Koɗo men hannde

France, gila 01 lewru 9ɓuru sukaaɓe ɓe heɓaali duuɓi 15 waawata gollirde Mejaaji Renndo. Hooreeɓe leydi ndii ɓami sariya haɗuɗo ɓee fayɓe gollirgol ɗii mejaaji. Ko saabi ngal pellital ko hiwgol hakkille ɓee sukaaɓe, hiwaɓe e cukkanɗe e dow internet wonndude e bowdi saabotoondi duudannde (addiction). Afrique, hay leydi wootiri ɓamaali sariya haɗuɗo sukaaɓe ɓe duumi mun toowaali gollirgol mejaaji renndo, kono ndee toɓɓere fuɗɗaama yewteede e nder leyɗe goɗɗe. E b’iol Dr Mamoudou Kane, ñawndoowo hakkille, bone ɗii mejaaji kesi hino mawni e hakkille ɓee sukaaɓe pamarɓe. Ko kanko woni koɗo men hannde. Himo jaaboo laamnde Ibrahima Timbi Bah...

Europe, waɗii jonte cumuuji hino jaali e nder leyɗe ɗuuɗuɗe. Ɗum ko wano France e Espagne. Giiteeli no immi, no sunna ladde e cuuɗi. Ektaarji ujune teemede sumii, yimɓe ujune egginaama. Haa hannde, hooreeɓe ɗeen leyɗe ronku waawde dartinde ngee yiite. Ko holɗum saabi ɗii cumuuli? Fii honɗum ardiiɓe ɗee leyɗe Europe ronku huɓindaade ɗi? Mbele kulol no woodi wota sifa ɗii cumuuli layu e leyɗe goɗɗe ɗe wona Europe wano Afrik e duuɓi arooji sabu mbayliigu weeyo?

Koɗo men hannde ko Abdoulaye Gonkou Bah, ardiiɗo fedde ACOREC Guinée, haɓoore mbayliigu weeyo. Himo jaaboo laamnde Ibrahima Timbi Bah...

Guinée aadike heɓtugol defte maɓɓe ɗe France jattuno sahaa kolonaaku. Ardiiɓe ndii leydi ƴamii hooreeɓe France jonnitugol ɓe ɗeen winndanɗe. E ɗeen defte ɗe ɓee portooɓe jattuno hino tawa kaamiluure Almamy Samory Touré, haɓunooɗo kolonaaku, wonndude e defte ɗuuɗuɗe ittanooɗe Foutah Djallon. Almaamiiɓe e waliyuuɓe ardinooɓe ngal diiwal winnduno defte hittuɗe e baŋŋeeji nguurndam heewɗi.

Ngam taskagol ko woni e ɗeen defte e nafoore majje, koɗo men hannde ko Professeur Mamadou Dindé Diallo, taarikayanke mawɗo, cukko hooreejo iniwersite Kankan, e nder Guinée. Himo jaabo laamnde Ibrahima Timbi Bah

Mauritanie, Kaaldal walla yeewtere ngenndi fuɗɗoto e ɗee balɗe garooje. Ndee yewtere renndinan hooreeɓe leydi ndii e lunndiiɓe maɓɓe. Ɓee ɗiɗo fottii e toɓɓe haanaaɗe yeewteede e nder ndee jonnde saatiinde. Toɓɓere fawiinde e ɓooyeendi wonndude e limoore manndaa tawetaake e ngal kaaldal. Teddingol hakeeji neɗɗanke, laamu potal, e nunɗal cuuɗi ñaawirɗi ɗii, ko toɓɓe ɓurɗe himmude e ndee yeewtere. Ngam taskagol ngal kaaldal, hiɗen jaɓɓii hannde Prof Gourmo Abdoul Lo, ardiiɗo fedde politik lunndiinde laamu, UFP, Union des Forces du Progrès. Himo jaaboo laamnde Ibrahima Timbi Bah...

Macky Sall aran Senegal e ndee aljumaare. Oo hooreejo leydi kiɗɗo yiidan e Bassirou Diomaye Faye, lomtiiɗo mo e jappeere laamu. Ngol dawol Macky Sall ko wakutuuji seeɗa tan ɓooyata. Ɓee mawɓe leydi ɗiɗo yewtan ko faati e kandidaaku Macky Sall e yiilorde Dental Adunaaru ONU. Nguu njillu hino waɗde saaho mo alhaali politique Senegal jiiɓi, sabu lurral hakkunde Bassirou Diomaye Faye, ardiiɗo leydi ndii e Ousmane Sonko laatiiɗo hooreejo suudu sarɗinkooru nduu. Ko holɗum saabi ngol garol Macky Sall e oo saaha ɗoo? Haa hannde Senegal jaɓaali bammbude Macky Sall e kandidaaku makko ONU, mbele ɗum wayloto? Koɗo men hannde ko Zakaria Diallo, hertorɗo dawro, wiɗtotooɗo to iniwersite Gaston Berger mo Saint Louis. Himo jaaboo laamnde Ibrahima Timbi Bah...

Guinée, guyaale hino heewi ko waɗata saaha ndarte ngenndiije walla eksamenji janngooɓe. Haa hannde, pehe ɗe ardiiɓe jannde leydi ndii ƴetti ɗee, waawaali dartinnde ɗee guyaale. Ko ɗum saabi hikka, yo ɓe nanngu kala janngooɓe e jannginooɓe waɗuɓe guyaale e ɗen ndarte. Ɓe fow, ɓe fawaama junngo ɓe ñaawaama. Woɓɓe e maɓɓe fawaama kaso wonnude e yoɓugol alamaani. Taw si ɗee yagginanɗe haɗan ɗee guyaale ? Mbele ɗee guyaale hino jaali e nder ndii leydi fow ? Ko holɗum woni batte majje e dow jannde ndii leydi? Koɗo men hannde ko Alpha Oumar Baldé, inspekteerjo walla ƴewtotooɗo jannde kiɗɗo e nder guinée. Himo jaaboo laamnde Ibrahima Timbi Bah... 

Mali e Algerie no e laawol wurnitugol jokkondiral mun e banŋe diplomasi. Caggal luural ɓurngal hitaande, ɗee leyɗeele ɗiɗi kollitii gartugol ammbasadeeruuji mum en e nder ɗee laamorɗe majje. Wano non kadi, ɗe udditi weeyooji majje uddanooɗi gila ngal lurral fuɗɗi.  Ngal pellital hino feññini anniya laaɓtuɗo ngam wuurtinde gollondiral ɗee leyɗe ɗiɗi, e bi’ol hertorɓe diplomasi. Ɗum non, hayso tawi ngal waɗi saaha nde Mali woni caɗeele ndeenaagu tiiɗe.  Fedde kuliyankoore JNIM e murtuɓe FLA hino hawri ngal háɓugol ardiiɓe Bamako. Hooreeɓe Mali hino tuumuno Algerie wallugol ɗee pelle.    Ngam taskagol oo annuya Mali e Algerie hiɗen jáɓɓii Dr Abdoul Ba ganndo politik. Himo jaaboo laamnde Rama DIALLO...

Foolotiro fuku-koyngal adunaaru hino jokki. Ɗiɗaɓal timmoode fuɗɗoto janngo. Ko France fottata e Espagne. Faɓɓi-janngo ko Argentine e Angleterre, yerondirta. Hay ɗiɗɗal gootal Afrique heddaaki e ngal foolotiral. E nder kippuuji sappo Afrique tawanooɗi ɗin, 9 feƴƴuɗo 16ɓal timmoode, ɗiɗi feƴƴi 8ɓal timmoode, kippu gooto tawa e 4ɓal timmoode.

On kippu ko Maroc, ɓe ɗiɗɗal France yaltini. Holko saabi e ngol laawol ɗoo Sénégal waawaali muutaade ? So en waɗi ɓeto tuugaade e ko feƴƴi e ngoo foolotiro, mbele lato-ballon Afrique no yaarude yeeso? Holko saabi ɗiɗɗe Afrique heewɗe koka silmaaji sakkitiiɗi fiya? Koɗo men hannde ko Alassane Ndiré Diallo, jaayndeyanke heertorɗo coftal-ɓalli. Himo jaaboo laamnde Ibrahima Timbi Bah

France, suudu ñaawitirdu Paris sokii Marine Le Pen kaso ngo duuɓi tati. Ɗiɗiiji ɗin o lelotaako, gootol ngol o waɗane mullo electronik, no wie bracelet électronique. Oo debbo lunndiiɗo laamu toŋanaama tawegol e suɓeteeɓe hooreyaaku leydi e nder lebbi 15. Suudu ñaawitirdu nduu, googini wonnde oo dawroyankeejo waɗi jiɓuru jawdi saaha nde o wonno to parleman Europe. Marine Le Pen, ardiiɗo fedde dawro fantiyankorde ñaamo, holli waɗan wollitannde ngam fusugol ndee ñaawoore. Sabu ndeen wullitannde sariya no newnanimo tawegol e suɓngooji hooreyaaku arooji e hitaande 2027. Ngam faamugol ndee toɓɓere, koɗo men hannde ko Amoussoulé Diallo, hertorɗo politik jooɗiiɗo Paris. Himo jaaboo laamnde Ibrahima Timbi Bah.

Toɓooli e waameeji saabike maayeele heewɗe e nder leyɗe hirnaange Afrik e ɗee balɗe faltiiɗe ɗoo. 59 maayi Côte-d’Ivoire, 34 maayi Ghana, 7 maayi Niger e limoore ardiiɓe ɗeen leyɗe. Kooreeji walla ɓeyngureeji ɗuuɗuɗi boniraama. Sifa ɗii boneeji hino waɗa hitaande kala hayso tawi hikka ɗi yaawi arude. Holko saabii ɗee maayele waɗuɗe e fuɗɗoode nguu
dunngu ? Hol saabi laamuuji ɗee leyɗe ronku dartinnde ɗii fitinaaji ɗi ilam woni e saabaade ? Koɗo men hannde ko Dr Mamadou Lamine Bah, hertorɗo météo. Himo jaaboo laamde Ibrahima Timbi Bah ....