Kuwentong Pilipino sa Tagalog at Ilocano

Historical biographical account about Norwegian scientist-explorer Fridjtof Nansen and his heroic and daring crossing of Greenland's ice cap. FINAL part of the 4 episodes in Tagalog version.

EXCERPT:

"...Sa nakaraan, nangyari na nailihis at napalayo sila sa nakatakdang lugar na pag-uumpisahan nila ng pagtawid sa Silangang tagiliran ng Greenland. Natangay sila ng naanod na hielo palayo, kung kaya ilang linggo na kinailangan nilang labanan ang mga pagsubok ng panahon habang sila’y nahilang mapalagi sa hielo. Tibay ng loob, lakas ng katawan, tapang ng ispiritu at sientipikong pag-iisip ang naging puhunan at gabay nila sa mga sandaling iyon na sila’y nakipagtunggali sa mga nanunubok na kondisyon ng panahon.

Ilang linggo silang naglakbay sa tubig na lulan ng kanilang dalawang bangka upang mapapunta sila sa takdang na orihinal na pakay nila. Sa kanilang paglakbay, nakasalubong sila ng mga tribung Inuit at nakipagpalitan sila ng mga gamit. Subalit hindi sila nagtagal sa mga nadaanan nila dahil naghahabol sila nga tiyempo. Ang probisyon nila ay naitakda para sa bilang na panahon at kailangang matapos nila ang ekspedisyon bago ito maubos.

Hindi masukat ang kanilang mga hirap at pagod sa paglalakbay sa dagat bago sila nakarating sa bahagi ng takdang na siyang pinag-umpisahan nila ng kanilang pag-tawid sa interior na disyertong hielo. Nakayanan nilang pinagwagia-an ang mga pagsubok sa kanila sa tubig. Pagdating sa takdang at sa looban ng disyertong hielo, Iba naman ngayon ang tumambad sa kanilang mga hamon. Iniwanan nila ang mga bangka nila at ang kanilang sumunod sa gamit sa paglakbay ay padulas at ulnas. Mapanganib ang loobang hielo. May mga bagyong niyebe na nagpahinto sa kanilang pag-abanse.

Mabagsik na init ng araw at nakakasunog na sinag mula sa naarawang niebe ang hinarap nila sa araw. Dagsa ang mga bitak bitak na hielo at malalaking siwang sa kanilang dinaanan. Kahalili nito ang malambot at madulas na ibabaw ng niebe. Umakyat at dumaan sila sa mga matatarik na talampas. Sa kanilang paglakbay, kanya-kanya silang may dalang mabibigat. Dumapo sa kanila ang uhaw sa tubig, sakit sa katawan, pagod at pagkapilay.

Noong unang araw ng SETYEMBRE, dumating sila sa ituktok ng matarik na hielo. Sa pagmatyag ni Nansen sa kapaligiran, napagtanto niya na narating nila ang mataas na patag ng hielo na interior. Ang elebasyon nila sa sandaling iyon ay sumukat ng PITONG LIBO SIYAM NA RAAN AT TATLUMPO (7,930) na talampakan at ang sukat ng puwersa sa atmospera na mababasa sa hawak nila noong ‘BAROMETER’ ay siyang pinakamataas na sukat na marehistro ng instrumento - LIMANG DAAN AT LIMAMPUNG MILIMETRO NG MERKURIO o 550 mmHg (millimeters of mercury).

Sa elebasyon na kinaroroonan nila noon, manipis ang ibabaw ng niebe na tinutunaw ng init ng araw dahil ang natutunaw ay ang pinakabagong bagsak na niebe lamang. Natutunaw ang bagong bagsak at nagiging malagkit ito. Subalit pagbaba ng araw, titigas na din itong hielo. Iyong manipis na bagong hielo sa ibabaw ng makapal na lumang hielo ay siyang magsisilbing sapin na babagsakan ng susunod na pagbagsak ng niebe. .."

PLEASE LISTEN TO PODCAST FOR THE FULL AND COMPLETE EPISODE.

Historical biographical account about Norwegian scientist-explorer Fridtjof Nansen and his heroic and daring crossing of Greenland's ice cap. This is the THIRD of 4 episodes in Tagalog version.

EXCERPT:

"...Noong ika-APAT ng Agosto, nakarating sila sa bukana ng SEHESTED FJORD at doon, nagdidikit-dikit ang mga pagkakatigas na hielo. Sinikap nilang nagsagawa ng mga siwang sa pagitan ng mga hielo. Hindi sila humintong nagsag-sagwan hanggang mag-ala-una na ng madaling araw at nakarating sila sa maliit na isla na tinawag na UVIVAK (‘yuvivak’).

Nagpatuloy silang nana-ga ng nagdidikit-dikit na hielo at naggagawa ng puwang sa pagitan ng mga ito para sa kanilang pagdadaanan. Iyong napili nila noon na maliit na isla na siyang pinagtayuan nila ng kampo nila sa sumunod na araw, natuklasan nila na dagsa ang mga mababagsik na lamok doon. Ito ang nakapahirap na naman sa kanila.

Sa kanilang pinaglakbayan, mapanganib ang mga pagitan ng mga gleyser dahil malimit noon na biglang nababasag at bumabagsak ang malalaking bahagi nito sa tubig sa ibaba nito. Dumaan sila sa mga fjord at noong makarating sila sa malapit sa isla na SINGIARTUARFIK, nakita nilang may kampo na naman ng mga Inuit doon. Nalaman nila na ibang tribu noon ito noong napalapit sila. Kaagad na nagtakbohang palayo ang mga tao sa tribu. Noong makarating sina Nansen sa malapit sa mga tolda, walang naiwan doon at isang aso ang sumalubong sa kanila.

Hindi naglaon, may dahan -dahang lumapit sa kanila na babai. Sinundan ito ng isa pa. Nang-abot si Nansen ng lata na gaya ng kanyang ibinigay sa unang tribung naka-enkuwentro nila. Dito sa tribung sumunod na ito nakipagpalit sina Nansen ng mga alay. Binigyan sila ng tribu ng na-daing (napatuyo) na karne ng seal at bilang ganti sa kanila nina Nansen, binigyan nila ang mga ito ng karayom at lata. Sa mga Inuit sa panahong iyon, mahalaga ang karayom at lata na dala-dala ng mga estranghero/dayuhan dahil nagagamit nila ito sa pananahi ng kanilang mga kasuotan. Mas matibay noon ito kaysa sa karaniwang karayom na na gawa sa buto na siyang gamit nila.

Habang sila’y patuloy na naglakbay patungong hilaga (north), marami silang mga nadaanang mga isla at fjord na napansinni Nansen na wala pa sa mapa noon na hawak niya. Ang mapa niya noon ay siyang pinakabagong napalabas na nakalathala sa mga panahong iyon.

Natuklasan din nila na pagkarami-rami ang mga ibon at hayup na lumilipad na naninirahan noon sa mga batuhan at talampas sa gilid ng lupang kalapit ng tubig-karagatan. Dumating ang panahon na wala na silang nakakatagpong mga tribu at noon nagsimulang mag-atubili ang dalawang Sami sa kanilang patuloy na paglakbay pa-hilaga. Noong lumaon, nagsimula na silang umangal at magreklamo.

Bago sila lumuwas noon mula Kristania (Oslo), ipinangako ni Nansen sa kanila- na mga kasama niya, na marami at sobra sa magkasya sa kanila ang pagkain at inumin kaya mabubusog sila araw-araw. Subalit sa mga panahon na iyon, kinailangan na noon na mai-rasyon ang pagkain. Umangal si Balto dahil wala nang nabubusog nang husto sa kanila mula noong nakarating sila sa takdang.

Dagdag pa nito na kinakailangan nilang kayaning isagawa ang kung anu-anong klaseng mahihirap na trabaho. Nagpaliwanag si Nansen na kung magpasasa sila ng pagkain araw-araw, ang kanilang probisyon ay makakaabot lamang hanggang sa kalagitnaan ng Greenland. Mauubusan sila ng pagkain. Sa kalagitnaan ng disyertong hielo, sala silang makukuhanan ng pagkain kundi ang kanilang dala-dalang baon lamang. Kapag maubusan na sila ng pagkain, magsisi man sila, ito’y huli na. .."

PLEASE LISTEN TO PODCAST FOR THE FULL AND COMPLETE EPISODE

Historical biographical account about Norwegian scientist-explorer Fridjtof Nansen and his heroic and daring crossing of Greenland's ice cap. Second of 4 episodes in Tagalog version.

EXCERPT:

"...Sa nakaraan, masigasig na naghanda si Fridtjof para sa kanyang matapang na hangaring magsagawa ng ekspedisyon na ito. Dahil wala pa noong nakakagawa nito, marami ang mga datus na kanyang pinag-aralan at pinag-isipan at ginawang gabay sa kanyang pagplano para sa paglalakbay na kanyang isasagawa. Sa preparasyon pa lamang, may mga hamon na. Subalit buong-buo ang loob nito at walang anong bagay, kadahilanan o sino pa mang nilalang ang makakasuway sa kanya sa kanyang hangarin. Noong makatagpo ni Fridtjof ang kanyang mga makakasama sa ekspedisyon na ito, nagulat siya sa dalawang naipadala na makakasama niya dahil wala sa mga ito ang kanyang hiniling at inasahang kaukulang katangian. Gayunpaman….

Malakas din naman ang tiwala ni Nansen sa sarili niyang pisikal na kakayahan upang maisagawa ang mga kakailanganing gawain na nangangailangan ng lakas at tibay ng katawan. Palibhasa, siya’y sanay na sanay nang mangsubok sa tibay at tatag ng kanyang katawan, kaisipan at kalooban. Marami na siya noong naranasan at nalagpasang mga pagsubok sa mga kagubatan sa paligid ng kanilang pook na tirahan. Malakas ang loob at matapang ito kahit siya ay nag-iisa. Mahiligin siya sa isport na CROSS COUNTRY SKIING kahit siya nagso-solong naglalakbay. (Itong klase ng Isport na ito ay pagpapadulas sa niebe na may gamit na dalawang mahaba at makitid na padulas sa magkabilaang paa at may gamit na baston na pangtulak upang makalarga at maglakbay ng malayo.)

Malayo-ang paglakbay sa ibabaw ng niebe at hielo sa isport na ito. Subalit malakas ang loob ni Nansen at malimit siyang nag-iisang nagpupuntang magkampo sa malalayong lugar. Magtayo ito ng kanyang kampo sa kagubatan at malimit na ang kanyang mahuli o mapamaril na hayup o isda lamang ang kanyang pagkain. Noong binatilyo siya, nagkampeon ito ng labing-dalawang beses sa isport na malayo-ang paglakbay sa padulas (cross country skiing). Noong siya’y nagkaedad ng LABING WALO (18), siya ang may hawak ng tala ng pinakamabilis na atleta sa isport na ‘skating’ sa sandaigdigan. Ang distansiyang tinahak noon sa kompetensiyang ito ay isang milya. Ang ‘skating’ naman ay maiba sa ‘skiing’. Sa skating, ang pagdadaanan ay matitigas na patag na hielo at ang gagamitin sa magkabilaang paa ay kasuotang sapatos na may talim sa ilalim upang ito ay makapag-dausdos sa matigas na hielo.

Nagplano ng masinsinan si nansen sa kanyang ekspedisyon. Inisa-isa niyang pinag-isipan ultimo ang mga pinakamaliliit na bagay para sa kanilang mga gagamitin at pangangailangan- magmula sa kasuotan, kagamitan sa pagpapadulas at paglayag, lutuan, tutulugan, tolda at pagkain. Maliban sa daing at napatuyong karne sa taba na tinatawag na PIMMICAN, nagdala din siya ng napatigas na tinapay, biskwit, asukal, napatuyong mga gisantes at lentil na mapakuluan at magamit na sopas, tsaa at kape. Nagkonsulta siya kay Nordenskjold at sa isa pang beteranong manlalakbay na mananaliksik na si GUSTAV HOLM tungkol sa mga kagamitan at suplay ng ekspedisyon..."

PLEASE LISTEN TO PODCAST FOR THE FULL AND COMPLETE EPISODE.

Historical biographical account about Norwegian scientist-explorer Fridjtof Nansen and his heroic and daring crossing of Greenland's ice cap. First of 4 episodes in Tagalog version.

EXCERPT:

"...Ang bahaging ito ay naratibo tungkol sa isang nabubukod-tanging Noruego at ang kanyang naisagawang paglakbay sa bahagi ng mundo na hindi pa noon napuntahan ng tao. Ang pangyayaring ito ay naganap noong mga ika labing walong (18) siglo, bago pa maimbento ang sasakyang panghimpapawid. At bagaman hindi masyadong naririnig na nababanggit ang pangalan ng mamang ito, malaki ang naging katuturan ng kanyang mga nagawa para sa katauhan. Malaking tulong ang kanyang mga naipamanang aral at kaalaman sa mga sumunod na henerasyon. Ang katotohanan niyan, magpahangga ngayon, ang sistema na kanyang ginamit sa kanyang paglakbay bilang eksplorer ay nagagamit pa rin ngayon. Ang ating paksa ngayon ay si FRIDTJOF NANSEN at ang naratibong ito ay tungkol sa kanyang MAKASAYSAYANG PAGTAWID sa GREENLAND. Ito ay siya ring KAUNA-UNAHANG PAGLAKBAY ng tao sa interior na higanteng hielo na nakasaklob sa buong isla. Maisasalaysay natin ang pangyayari sa seryeng ito na nahati sa apat na bahagi. Kilanlin natin si FRIDTJOF at ating tunghayan ang mundo at tiyempong kanyang pinagkabuhayan.

UNANG PAUNAWA

Sa isang dako ng mundo na nasa itaas na dulo ng planetang LUPA, narito ang mga malalamig na mga bayan. Isa dito ang nasyon ng Noruego (Norway) na kilala rin bilang “Kaharian ng Noruego.” Bahagi ito ng rehiyon na tinatawag na SCANDINAVIA na nasa Norteng itaas ng Lupa. Kilala ang ibabaw ng Lupa na siyang kabuo-an ng ARKTIKO (Arctic Circle) o SIRKULO ng ARKTIKO. Lupang kinaroroonan ng mga nagtataasang mga bundok ang Noruego at ang kanlurang bahagi nito ay natatakpan ng hielo at malaon nang mga tumigas na niebe. (*Sa kuwento nating ito, maari ding mababanggit dito ang mga karatig bayan ng Noruego na kasama nitong bumubuo ng Arktiko. At ito ang mga bayan ng Greenland, Islandia (Iceland) at Dinamarka (Denmark) dahil ang mga ito ay may kinalaman din sa mga ibang pangyayari dito sa salaysay na ito.

Kung nasanay ang mga tao na karaniwan na sa araw-araw ay nagbubukang liwayway at nagtatakipsilim bago dumating ang gabi, may ipinagkaiba doon sa bandang dulong Norte o Hilaga ng Noruego.

Pagdating ng buwan ng Mayo at Hunyo, lumulubog ang araw ng tatlo hanggang limang oras lamang sa gabi. At sa buwan ng Hunyo, ni hindi ito lulubog ng lubos. Ito ang buwan na tinatawag na ‘summer solstice’ o solstis ng tag-init at ito ang tiyempong pinakamahaba ang mga araw. Ang dahilan nito ay malapit ang Noruego sa North Pole o Pang-ibabaw na Dulo ng Daigdig.

Ang mga taong nakatira doon ay galing sa mga lahing matagal na panahon nang nabuhay at nanirahan doon. Kung kaya, nasanay na ang kanilang mga katawan sa katutubong lamig ng kanilang kapaligiran. Marahil na kakatwa kung bahit ang bansang ito ay labis-labis ang kalamig nito subalit nakikilala sa sandaigdigan na ito ang bansang naitalang may pinakamasayang mga naninirahang tao sa Lupa. "

PLEASE LISTEN TO THE PODCAST FOR THE FULL AND COMPLETE EPISODE.

Historical and biographical account about Norwegian explorer, scientist, polymath and humanitarian hero - Fridtjof Nansen and the first crossing of Greenland’s inland ice. This narrative is in the Ilocano dialect. This is 4th in four parts.

EXCERPT:

Daytoy Daytoy MAIKA-INNEM A PULO KET INNEM NGA EPISODE wenno E66 ti Maikapat a paset ti podcast maipanggep iti daydi umuna a pannakadaliasat ti kadakkelan nga isla ditoy daga a nakaluban ti hielo – daytoy ti nasyon a managan GREENLAND nga inrusat ni Fridtjof Nansen, maysa a Noruego. Iti napalabas, napasamak a naiyadayoda unay manipud iti daydi gandatda a pagsangladan. Iti kasta, kinapilitan nga sublianda daydi nakaitulodan kadakuada ket manipud idiay, inkagumaanda ti nagga-gaud a nagturong iti daydi gandatda a paset ti daga. Iti bayat ti panagdaliasatda, nakasab-sabatda ti natibo nga Inuit a nakisinnuk-sukatanda ti ban-banag. Ngem saanda a nagbay-bayag kadagiti nalabsanda agsipud ta tiempo ti kamkamakamenda. Maysa pay, daydi balonda a pagbiagda ket naikeddeng nga apag-isu laeng iti nairanta a kabayag ket addanto paggibusanna. Adu a bannog ken rigat ngem nakagtengda iti puesto ti igid ti daga a nangikeddengan ni Fridtjof a pagrugiandan nga agballasiw iti interior ti isla. Kalpasan dagiti pannubok iti danum a sinang-sangoda, itan, naisupadi man met idin dagiti pannubok a nagur-uray kadakuada iti tengnga ti awan pagpatinggaanna a hielo iti aglawlawda. Saanen a bilog ti usarda no di ket paduyas. Kasinnublat ti panagpaduyasda ti naunday a panagkalkalab ken pan-pannagnada a nagguy-guyod kadagiti im-imetda a pagbiaganda.

Idi umuna nga aldaw ti Setyembre, nakagtengda iti maysa a tapaw ti sang-sang-atenda a hielo, ket iti panangamiris ni Nansen iti aglawlaw, napatta-pattana a nagtengda ti nangato a kapatagan ti hielo nga interior. Daydi elebasyon a nagtengda ket nagrukod iti PITO RIBU SIYAM A GASUT KEN TALLOPULO (7,930) a kadapan ket ti sukat nga impakdaar daydi iggemda a ‘barometer’ (instrumento a pangsukat iti puersa ti atmospera) ket isut’ kangatuan a rukod ti puwersa a marukodna – nga LIMA GASUT KEN LIMAPULO a MILIMETRO TI MERKURIO wenno 550 mmHg. Iti daytoy nga elebasyon, naingpis laeng a rabaw ti niebe ti runawen ti pudot ti init ta daydi laeng agarup nai-yarpaw a baro a nainayon. Agrunaw nga agbasa ken napigket daytoy ket tumangkento manen inton bumaba ti init. Daytoy naingpis a hielo iti tapaw ti napuskol a niebe a di narunaw ket isunto met ti sapin ti sumuno nga agurnong a niebe iti rabawna. Kastanto man met laengen ti pagbanagan ti sumuno a panagtudona iti niebe iti rabii. Iti kasta daytoy nga estado ti niebe ti nakapadagsen iti panagguyodda ta kasla da agguyod iti kapitakan. Nadagsen ti panagtinnag ti niebe kadagidi simmaruno a lawas. No agtudo ti niebe iti rabii, magaboran ti toldada ket no bumigat, agkalida ti pagruaranda nga aggapu iti uneg. Urayto dagidi pasagadda, kaliendanto met idiay nakagaboranda iti niebe. Dagidi saan a makaluban a paset ti rupada ket agpeggad iti pannangan ti lamiis. Agbalay pay ti hielo iti rupa ken barbasda ket tumangkenda pay iti bibigda. Idi dimteng ti panagkapigsa ti angin idi maika PITO (7) ti Setyembre, nagpupokda iti uneg ti toldada a naguray iti panagkalma bassit ti panawen.

Nagdaliasatda iti kasla di-maung-ungpot a disyerto a hielo. Kas iti panangisarita ni Nansen maipanggep iti kadagidi a panawen: tallo laeng ti nakitkitada iti inaldaw-aldaw: daydi init, daydi awan tungpalna a puraw a niebe ken isuda nga innem nga agkakadua . Daydi kompasda ti gabayda iti turongda. Maika-PAT 4 ti Setyembre idi nalabsanda daydi kangatoan a bantay a nagrukod iti DUA RIBU PITO GASUT KEN DUAPULO (2,720) a milya ti kangatona. Nakasalogdan ket iti daydi disso nga ayanda im-impendan a saanen nga agbayag ket makakitadan iti pudno a maris ti husto a daga..."

PLEASE LISTEN TO PODCAST FOR THE FULL AND COMPLETE EPISODE.

Historical and biographical narrative about Norwegian explorer, scientist, polymath and humanitarian hero - Fridtjof Nansen and the first inland crossing of Greenland. This narrative is in the Ilocano language. This is third of 4 parts.

EXCERPT:

"... Iti maika-4 ti Agosto, addada iti wangawangan ti Sehested Fjord ket nagdedekket iti nairteng dagidi hielo idiay ngem inkagumaanda ti nangiyar-aramid iti rengngat ken namagsina kadagidi agtatapaw a hielo. Nagpatinggada iti ala-una ti parbangon a nagga-gaud agingga iti dimtengda iti bassit nga isla a managan Uvivak. Nagtultuloy daydi panagbalbalsigda iti hielo a nangwayawaya iti paglasatanda. Daydi napilida a bassit nga isla a nagkampoanda iti sumuno nga aldaw ket naduktalanda a reprep dagiti lamok a nangrim-rimurder kadakuada

Nagpeggad dagiti nagbabaetan dagiti gleysyer ta masansan a marpuog ken agtinnag ti dadakkel a paset ti bagida iti danum. Naglabasda kadagiti fjord ket idi addada iti asideg ti bassit nga isla managan Singiartuarfik, nakasirpatda manen ti kampo dagiti eskimo. Sabali a tribu daydi ta idi immasidegda, dagus a nagtataray nga immadayo dagitoy. Idi nakaasidegda kadagidi tolda dagiti Inuit, awan nabati no di maysa nga aso laeng ti simmabat kadakuada. Ngem pagam-ammoan adda nagin-inut nga immasideg a babai kadakuada. Sinaruno met ti maysa pay daytoy. Nangted ni Nansen iti lata a kas iti daydi intedna iti daydi immuna a tribu a nasarakanda.

Daytoy a tribu ti nakisinnukatanda iti sagut. Inikkan ida dagitoy ti nadaing a karne ti ‘seal’ ket kas pinangsupapakda, nangitedda met iti dagum ken lata. Kadagiti Inuit, napateg ti dagum ken lata a naggapu kadagiti ganggannaet agsipud ta mausarda dagitoy iti panagdaitda iti kawes ken pagan-anayda. Nalaglagda dagitoy nga usarenda ngem dagiti kadawyan a dagumda a naaramid iti tulang.

Iti daydi panagdaldaliasat da Nansen nga agpa-Amianan, adu dagidi nalabsanda a babassit nga isla ken fjord a napaliiw ni Nansen nga awan pay iti daydi mapa nga iggemna. Daydi mapa a pagibasbasaranna iti turongda ket isu ti pagaammona idi a kabaroan a naipablaak. Naduktalanda met ti kaadu dagiti tumatayab nga agumok kadagiti bato ken rangkis iti igid ti danum. Ngem kadagidi a tiempo idi awanen ti masarakanda a tribu nagrugi met nga imparikna dagiti dua a Sami ti panagalusiisda iti daydi panagtultuloyda nga agpa Amianan. Nagrugida a nagar-areng-eng ket saan a nagbayag, nagreklamodan.

Sakbay daydi iluluwasda manipud Kristiania (Oslo ti naganna itan), inkari ni Nansen kadagiti kakaduana nga adunto ti makaanay a makan ken mainom ket mabsogdanto iti inaldaw-aldaw. Ngem kadagidi a panawen, kinasapulanen a mai-rasyon ti taraon. Nagriri ni Balto agsipud ta awan kadakuadan ti napnek a nakakaan manipud nakagtengda iti takdang. Kasta pay a napilitanda a nangibael iti adu a kita ti agkakarigat a trabaho.

Nagpalawag ni Nansen a no manganda nga agpapas iti inaldaw, agpatingganto laeng ti probisyonda agingga iti makagtengda iti gudua ti Greenland. Idiay a tengnga ti puro hielo, awanto ti pangalaanda iti pagbiag malaksid iti balonda. Ket no naibusen ti taraon a balonda uray agbabawidanto, naladawton. Inlaw-lawagna nga agbibingayda iti padapada iti taraonda. Ket no maipanggep met iti daydi pannakaba-baonda, impaganetgetna nga iti kasdi nga ekspedisyon, masapul a maymaysa laeng ti keddeng. Maysa ket maysa laeng, impaganetgetna. (*Idi nakasangpetdan kalpasan daydi nga ekspedisyon, inyeksplika ni Kristiansen a saan a nagipapauneg unay daytoy iti adu agingga iti nabnabsog; no di ket agingga laeng iti paglainganna. "

PLEASE LISTEN TO PODCAST FOR THE FULL AND COMPLETE EPISODE

Historical and biographical account about Norwegian explorer, scientist, polymath Fridtjof Nansen and the first crossing of Greenland. This narrative is in the language -Ilocano. This is the second of 4 parts.

EXCERPT:

"...Napigsa met ketdi ti panagtalek ni Nansen iti kabukbukodanna a pisikal a kabaelan. Nairuam daytoy a mangsubok iti kired ti pakinakemna. Adun dagidi napadpadasanna a karit ti kabakiran iti aglawlaw ti pagtaenganda. Natured daytoy uray maymaysana. Pagaayatna ti isport a ‘cross country skiing’* uray no sol-solona ti agdaliasat. Naunday a panagdaliasat iti rabaw ti hielo babaen ti panagpauyas daytoy nga isport. Ngem napigsa ti pakinakemna ket masansan nga agmay-maysa a mapan agkampo kadagiti adayo a lugar. Mangipatakder iti kampona kadagiti kabakiran ket pasaray ti laeng maanupanna nga ayup wenno makalapna a lames ti pagbiaganna. Idi nagkabannuag, nagkampeon daytoy iti ‘cross country skiing’ iti naminsangapulo ket dua a daras. Idi nagtawen daytoy iti SANGAPULO KET WALO (18), isu ti nangiggem iti rekord a kapardasan nga atleta iti isport nga ‘skating’* iti sangalubongan. Daydi a kompetisyon ket maysa a milya ti kaadayo ti lasatenna.

Nagplano a nasayaat ni Nansen iti daydi preparasyonna iti ekspedisyon a panangdaliasat iti interior ti Greenland. Bininsa-binsana a pinagpanunotan amin dagiti kababassitan a banag maipanggep kadagiti kasapulanda – manipud kawes, sapatos, sagat a paguyas, paglutoan, pagturogan, tolda ken taraon. Malaksid iti nadaing a karne a napakebbet iti taba (pimmican), nangitugot daytoy iti napatangken a tinapay ken biskwit, asukar, nagango a kardis a mapaburek a makaldo, tsa ken kape. Nagkonsulta daytoy kada Nordenskjold ken iti maysa pay a beterano a managdaliasat a managan Gustav Holm maipapan iti gargaret ken suplay.

Idi damo, pinanunot ni Nansen a mangitugot daytoy iti aso nga agguyod kadagiti pasagad ngem gapu ta awan padasna iti panang-patrabaho iti aso, dinan intuloy daytoy. Napanunotna pay ti ugsa ngem naamirisna a kasapulan dagitoy ti karuotan a pangalaanda ti taraon ket awanto dagita iti malasatanda. Saannan nga intuloy ti nangitugot. Inkeddengna nga ibaelandanto nga is-isuda ti agguyod kadagiti kasapulanda. Nangisagana iti lima a babassit a pasagad tapno mabingay-bingay ti pannakaiwaras ti dagsen ti awitenda a probisyonda. Dua ti mangguyod iti umuna, saggaysanto dagiti dadduma. Binaliwanna ti disenyo daydi kadawyan a pasagad ti Noruego. Inaramidna daytoy iti nalag-an a tarikayo sa nangibaud iti naingpis a paslep wenno landok kadagiti sagat a pagpauyasna. Nagusar daytoy iti lalat a pinanggalutna a namagsilpo kadagidi kayo a saan ketdi a lansa ken ipit nga isu idi ti kadawyan nga usaren dagiti Noruego.

Kasakbayan daydi naikeddeng a panagluas ti grupo, kinasapulan a simmango ni Nansen iti grupo dagiti akademiko idiay unibersidad tapno depensaanna daydi tesis nga insumitena. Kadawyan a proseso iti panang-gun-od iti titulo a kina-Doktor ti Pilosopiya ti panangdepensa iti tesis. Daydi tesis ket report maipapan iti proyekto wenno, iti kaso ni Nansen, maipanggep daytoy iti baro a duktalna iti siyensa. Iti kasta, daydi a panangdepensana iti tesisna ket naaramid iti sangoanan dagiti akademiko a nangusisa iti nanguneg daydi naisumite a tesis Impagarup dagidi nangamiris kenkuana nga akademiko a bakbakkugenna ti kinapudno tapno maiyannatup daytoy iti teyoridad ti kapanunotanna.

PLEASE LISTEN TO PODCAST FOR THE FULL AND COMPLETE EPISODE.

Historical and biographical account about explorer Fridtjof Nansen, explorer, scientist and polymath and the first inland crossing of Greenland. This narrative is in the Ilocano language. This is first of four parts.

EXCERPT: (Introduction to story)

"....Adu dagiti naindaklan a Noruego a nagbiag a nakaipatawid iti gapuanan ken kapanunotan nga agpaay iti pagsayaatan dagiti amin a tattao iti lubong. Addaanda iti naisangsangayan a talento ken kinaimbag ti kababalin. Nangirusatda kadagiti kapanunotan a nagbalin a gabay ti pannakapabileg ti pannakaraem ti biag ti tunggal maysa iti uray sadino a paset ti lubong. Managayatda iti panagadal iti kinapudno agsipud ta sagrado ti kaipapanan ti biag kadakuada

Maysa kadagitoy a Noruego ni Fritdjof Wedel-Jarlsberg Nansen -maysa a henyo a polymath. Saan laeng a naisang-sangayan ti kinalaing ni Nansen, ta ti kinalaingna ket naisaknap iti nadumaduma nga aspeto ti pagsiriban. Naisang-sangayan ti kabaelanna a mangsolbar kadagiti karirikutan a parikut. Ibanagna daytoy babaen ti panangipakatna kadagiti banag nga inadawna manipud kadagiti kumplikado nga adal ken kapanunotan. Naipasngay daytoy idi maika SANGAPULO 10 ti Oktubre, MIL OTSO SIYENTOS INNEM A PULO KET MAYSA – 1861, idiay Store-Froen nga asideg iti siyudad ti Kristiania. (Oslo ti agdama a naganna ket isut’ kapital a siyudad ti Noruego). Maysa a narang-ay nga abogado ken addaan napasnek a pammati ti amana. Atleta daydi inana a managayat iti aktibo a kabibiag ket pinapigsana ti nakem dagiti annakna kadagiti pisikal a kabaelan iti isport.

Idi kaub-ubinganna saan laeng a naisang-sangayan ti kabaelan ni Nansen iti panagladawan ken iti interesna iti siyensa. Nagbalin pay daytoy a kampeon nga atleta. Bayat ti panagkabanuag ken panagadalna nagbalin daytoy a siyentipiko (scientist) a nangduktal iti baro a banag iti siyensa (science). Iti panag-adbenturerona nagbalin a mammartuat ken bannuar a managsukisok idiay paset nga akin-Amianan nga Ungto ti Lubong. Naessem daytoy nga agpaliiw. Nagbalin nga eksperto iti panagadal ti taaw a kas osyanograpo (oceanographer). Nagbalin a maraem a mannurat ken pagaammo nga intelektual. Gapuen iti pammati kenkuana dagiti institusyon ti adal ken sosyedad idiay Lauden a paset ti lubong, nagbalin daytoy a diplomatiko (diplomat) ken naindaklan nga estadista (statesman). Kalpasan daydi *Umuna a Gubat ti Lubong a napasamak manipud MIL NUEBE SIYENTOS KATORSE - 1914 agingga iti MIL NUEBE SIYENTOS DIYES Y OTSO - 1918, nagbalin ni Nansen a talged dagiti talaw a tattao a naawanan kamanganda. Nangidaulo iti wagas a panangarayat kadagiti sosyedad a naawanan pagilianna. Napadayawan daytoy iti “Nobel Prize” idi MIL NUEBE SIYENTOS BEYNTE DOS -1922 gapuen iti akemna iti pannakawaya-waya ken pannakaisubli dagidi balud ti gubat (prisoners of war- POW) kadagidi pagilianda. Dakkel a gapuananna idi ti pannaka-ipaay ti tulong kadagiti agkarigat a tattao iti entero a sangalubongan. Inyaramidna daytoy babaen iti daydi akemna a komisyoner ti liga dagiti pagilian nga agserbi kadagiti talaw nga awanan kamang (League of Nations’ High Commissioner for Refugees”). ..."

"....Adu dagiti naindaklan a nagapuanan ni Fritdjof Nansen iti sakup dagiti nadumaduma a paset ti panagbiag. No iyarig iti inabel ti biagna, nabalitokan dagiti linabag a naipanait iti nakabuklanna a tapiseria. Daytoy sumaganad a sarita ket maysa laeng kadagiti naisal-salumina a gapuananna. Ngem iti daytoy, makita ti kababalin a sariked dagiti balligina. Inikutanna ti naisangsangayan a kired ti pakinakem iti unos ti panagbiagna."

PLEASE LISTEN TO PODCAST FOR THE COMPLETE AND FULL EPISODE OF INTRODUCTION.

Inspirational narrative about Armenia’s hero athlete- Shavarsh Karapetyan. The story is in Tagalog, a language of the Philippines.

EXCERPT:

"Nagsimula ang penomenang ito sa isang sakuna ng sasakyan.Isang araw noong MIL NUEBE SIYENTOS PITUMPO’T ANIM (1976), gaya ng kanyang karaniwang nakaugaliang gawin araw-araw, lumabas si Shavarsh Karapetyan upang mag-ensayo ng para sa kanyang pagka-atleta. Kasama niya noon ang kanyang kapatid at dalawa silang humayo upang tumakbo ng malayo. Itong pagtakbo nila ay para mapatibay ang kanilang mga katawan at upang isabak ang kanilang katawang mang-kaya ng sumisidhing hamon sa kakayanan nilang pisiko. Kung kaya itong araw-araw nilang pagtakbo ay bahagi ng kanilang ehersisyo na pampatibay sa kanilang kakayanang lumaban ng kapaguran. Ito’y preparasyon noon sa pagpunta ni Shavarsh sa kompetisyon ng langoyan sa Olimpik.

Katatapos lamang nila noong matakbo ang labindalawang milyang distansiya noong may nasulyapan silang behikulong pampasahero at puno ng tao na nahulog at bumagsak sa tagilirang tambak ng malaking lawa na deposito ng tubig. Unti-unting lumubog ang behikulo na trolley bus sa distansiyang walumpong talampakan (80) mula sa tambak at pailalim sa lalim ng tubig na Tatlumpo’t tatlong talampakan. (Mangyaring ang sukat ng pinagkalubogan ay maihambing sa isang gusali na tatlong baitang ang taas).

Walang salita o sandaling pag-alinlangan na biglang lumukso sa tubig si Shavarsh at mabilis na lumangoy papunta sa lumulubog na behikulo. Kaagad niyang narating ito at bagaman malabo ang paningin dahil sa nagulong tubig, nakayanan niyang natadyakan ang bintana sa likud ng behikulo. Naramdaman niyang nasugat siya sa salamin na nabasag sa kanyang ginawang panadyak, at hindi niya ininda ito.

Masinsinan niyang pinagsikapang iniligtas nang abot ng makakaya niya ang mga nakulong sa behikulo. Inisa-isa niyang hinila ang bawat mahagip niya at inilabas ang mga ito sa behikulo. Nasa tubig siya sa laon ng ilang oras dahil noong dumating ang tulong mula sa lokal na otoridad, siya at kasama ng kanyang kapatid, sila pa rin ang inasahan ng mga ito na magsagawa ng pagtulong sa ilalim ng tubig.

Ang nagsamang epekto ng lamig ng tubig at ng kanyang mga sugat ang siyang nagpa-ospital sa kanya. Nagkasakit siya ng malubha na pulmonya at naratay siya sa ospital ng apat na pu’t limang (45) araw mula ng aksidenteng iyon. Dahil sa matagal na inilagi niya sa tubig, nagkaroon siya ng SEPSIS na resulta ng impeksiyon. Ang sepsis ay kondisyong nakamamatay dahil kondisyon ito na ang dugo ay napasok na ng masasamang mikrobio.

Ang pagkakasira noon ng kanyang baga ay siyang namagtapos sa kanyang pag-asang mapasama na atleta sa olimpik. Ilang taon ang dumaan at ang kanyang kabayanihang ginawa na nagligtas ng mga naaksidenteng pasahero ay tila nakalimutan na. Subalit noong MIL NUEBE SIYENTOS WALUMPO’T LIMA, may nadaanan si Shavarsh na malaking gusali na nasusunog. Ito’y kaagad tumakbong sumaklolo sa mga taong nakulong sa apoy at usok. Hindi siya huminto na sumabak sa panganib upang mailigtas niya ang mga nasusunog na mga tao hanggang sa siya’y natumba na sa pagkahapo. Nadala ito sa hospital dahil sa pagkasunog ng katawan na nilasap niya. Bumigat din ang baga niya dahil sa dami ng usok na nalanghap niya..."

PLEASE LISTEN TO THE PODCAST FOR THE COMPLETE AND FULL NARRATIVE.

Inspirational narrative about Armenia’s hero athlete and fin-swimming champ -Shavarsh Karapetyan. The story is told in Philippine language - Ilocano.

EXCERPT:

Maysa nga aldaw idi 1976, kas kadawyan iti inaldaw a panagensayona nga atleta, kadua ni Shavarsh Karapetyan ti kabsatna a lalaki a rimmuar a napan nagtaray. Daytoy inaldaw a rehimeda a panagtaray ket paset ti ehersisyo a pangpakiredda iti pigsada ken panangpabilegda iti bagida nga agibtur iti bannog. Preparasyonna daytoy iti ipanna ilalangoy iti kompetisyon nga Olimpik. Kalkalpasda idi daydi panagtarayda iti sangapulo ket dua a milya idi nasirpatda ti maysa a lugan a napno ti pasahero a natulatid iti puttot iti deposito ti danum. Nagin-inut a limned daydi behikulo (trolley bus) iti agarup walupulo (80) a kadapan ti kaadayona manipud iti puttot ken tallupulo ket tallo (33) a kadapan iti uneg ti danum.

Dagus a napan bimmatok ni Shavarsh iti kasla hielo ti kalamiisna a danum ket nagalisto a napan iti daydi limneded a behikulo. Nadarasna a nagteng daytoy nupay gapuen iti angep ket arigna awan makitana. Nabaelanna a kinugtaran ti akinlikud a tawa daydi a behikulo. Nariknana daydi pannakasugatna iti daydi panangburakna iti sarming ti tawa ngem impingetna nga intuloy nga alawen dagidi pasahero a napupok iti lugan. Minaysa-maysana dagitoy nga ginuyod ken inruwar iti unos ti mano nga oras.

Daydi nagkadua nga epekto ti kinalamiis ti danum ken dagidi sugatna ket isut’ nagsakitanna a nakaigapu iti pannaka-ospitalna iti uppat a pulo ket lima (45) nga aldaw kalpasan daydi nga insidente. Iti daydi a tiempo, naaddaan daytoy iti pulmonia gapuen iti pannakay-uperna iti kinalamiis. Naaddan daytoy iti sepsis a nagrisutan daydi impeksiyon. Daydi pannakadadael ti barana isut’ nanggibus iti daydi namnamana nga atleta a mapan makikompetisyon iti Olimpik.

Taw-tawen ti naglabas ket daydi a naindaklan nga inaramidna a nangsalbar iti manu-pulo a pasahero ket nalipatanen. Ngem idi 1985, adda nalabsan ni Shavarsh a dakkel a patakder a maur-uram ket timmaray daytoy a nangarayat kadagiti tao a napupok iti apuy ken asuk. Saan a nagsardeng daytoy a napan nangsarakusok iti peggad tapno salbarenna dagidi maur-uram a tattao agingga iti nakusbo daytoy. Naipan manen daytoy iti hospital gapuen ti pannakauram ti bagina. Dimmagsen pay ti barana gapu iti asuk a naang-angesna.

PLEASE LISTEN TO THE PODCAST FOR THE FULL STORY.