel minder gekeken.Behalve medisch specialisten zaten daar ook een psycholoog en twee sociologen in. En behalve naar de afwezigheid van ziekte hebben ze ook gekeken naar psychologisch welzijn, de mate waarin je ogen, oren en andere zintuigen nog goed functioneren, of je nog mobiel bent, en hoe groot je sociale netwerk is.Depressie bijvoorbeeld, blijkt de gezondheid juist te ondermijnen, op manieren die lang niet altijd onderkend worden. Hetzelfde geldt voor eenzaamheid, de afwezigheid van een sociaal netwerk. En mobiliteit is juist weer een van de beste indicatoren van gezondheid.Bouwe van Straten van De Kennis van Nu:

We hebben iets bijzonders gekocht: een doosje met levende hommels erin. Ze worden al langer gekweekt voor telers van groente en fruit... maar sinds kort kunnen ook hobby-tuinders deze hommels kopen. Zouden zij de bijen in nood kunnen helpen? Marc-Visser koopt een nest en vraagt bijendeskundige Koos Biesmeijer of het verstandig is om ze los te laten in de achtertuin van Nieuws en Co's wetenschapsredacteur Gerda Bosman.

Volgens wetenschappers leven we in een tijdperk waarin machines op den duur bijna alle menselijke taken kunnen overnemen. Op veel terreinen hebben robots de afgelopen jaren hun intrede al gedaan. Bennie Mols, wetenschapsjournalist van De Kennis van Nu geeft antwoord op de vraag of robots op den duur ook kunnen rechtspreken?