kẻJazz

NT:  Khi tôi nghĩ đến nhạc phẩm Never Let Me Go của cặp nhạc sĩ Ray Evans và Jay Livingston, tôi chắc mẩm đây là một bài nhạc dễ hòa âm, dễ hát, dễ nghe… nhất là sau khi nghe cô Stacey Kent than thở một cách thần sầu ca khúc jazz kinh điển này.  Phiên bản của Boz Skaggs thì cầu kỳ hơn vì cách đệm nhạc, và cũng hấp dẫn không kém.

Rồi bạn điện cho tôi và nhắn, cái bài này tuy “ngọt” nhưng mà không có dễ gì hết.  Ngắn gọn, nhưng đầy trúc mắc.  Giai điệu thay mode không ngừng, dễ hát lạc… đề.

Ủa, thấy Stacey Kent hát dễ ợt mà?

Bản của Stacey Kent mang nặng nét tự sự.  Cô hát lơi, gần như tự do. Có lẽ vì vậy mà cô có dư thời giờ để xử những khó khăn.

Bạn gửi cho tôi một bản, lơ lửng giữa cái chậm của Stacey Kent, và cái… hồi hộp của Boz Scaggs.  Đúng như bạn nói.  Hát tiếng Việt tôi mới nhận ra rằng giữa những thay đổi của âm giai và thanh sắc của Việt ngữ làm một vài nốt thật khó nắm bắt.

Nhưng có lẽ đó là cái đẹp của ca khúc này.  Nó dẫn dắt cảm xúc vào những ngõ ngách khó khăn để rồi bất chợt buông thả khi đã bị đẩy đến tận cùng. 

Bạn hứa phiên bản tới sẽ có nhiều cam go hơn nữa, cho 2026.

Thành thật cầu nguyện cho bạn nha!

Đừng Xa Nhau

Never Let Me Go

NT:  Trở về thời điểm trước 75 ở miền nam Việt Nam, phong trào nhạc trẻ đã tạo nên một ấn tượng cho đám sinh viên học sinh như bạn và tôi.  Một nhịp sống mới, dập dồn hơn, sôi động hơn.  Cùng một lúc, những người lớn tuổi hoặc bảo thủ đã gán cho nó hai chữ “đồi trụy”, “lai căng”.  Nhưng tuổi trẻ là tuổi nổi loạn. Người lớn càng nói thì đám trẻ càng bướng.  Cho nên những ca khúc nhạc trẻ càng lúc càng thịnh. 

Ca khúc Adieu Jolie Candy đã được dịch ra trong thời điểm đó.  Bởi Phạm Duy, một nhạc sĩ lão thành nhưng cũng rất hợp thời. Tiễn Em Nơi Phi Trường.

Nói về chuyện nhạc trẻ thì tôi có một kỷ niệm không đẹp mấy. 

Trong những thập niên đầu ở Mỹ, sách Việt rất hiếm, mà sách nhạc Việt lại càng hiếm hoi hơn nữa.  Có người mang theo được thì giữ rất kỹ, có đem ra khoe nhưng không bao giờ cho mượn.  Tình cờ tôi gặp được người bạn tốt bụng đã photo-copy cho tôi nguyên mấy tập nhạc trẻ.  Tôi dọn nhà bao nhiêu bận, thứ gì bỏ chứ nó thì chẳng bao giờ, lúc nào cũng mang nó theo như báu vật.  Lúc ở đại học, có một người bạn hỏi mượn để anh copy và hứa sẽ trả lại sau.  Tập nhạc đi rồi thì tình  bạn cũng dông luôn.  Tuy chúng tôi vẫn học chung trường chung lớp, nhưng anh tránh tôi như tránh hủi.

Sau này tôi có gặp lại anh, chỉnh tề tươm tất.  Gặp lại nhau anh gật đầu cười cười ra chiều thân mật.

Tôi cười gượng, và ngân nga nho nhỏ trong miệng: Adieu jolie… tập nhạc trẻ

Tiễn Em Nơi Phi Trường

Adieu Jolie Candy

Lê Việt: Tôi cảm ơn hai anh Nguyễn Thảo và Lê Vũ đã giúp tôi thực hiện sáng tác đầu tay của tôi—đặt lời Ước cho nhạc chủ để của phim “Cinema Paradiso”.  Đây là một kỷ niệm trân quý của tôi với người em trai, và em tôi đã lìa trần từ nhiều năm nay. Thuở đó, hai anh em tôi hay xem đi xem lại VHS tape Cinema Paradiso, và em tôi rất ngưỡng mộ Ennio Morricone. 

Ennio Morricone là một nhạc sĩ lớn của nước Ý. Lúc sinh thời, ông nổi danh với những sáng tác trong các phim thành công mỹ mãn như The Mission, Once upon a time in America, Once upon a time in Hollywood, etc. Tuy nhiên, với Lê Việt nhạc chủ đề Cinema Paradiso là đẹp và thơ mộng nhất. 

Khi biết đến KeJazz qua hai anh Nguyễn Thảo và Lê Vũ, với khuynh hướng phát huy ca từ Việt trong những dòng nhạc bất hủ, Lê Việt đã có nuôi ý tưởng viết lời cho Cinema Paradiso. Cảm ơn anh NT đã gỡ khúc mắc qua hai chữ “phong ba” và anh LV đã soạn hoà âm và mix rất điệu nghệ. 

Xin mời các thân hữu của KeJazz nghe Ước, Cinema Paradiso qua tiếng hát Đại Quỳnh.

Ước

Se (Cinema Paradiso)

NT:  Trong khi vớ vẩn trên mạng, vô tình tôi đọc được một bài viết về cuốn phim Phoenix của Đức, trong đó, tác giả  Danny Ashkenasi có nói về ca khúc Speak Low.  Thấy hay hay nên tôi đã nhờ AI dịch dùm một đoạn ngắn làm lời giới thiệu hôm nay.

Bản Việt đã được lên trang KeJazz vào năm 2017.  Hôm nay, Anh Thi sẽ trở lại với chương trình qua một bản phối mới rất bossa nova, nghĩa là rất… Anh Thi.

Nói Thầm

Speak Low

NT: Gần đây, những khoa học gia về âm thanh đã chứng nhận rằng tất cả tế bào trong cơ thể con người đều rung động ở tầng số nào đó, và như thế, chúng tạo ra một dấu ấn âm thanh đặc biệt cho mỗi người, tương tự như chỉ tay, hoặc cái thẻ căn cước nhựa vậy.

Thêm nữa, những tế bào cũng như những phần tử bên trong cũng có thể bị thay đổi dưới ảnh hưởng của âm thanh.

Nghe đến đây thì tôi cũng hơi thắc mắc về những thay đổi của tế bào, cũng như loại âm thanh gì có thể tạo ra những đổi thay đó. Tôi phân vân không biết những loại nhạc tôi thường hát có làm tôi thay đổi “bất như ý” không.

Bao lâu nay tôi vẫn biết về công dụng của sóng delta (ngủ say), theta (mơ), alpha (nghỉ ngơi), beta (trạng thái tỉnh táo bình thường), và gamma (tập trung ý tưởng).  Những làn sóng này ở từ dưới 4 Hz cho đến 30 Hz.  Giọng hát con người trung bình ở 100 đến 1100 Hz.

Có nghĩa là “nhạc ru ngủ” không có ép-phê gì đến… ngủ cả.

Tuy nhiên, ở 400 Hz, sự phát triển của tế bào mỡ bị kiềm chế, và  phát triển của tế bào thần kinh được kích thích ở tầng 40 cho đến 100 Hz.

Không biết là nếu ta nghe nhạc nhiều thì có thông minh hơn và có bớt bị béo phì không nhỉ?

Quý Anh là một ca sĩ có nhiều hơi hướm tenor; âm vực của anh nằm quãng độ 130 đến 495 Hz.

Thành thử tôi xin mời các bạn nghe tới nghe lui Quý Anh hôm nay trong ca khúc Cõi Riêng Của Chúng Ta thật nhiều lần để cùng nhau… tụt cân nha.

Cõi Riêng Của Chúng Ta

We’re All Alone

NT:  Anh Ngu Yên thường nói với tôi, “Trong ca khúc, ca từ phải là chính.” (Nếu không thì ta đã gọi là nhạc khúc, tôi đoán vậy.)

Nhất là trong nền âm nhạc Việt Nam, vì hầu như ít có nhạc sĩ Việt nào viết nhạc không lời.

Thường thường giai điệu và lời nhạc liền lạc với nhau, ăn khớp với nhau.  Lắng nghe trường ca Hòn Vọng Phu của Lê Thương: Ở đoạn “Ngựa phi ngoài xa hí vang trời” giai điệu nghe dồn dập tựa ngàn con chiến mã đang vun vút phi trên đường.  Rồi đến khúc “Người vọng phu trong lúc gió mưa” giai điệu viết theo legato trầm bổng như nỗi lòng của người vợ cô đơn với bao thương tiếc nhớ nhung.  Không biết vì tôi đã quá quen thuộc với ca khúc này đến nỗi tôi có thể thấy được những hình ảnh như thế, những xúc cảm như thế, hay là giai điệu đã cho tôi cái cảm quan đó. 

Nếu như ta tách rời giai điệu và ca từ thì sao?

Tôi nghĩ là những ca khúc như Love Story, dù không nghe lời, ta vẫn có thể cảm nhận được cái tha thiết của mối tình nọ.  Cũng giống vậy, Speak Softly Love.

Bạn bảo tôi bạn không thích đọc lời.  Bạn muốn bài nhạc tự nó phải “kể câu chuyện” cho bạn, bằng giai điệu và tiết tấu.

Nhưng rồi có trường hợp như ca khúc tuần này, A World Without Love, một bài nhạc bi thương, mang tâm sự não nùng của một mối tình vừa tan vỡ.

Nhạc sĩ Trường Kỳ đã phổ vào giai điệu này một mối tình đang nồng nàn thắm tươi.

Tôi tự hỏi: Lúc hòa âm ca khúc Khi Có Nhau Trong Đời, bạn có nắm bắt được chút gì u sầu của nguyên tác không?

Khi Có Nhau Trong Đời

A World Without Love

NNT: Thời gian quả thật trôi đi quá nhanh. Nhanh tới nỗi mọi thứ tưởng chừng mới vài ngày tháng mà nhìn lại thì thật đã ở lại tít xa phía sau. Bất chợt nhớ ra, trong cơn mưa chiều Sài Gòn cũng như năm cũ đó, tôi đã hát cùng KẻJazz được 8 năm tròn. Ôi thời gian! Thế mà các anh em chưa từng được gặp mặt nhau lần nào ở đời thực. Cuộc đời đôi bên ắt hẳn nhiều đổi thay. Ít ra là chúng tôi (và cả bạn) đã già thêm. Tám năm không quá dài nhưng cũng đủ làm người ta đôi khi đuối sức, cạn kiệt. Ấy vậy mà KẻJazz vẫn ở đó, vẫn chưa từng lỡ một bản nhạc nào mỗi tuần. Thật khâm phục tinh thần âm nhạc rong chơi của 2 “kẻ” Thảo-Vũ.

Khổ nhất cho những ai không thể chọn rành rẽ giữa cơm áo và thi ca. Nói vậy cũng nghĩa là tôi đang than khổ. Vòng xoay của đời sống khốc liệt muốn nhấn chìm mọi thứ. Thời gian thâu nhạc của tôi ít dần theo thời gian. Bởi phải chạy đôn đáo khắp nơi để kiếm sống. Nên có lẽ vậy mà anh Vũ và anh Thảo cũng nhận ra, không còn giao cho tôi nhiều bài hát như trước. Hoặc cũng có thể đã nghĩ rằng tôi đổi thay? Đổi thay với sự mê hát như ngày đầu chẳng hạn. Bằng không thì là hai kẻ đã thay đổi? (haha) Tôi vẫn như thế, vẫn coi việc hát là một việc sống. Không thể thiếu vắng. Dù có biểu hiện đôi khi dưới những hình thức khác nhau nhưng bản chất nguyên sơ vẫn còn đó. Mỗi lần được giao bản nhạc mới là tôi vui sướng lắm.

Một ngày đầu tháng 9, khi tôi đang chuẩn bị đi công tác xa, anh Vũ chợt gửi tôi bản này –  Anh Vẫn Không Đổi Thay (Je n’ai pas changé). Như là một chiếc phao cứu sinh cho tôi trong những ngày rong ruổi nơi xứ người. Một bản nhạc đã cũ nhưng nghe lại vẫn mới nguyên. Giọng hát Ngọc Lan vang lên đâu đó trong không gian. “Anh vẫn không đổi thay, anh vẫn như cũ, tên lãng du trong đời em…” Thật hợp tình, hợp cảnh. Tôi nghe đi nghe lại bản phối của anh Vũ và cứ thầm thì suốt trên những chuyến xe mệt nhoài. Anh Thảo đề nghị tôi viết lời giới thiệu cho bản nhạc. Tôi chẳng biết viết gì cả. Suy nghĩ thì có thể miên man nhưng chữ của tôi thì hạn hẹp không thể diễn tả được. Thôi thì đành lấy tựa đề bài hát để nhắn nhủ với hai anh rằng tôi vẫn còn mê hát như xưa, vẫn lãng du trong cuộc đời rất nên thơ này.

NT: Thành thật cám ơn người bạn nhỏ (tuổi) từ nửa vòng trái đất. Tôi mãi “xôn xao” với “đời cơm áo” cho đến lúc nhớ ra bài hát tuần này thì đầu óc đã quá mệt mỏi, đến độ không có một ý tưởng gì hết. Rỗng tuếch. Đem thui. Bài vở vẫn nằm đó chờ đợi, luôn chờ đợi. Tôi nghĩ đến người bạn này. Tuy chưa gặp mặt, nhưng tôi vẫn luôn đọc những đoản văn của anh trên trang FB. Anh có một lối viết thật nhẹ nhàng, lãng đãng, làm tôi hay nhớ đến những ngày nào thật xa xôi. Lúc liên lạc với NNT, thì anh chàng cũng đang cùng cảnh ngộ. “Chưa có chữ nào nhảy ra,” anh nhắn tôi qua FB. Tôi không biết nói gì, chỉ ngậm ngùi vì hiểu rằng dòng đời lúc nào cũng đầy nghiệt ngã, và tôi cũng đang xuôi tay vì chẳng biết làm gì khác hơn.

Chỉ còn biết ngồi yên nghe anh hát, giọng hát trầm buồn, lời hát như muốn nhắn nhủ một điều gì đó…

Anh Vẫn Không Đổi Thay

Je n’ai pas changé

NT:  Dạo này thế giới mạng thật là um xùm hỗn loạn, chẳng thua gì ngoài đời vào những ngày tháng trước khi cuộc nội chiến Việt Nam kết thúc.  Đọc riết tôi đâm ra chán đời, đem phàn nàn với anh Ngu Yên.  Anh bảo, “Nhân chi sơ tính bổn… không tốt, nhiều ác hơn thiện.”

“Có phải vì vậy mà thỉnh thoảng phải có một “đấng cứu thế” ra đời?”

“Thì đó, từ ông Muhammad, ông Phật, ông Jesus, rồi sau này thì có ông Khổng, ông Lão.”

“Mỗi ông xuất hiện trong bối cảnh xã hội đang bị khủng hoảng, và thường thuyết giảng dựa trên những tệ nạn của xã hội, dân tộc và văn hóa đương thời phải không?  Ví dụ như Phật ra đời trong một xã hội Ấn Độ với hệ thống đẳng cấp, đầy bất công, nên ông thuyết giảng về tính vô thường, khổ nạn, v.v…”

Anh gật đầu đồng ý, “Giống như Khổng Tử xuất hiện cuối thời Xuân Thu ở Trung Hoa, khi nhà Chu đã suy xụp.  Bao quyền thế nằm trong tay của các chư hầu.  Đây là thời lễ băng nhạc hoại, xã hội mất hết tôn ti trật tự, mất luôn cả đạo đức luân lý nhân phẩm.  Nên Khổng phải đề cử mấy cái thuyết về nhân lễ nghĩa trí tín để cố khôi phục lại phần nào.”

“Hmm,” tôi suy nghĩ một chặp, “nhưng mà hình như những nỗ lực này thấy cũng chẳng đi tới đâu.”

“Bởi vậy, cho nên ông Lão đâm chán, một ngày cởi trâu đi vô sa mạc rồi biến mất luôn.”

“Ủa, từ hồi nào tới giờ tui nghe ổng cởi nai lên núi mà.”

“Tầm bậy nà.  Ổng cởi trâu.  Mà trâu chỉ thích sông nước đầm lầy, không biết cắc cớ gì mà cởi nó đi sa mạc.”

Nếu bạn giống tôi, thì đến lúc này đầu óc cũng hơi lùng bùng rồi.  Nên tôi đổi hướng.

“Ủa, mà lễ băng nhạc hoại là cái lễ gì?”

“Có lễ mẹ gì đâu.  Chỉ có nghĩa là ‘lễ nghi thì hư, âm nhạc thì hỏng’.”

Ấy, thời nhiễu nhương thì âm nhạc lại hay hỏng.  Ngày nay coi bộ cũng không khác gì mấy. Thôi thì ta cứ tìm nghe nhạc cũ để nhớ những ngày thái bình xưa.  Ta hãy nghe Triệu Vinh và ca khúc Bài Luân Vũ Mùa Mưa mà nhớ cái thuở vàng son vậy.

(Câu chuyện bên trên thật ít giả nhiều. Chung chung thì bối cảnh có thật, nhưng viết từ trí nhớ thì chắc có it nhiều hư cấu. Muốn rõ hơn hãy hỏi anh Ngu Yên nhen.)

Bài Luân Vũ Mùa Mưa

The Last Waltz

NT:  Ballad of the Sad Young Men mở đầu với mấy câu:

Sing a song of sad young men – glasses full of rye. All the news is bad again; kiss your dream goodbye. (Hãy hát một bài cho bầy trai trẻ đang sầu buồn, bên ly whiskey đầy. Chẳng còn tin gì tốt lành nữa, đừng mơ tưởng chi cho tương lai)

Tôi nghe lần đầu qua tiếng hát của Rickie Lee Jones; tiếng hát có một không khí nhầy nhụa của nước miếng, cái cay xè của khói thuốc lá, cái lãng đãng của hơi men.  Nghĩa là tiếng hát có đầy ngôn ngữ không lời để chuyên chở một bài hát về sự thất vọng trong đời sống.

Bài hát này được viết bởi nhà thơ Fran Landesman, một nhà thơ của Beat Generation, cùng thời với Allen Ginsberg và Jack Kerouac.  Vì vậy, ca từ đọc như là một bản thi ca cho một thế hệ đã đi lạc, một thế hệ mắc kẹt giữa Đệ Nhị Thế Chiến và chiến tranh Việt Nam.

Một ca khúc chịu ảnh hưởng ít nhiều từ The Waste Land của thi sĩ T. S. Eliots và All the Sad Young Men của F. Scott Fitzgerald.  Không gian của ca khúc lạnh nhạt hờ hững (apathy) che dấu những lo âu bấc trắc (angst) không lối thoát.  Những hình ảnh của bầy con trai “trôi dạt qua thành phố”, “uống cho cạn đêm tối”, “cố gắng không chìm trong cơn say”, “mắc nghẹn với xuân thì”, “ngớ ngẩn diễn trò ái ân”; một cái nhìn khách quan, hầu như cũng lãnh đạm không kém.

Một ca khúc trong vở nhạc kịch The Nervous Set, vở nhạc kịch đầu tiên về thế hệ này.

Lần đầu nghe nó, tôi rất dững dưng vì cái không khí hờ hững.  Nhưng dần dà những âm vang như bám rễ, những hình ảnh chập chờn như những thước phim lặp đi lặp lại.  Một phần nữa, những ca sĩ trình diễn ca khúc này là những người tôi thích nghe như Roberta Flack, Kurt Elling, Boz Scaggs, Nils Landgren, và Rickie Lee Jones như đã nói.

Nó thật như một món rượu khó nuốt nhưng uống lâu thì thành ra nghiện.  Thế thôi.

Lời Ca Cho Bầy Trai Trẻ

Ballad of the Sad Young Men

NT:  Tôi nghe nói trong môn vật lý lượng tử có một cái thuyết khó giải thích.  Khi một “vật” đang bị quan sát, “vật” bị quan sát và “kẻ” quan sát ảnh hưởng nhau và hành động của “vật” đó sẽ thay đổi.  Có nghĩa là những gì ta biết trên lý thuyết không thể kiểm chứng hoàn toàn được vì một khi ta “có mặt” thì cục diện không còn như trước.  Và cũng có nghĩa là ta sẽ chẳng bao giờ biết được cái gì hoàn toàn đúng hay sai, thật hay giả, bởi vì mọi cái biết đều có tính cách chủ quan.

Trong cái mập mờ ấy, có bài thơ của Heinrich Heine, Die Heimkehr XX đã được Schubert phổ nhạc từ cuối thế kỷ 19.

Die Heimkehr XX

Still ist die Nacht, es ruhen die Gassen,
In diesem Hause wohnte mein Schatz;
Sie hat schon längst die Stadt verlassen,
Doch steht noch das Haus auf demselben Platz.

Da steht auch ein Mensch und starrt in die Höhe,
Und ringt die Hände, vor Schmerzensgewalt;
Mir graust es, wenn ich sein Antlitz sehe—
Der Mond zeigt mir meine eigne Gestalt.

Du Doppelgänger! du bleicher Geselle!
Was äffst du nach mein Liebesleid,
Das mich gequält auf dieser Stelle,
So manche Nacht, in alter Zeit?

Trở Về XX

Đêm lặng lẽ, phố phường yên nghỉ,
Trong ngôi nhà kia xưa có người thương.
Nàng rời bỏ thành từ lâu biền biệt,
Nhưng căn nhà vẫn đứng chốn cố thường.

Có kẻ kia cũng đứng trông trời ngấn lệ,
Vặn đôi tay vì đớn đau giày vò.
Tôi rùng mình khi thấy gương mặt ấy—
Ánh trăng soi chính bóng dáng tôi đó.

Hỡi bóng song sinh! Người bạn nhợt nhạt!
Cớ sao ngươi nhại nỗi khổ tình ta,
Đã dày xéo tim này nơi chốn cũ,
Biết bao đêm tháng đã qua ngày xa? *

Và cũng trong cái không khí nhập nhòa ấy, mời bạn nghe ca khúc Buồn Tiếp Nỗi Buồn của Ngu Yên qua tiếng hát ma mị của Julie Quang.

Buồn Tiếp Nỗi Buồn