Kuwentong Pilipino sa Tagalog at Ilocano

Historical account about Japan’s Sengoku Jidai narrated in the Ilocano language of the Philippines. This is the 4th of 4 parts.

EXCERPT:

Saan a naaddaan ti anak daydi panagassawa da Nobuyasu nga anak ni Ieyasu Tokugawa ken ni Tokuhime nga anak ni Nobunaga. Gapu iti daytoy, inkeddeng ni Tsukiyama nga ina ni Nobuyasu ken kangrunaan nga asawa ni Ieyasu a mangala daytoy iti agbalin a babai ni Nobuyasu. Ngem ti ginandatna nga alaen ket anak a babai ti maysa kadagiti agserserbi ken ni Takeda a kabusor ni Ieyasu. Naammoan daytoy ni Tokuhime. Naaddaan ti atap daytoy aglalo pay ta kanayon ti panangap-apa ti katuganganna kenkuana. Nangipatulod ti surat ni Tokuhime ken ni amana nga Oda ket nagpulong. Impakaammona daydi naduktalanna. Idi naawat ni Oda daytoy, impakaammona ken ni Ieyasu daydi nailanad iti surat ni Tokuhime. Kas panangipakdaarna iti kinapudnona iti alyansa dagidi kaputotanda, ken tapno mapreserba daytoy, imbilin ni Ieyatsu ti pannakapapatay ni Tsukiyama nga asawana. Napugutan ni Tsukiyama idi maika- SIYAM (9) ti Setyembre, MIL SINGKO SIYENTOS PITUPULO KET SIYAM (1579).

Naipabalud ni Nobuyasu gapu iti kinaasidegna iti inana. Paggammo ni Ieyatsu a rebbengento ni Nobuyasu nga anakna nga ibales ti pannakatay ti inana, iti kasta kinapilitan a binilin ni Ieyatsu ni Nobuyasu a mangiyaramid iti seppuku ket kettelenna ti biagna. Imbanag ni Nobuyasu ti seppuku idi maika LIMA (5) ti Oktubre MIL SINGKO SIYENTOS PITUPULO KET SIYAM (1579).

Idi MIL SINGKO SIYENTOS PITOPULO KET INNEM (1576), pinarugian ni Nobunaga a binangon ti grande a palasyo a managan “Azuchi-Jo-Tenshu’ iti asideg ti danaw a managan Biwa.idiay siyudad ti Azuchi. Isu daytoy ti inkeddengna a sentro ti pangiturayanna. Daytoy a kastilyo ket nagserbi pay a bangen ti kalsada a Nakasendo nga aggapu iti daya ken amianan ket agturong iti Kyoto. Idi Pebrero MIL SING SIYENTOS PITOPULO KET WALO (1578), impaayan ti korte ti Imperio ni Nobunaga iti pammadayaw a kas ‘Daijo daijin’ wenno ‘Kangatuan a Ministro ti Estado.’ Daytoy ti kangatoan a posisyon a maited ti gobyerno. Daydi a panangited ti korte iti daydi a pammadayaw ket pammagustoda ken ni Nobunaga tapno manamnamada a saan a mangiyaramid daytoy iti yaalsa a busor iti korte.

Idi Mayo MIL SING SIYENTOS PITOPULO KET UPPAT (1574), inibbatan ni Nobunaga dagitoy saad a naipaay kenkuana ket inrasonna nga adut’ pakarikutanna kadagidi probinsiya nga iturayanna. In-yallatiwna daytoy a titulo iti anakna a ni Nobutada. Inrugina ti nangigandat iti kampanya a mangpilit kenni Emperor Ogimachi nga agretiro. Ngem saan a nagballigi daytoy.

Idi MIL SINGKO SIYENTOS WALOPULO (1580), bimmallaet ti emperor a nangpasardeng ti panagsinnaranget ti puwersa ni Nobunaga nga idi ket indauluan ni Sakuma Nobumori ken dagiti sekta ti Buddha iti panaginnagawda iti templo ti Honganji (Ishiyama Hongan-ji) idiay Osaka.

Nupay maysa ni Sakuma Nobumori kadagiti kabayagan a samurai ti kaputotan ti Oda ket kanayon idi daytoy a napnapan nagpaay a makigubat kadagiti kadakkelan a pannakilaban ni Nobunaga, saan a naayatan ni Nobunaga iti daydi pannakapasardeng ti ranget. Daytoy ket gapu ta saan a naparmek ni Nobumori daydi sekta a kalabanda. Nupay adda kappia a nagtaud idiay, iti imatang ni Nobunaga ket nakurang ti pigsa ken rungsot ti nakem ni Nobumori a mangidaulo ti gubat. Iti kasta pinapanaw ni Nobunaga daytoy agraman ti anakna a ni Sakuma Nobuhide a napan iti templo idiay bantay ti Koyasan. Pinagbiagna ida idiay a kas monghe.

CONTINUE AND LISTEN TO THE PODCAST FOR THE FULL ACCOUNT IN THIS LAST EPISODE.

Historical account about a period of Japan called Sengoku Jidai narrated in the Ilocano language (Philippines). This is 3rd of 4 parts.

EXCERPT:

"...Kalpasan daydi a panagballigi ni Nobunaga a nangparmek ken Imagawa, nagnayon a timmibker ti turayna. Idi MIL SINGKO SIYENTOS INNEM A PULO KET MAYSA (1561), pimmusay daydi pangulo ti kaarruba a probinsiya ti pagturayan ni Nobunaga nga Owari. Managan daytoy a probinsiya ti Mino. Iti ipupusay daydi pangamaen ti Mino, simmublat a nangituray ti anakna a lalaki, ni Saito Tatsuoki. Gapuen to nakapsut ti panangituray ni Tatsuoki, nanggundaway ni Nobunaga ket kinumbinsena dagiti tattao ti Mino a kumadduada kenkuana. Kalpasanna, rinautna ti probinsiya a Mino ket napuwersa a nagtalaw ni Tatsuoki.

Iti tunggal ranget nga inggapuananna, daydi panagballigi ni Nobunaga ket gapuen ti sirib, pigsa ti nakem ken ingetna. Kasta met a nakalukat ti panunotna a mangsarabo kadagiti baro a pagaammo. Saan a nagkedked a nangawat kadagiti naisangsangayan ken naiduma nga armas a matakuatanna. Isu ti immuna a lider a hapon a nangipakat ti pannakausar iti paltuog. Naidanon ti paltuog a pakigubat iti Hapon gapu kadagiti agtagilako nga agdaldaliasat ti baybay a naggapu iti Portugal ken kadagiti sabali a lug-lugar iti Laud. Iti sabali a bangir, dagiti maingel ken natangig a samurai ket nakirangetda a nakasakay iti kabalyoda. Nagusarda iti espada ken pika iti pannakirangetda.

Ti panagbalin a nalaing ken nasiglat a samurai ket nabayag a sanayen, adalen ken gamden ti maysa a mannakigubat. Maigidiat daytoy iti panagaramat iti paltuog ta nabibiit daytoy nga adalen. Uray kadawyan a soldado ket mabaelanna a sanayen ti agpaltuog iti saan a nabayag unay. Iti kasta, sinanay ni Nobunaga dagiti pasurotna iti panagusar ti paltuog. Bayat ti panangrarautna kadagiti dadduma a matur-turayan tapno padakkelenna ti iturayanna, binaonna dagiti inhenyerona a nangbangon ti rangrangtay ken nangpalawa kadagiti kal-kalsada tapno nadaras ti panagdaliasat ti dakkelen a puwersana. Isut’ immuna a nangusar iti bapor a nasalakniban ti landok wenno asero ti bagina.

Nagsasaruno dagiti daimyo a naparmek ken napatulnog ni Nobunaga. Dimmak-dakkel ti iturayanna. Rinugyanna a pinasayaat ti ekonomiya babaen ti panaglilinnako ken panagtalon. Nangaramid pay daytoy iti sistema a panagbuis ket daytoy ti nangalaanna ti pinangsuportana kadagiti iturayanna.

Ngem nadangkok a kabusor ken nainget nga agturay ni Nobunaga. Nariknana a kadakkelan a mangatipa iti gandatna a mangagpakaykaysa kadagiti naruay nga agsisinnaranget a daimyo ket isu daydi institusyon dagiti Buddhist. Iti daydi a panawen, nabilegen ken napigsan ti impluensiya ti pammati a Buddhist iti Hapon. Nangmentenar dagiti templo iti ‘so-hei’ wenno monghe a soldado ken ‘monto’ wenno pasurot. Masansan a makibiang dagitoy kadagiti bambanang iti gimong ti ili ken makiragup kadagiti rinnanget nga agbanag. Nagwarasda iti entero a pagilian ket adu kadakuada ti addaan dadakkel a dagdaga ken adu a sansanikua.

Adu met kadakuada ti addaan kabukbukodan a kinawayawaya ken awan pannakibiangda kadagiti bambanag a maipapan iti pagilian. Ti kapigsaan idi kadakuada a lapped ti gandat ni Nobunaga ket daydi kangrunaan a templo a sanga ti Ishiyama Honganji. Isu daytoy daydi Jodo Shinshu a pammati ken maiyulog a ‘Pudno nga Awan mulitna a Daga.’ Daydi templo nga Ishiyama Honganji ket isut’ adda iti tapaw ti dakkel nga organisasyon a binukel dagiti monto. Isu met daytoy ti paggigimongan ti liga dagiti gimong ken daimyo a mangbusor ken ni Nobunaga. Nairaman ditoy idi ni Ashikaga Yoshiaki nga idi ket isut maika sangapulo ket lima a shogun ti Bakofu Ashikaga."

PLEASE LISTEN TO PODCAST FOR THE FULL EPISODE.

Historical narrative about Japan’s Imjin War and Sengoku Jidai period. It’s a story of courage, honor, respect, loyalty and bravery read in Ilocano. This is 2nd of 4 parts.

EXCERPT:

Idi MIL KUWATRO SIYENTOS WALOPULO KET DUA (1482), nupay kinuna ni Yoshimasa nga ipa-imanan ti rebbengenna a kas shogun kenni Yoshihisa, nagtalinaed a nakibi-biang daytoy iti bakofu aglalo iti akem a diplomasiya ken pannaki-innuman kadagiti dadduma nga agtuturay. Kasta pay met kadagiti desisyon maipapan kadagiti templo a Buddhist. Daydi pasaray a pannakibibiyang ken ni Yoshihisa ti agpada nga ama ken inana ket nakasikoran unay daytoy. Idi MIL KUWATRO SIYENTOS WALOPULO KET PITO (1487), agtawen idin ti DUAPULO KET DUA (22) ni Yoshihisa ket agak-akemen a maika-SIYAM ( 9) a shogun ti Bakofu Ashikaga. Iti daytoy a tawen nangidaulo iti militar a nagdagup iti DUAPULO A RIBU (20,000) a soldado a napan nangpasardeng iti panagalsa ni Rokakku Takayori a daulo ti probinsiya nga Omi. Idi MIL KUWATRO SIYENTOS WALOPULO KET WALO (1488), sinukatan ni Yoshihisa ti naganna iti Yoshihiro. Nagin-inut daytoy a nagessem a nagin-inum iti arak. Imbaw-ingna ti interesna manipud turay ken militar ket impanna ti adu nga orasna iti artes ken letras. Indutokna dagiti akemna kadagiti asideg kenkuana a tattaona. Idi MIL KUWATRO SIYENTOS WALOPULO KET SIYAM (1489) natay ni Shogun Yoshihisa iti tawenna a DUAPULO KET UPPAT (24) iti ekspedisionna idiay Omi. Nasuspetsa a daydi impatayna ket atake ti puso gapu iti napan-panuynoyan a panaglablabesna iti arak ken bisyo. It kasta naipa-ima manen ti turay iti amana a ni Yoshimasa.

Kas kadkadawyan iti tradisyon ti kaputotanda, innala ni Yoshimasa a taraknenna ti anak ni Yoshimi a ni Yoshiki (Yoshitane) a nayanak idi MIL KUWATRO SIYENTOS INNEM A PULO KET INNEM (1466). Sa nangala ti maikadua a tinarakenna nga anak ti maysa a kabsatna iti ama a ni Ashikaga Masatomo. Kabsat da Yoshimasa ken Yoshimi ni Masatomo iti ama. Daydi anak ni Masatomo nga innala a tinaraken ni Yoshimasa ket isu daytoy ni Yoshizumi a naiyanak idi Enero ti MIL KUWATRO SIYENTOS WALOPULO KET MAYSA (1481). Dagitoy a kaadda ti taraken ti shogun a kakaanakanna ket pangpatibker iti linya ti pannakaipatawid ti shogun iti kaputotanda. Daytoy ket agsipud ta no mapukaw ti nakatugaw a shogun, dagitoyto kameng ti pamilyana a tinaraken ken pinadakkel ti shogun ti paggapuan ti sumublat iti turay.

Iti daydi a tawen a pannakatay ni Yoshihisa, kinaddua ni Yoshimi ti anakna a ni Yoshiki idiay Kyoto. Kalpasanna simrek ni Yoshimi a monghe idiay templo ti Tsugen iti distrito ti Sanjo a pagnaedan ti anakna a babai. Innalana ti nagan a Dozon iti daydi iseserrekna manen a monghe. Natay ni Yoshimasa iti sakit idi MIL KUWATRO SIYENTOS SIYAM A PULO (1490) ket idiay bagungonna, nagsarita ni Yoshimi. Kinunana a nasayaat unay idi ti panaglangenda nga agkabsat idi un-una bayat ti kinaubbingda. Ket linadingitna daydi napasamak a pannakadadael ti panagtunos ken panaglangenda gapu kadagiti dakes nga aramid ken madi a bal-balikas ti tattao. Iti daydi a tawen, MIL KUWATRO SIYENTOS SIYAM A PULO (1490), naipatawid ti kina-shogun kenni Yoshiki (pasaray pay idi a managanan ti Yoshitada wenno Yoshitane) nga anak ni Yoshimi. Nagbalin ni Yoshiki a maikasangapulo a shogun ti kaputotan nga Ashikaga. Ngem narabsut daydi akemna idi MIL KUWATRO SIYENTOS SIYAM A PULO KET TALLO (1493) ket naikkat daytoy a shogun. Naisubli man met laengen daytoy a shogun babaen ti tulong ni daimyo Ouchi Yoshioki idi MIL SINGKO SIYENTOS WALO (1508) ket nagturay daytoy agingga iti MIL SINGKO SIYENTOS DUAPULO KET MAYSA (1521).

PLEASE LISTEN TO THE PODCAST FOR THE FULL EPISODE.

Historical account about Japan’s period of Sengoku Jidai (1500s) in Ilocano language (Philippines). It covers stories of courage, loyalty, respect and honour. This is part 1 of 4 parts.

EXCERPT:

"Maika-sangapulo ket lima a siglo idiay Daga a Pagsingisingan ti Init, nagbiag dagiti tattao a Hapon nga inturayan ni Emperor Go-Tsuchimikado. Isu idi ti maika sangagasut ket tallo nga emperor iti pagturayan a Hapon. Nagtugaw daytoy iti Chrysanthemum a trono idiay palasyo ti imperio idiay Kyoto manipud MIL KUWATRO SIYENTOS UPPAT A PULO KET DUA (1442) aginnga iti SANGAPULO KET LIMA A SIGLO (1500).

Segun iti Kronika ti Japan a Nihon Shoki ken iti libro a Kojiki maipapan kadagiti kostumbre ken tradisyon a Hapon, ti monarkiya a panangituray ti nobilidad a kaputotan idiay Hapon ket naipatakder idi tawen INNEM A GASUT KEN INNEM A PULO (660) sakbay ni Hesukristo. Impatakder daytoy ni Emperor Jimmu a naggapu iti puon ti Diosa ti Init a ni Amaterasu Omikami. Nakuna a ni Emperor Jimmu ket apo iti tumeng ni Ninigi-no-Mikoto, maysa a diosen a naggapu iti tangatang. Gapu iti daytoy, iti pammati dagiti Hapon a Shinto, nagpuonan ngarud pay ni Emperor Jimmu ti Dios ti Bagyo a ni Kami (espiritu) Susanoo.

Iti baet ti kaadda ti emperor ti pagarian - nga isu ti kangatoan a mangituray iti pagilian, adda met naipatakder a gobyerno militar ti Hapon kadagiti simmuno a siglo. Daytoy ti nangiggem iti husto a bileg ti turay ken isut’ nagikeddeng iti turong ti gobyerno iti pagilian. Daytoy a gobyerno militar ket managan bakufu nga idauloan ti shogun. Daydi kaunaan a bakufu ket impatakder ni Minamoto Yorimoto idi maika DUAPULO KET MAYSA (21) ti Agusto, MIL SIYENTO SIYAM A PULO KET DUA (1192) idiay Kamakura.

Ti Kamakura ket isu idi ti pinaka-kapital a siyudad ti Hapon manipud MIL SIYENTO WALOPULO KET LIMA (1185) agingga iti MIL TRES SIYENTOS TALLOPULO KET TALLO (1333). Naidisso daytoy idiay Prepektura ti Kanagawa iti Abagatan ti Tokyo. Napanaganan daytoy a turay-militar ti Bakufu Kamakura. Daydi a panangipatakder ni Yorimoto iti bakufu iti daydi a siglo, ket pinangkaritna iti bileg ti emperor. Inyaramidna daytoy a pinang-sabotahe iti panagturay ti korte ti emperor a kas sentro ti gobyerno. Nagtaud ni Yorimoto iti linya a natakneng.

Timmao daytoy nga apo ti kaputotan ni Emperor Seiwa a nagturay idi siglo ken tawen a WALO GASUT KEN LIMAPULO KET WALO agingga iti WALO GASUT KEN PITOPULO KET INNEM kalpasan ti pannakatay ni Kristo wenno (manipud 858 agingga iti 876 AD). Napusek ken awanan pasensiya ni Yorimoto kadagiti kultura ken naituding a tigtignay iti korte imperial. Saanna nga inkankano dagiti seremonyas ti monarkiya ken nobilidad nupay dayta met a linya ti naggapuanna. Ngem inessemanna ti bukodna a bileg ken turay.

Managilem, managsuspetsa ken awan as-asina idi. Uray pay iti uneg ti bukodna a sirkulo iti kagimongan, awan a pulos ti ikas-kasona. Iti daydi panangipatakderna iti bakufu, adu dagiti pinapatayna a tattao. Inus-usigna ti amin ket awan pinalpalabasna, agraman kakabagianna. Idi nadutokan a mangidaulo iti militar a kas shogun, impatakderna daydi immuna a bakufu – ti Bakufu Kamakura. Nagbalin met daytoy a nalaing nga administrador ti gobyerno ken nangimanehar iti panangituray. Iti daydi pannakaipatakder ti ‘bakufu’, nagbalin a ti pudno a bileg ti turay idiay Hapon ket ti turay-militar. Ket nupay adda lehitimo nga emperor iti korte ti pagarian, daydi akem ti emperor ket nagbalin a simbolo laengen ti pagilian."

PLEASE LISTEN TO PODCAST TO CONTINUE FOR THE FULL EPISODE.

Biographical narrative about Korea’s hero Admiral Yi Sun Sin in Tagalog. This is third of three parts.

EXCERPT:

"...Si WON GYUN ang ipinalit ni Haring SEONJO kay Yi na humawak ng armada. Noong naibigay kay Won Gyun ang otoridad, alam din niya noon na ang impormasyon na ibinigay ng espiya ay kasinungalingan subalit patuloy na naniwala dito ang korte ng Hari ng Korea. Inutosan nila si Won Gyun na salakayin niya ang mga Hapon sa lugar na UNGCHON. Walang mga sandata noon ang mga hapon dahil kumpiyansa sila sa kasunduang namagitan kay Haring SEONJO at ang mga Hapon na napahinto ang digmaan.

Natalo ang mga Hapon subalit nawalan si Won ng isang bapor na pandigmaan. Nawaln din niya ang kapitan nito. Nakatanggap ng sulat na protesta si Won mula sa komander ng Hapon tungkol sa kanilang pananalakay. Subalit nakatanggap na namn din siya ng utos mula sa opisyal sa itaas niya, ang ‘Field Marshall’ o ‘DO-WONSU’ na si Gwon Yul. (Bilang Field Marshall, siya ang pinakamataas ang ranggo sa lahat ng komander sa militar ng buong Korea). Iniutos niya kay Won ang bilin ng hari na lulusob sila sa BUSAN. Nag-atubili noon si Won subalit ang utos ay galing na noon sa Hari kung kaya, sapilitan siyang sumunod sa kautusan. Sa bandang huli, kasama niya si Komander Yi EOK GI na nagpunta sa Busan.

Noong una, nagkunya-kunyaring umatras ang mga Hapon bilang patibong. Sa katotohanan ay handang-handa na sa puesto at pormasyon ang mga Hapon na mangwasak sa armada ng mga Koreano bago nila isagawa ang pag-okupa sa buong Korea. Napakarami ang mga bapor ng mga Hapon na pinamunuan ni TODO TAKATORA. Alam na noon ni Won na wala silang kalaban-laban dito subalit wala silang nagawa kundi sundin ang bilin ng hari na humarap sa siyerto na nilang pagkakasugpo.

Nangyari itong kapus-palad na pagkakapasubo ng armada ng Koreano sa LABANAN SA CHILCHEONRYANG noong ika- DALAWAMPU’T PITO hanggang DALAWAMPU’T WALO ng Agosto MIL SINGKO SIYENTOS SIYAM NA PU’T PITO (1597). Nawasak nang husto ang armadang JOSEON ng mga Koreano. Bumilang noon ng LIMANG DAAN hanggang ISANG LIBU ang mga bapor ng hapon at mga ISANG DAAN AT APATNAPONG LIBONG mandirigma ang iniharap ng puwersang Hapon."

CONTINUE TO PODCAST FOR THE FULL PART 3 (of 3 parts) EPISODE.

Narrative account about Korea’s hero and world great - Admiral Yi Sun Sin in Tagalog. This is the second of 3 parts.

EXCERPT:

"...SUMUNOD ang labanan sa SACHEON. Nangyari ito noong IKA-WALO ng HULYO, MIL SINGKO SIYENTOS SIYAM NA PU’T DALAWA (1592) sa kalendaryong Gregoriano o IKA DALAWAMPU’T SIYAM ng Mayo sa kalendaryong Lunar.

Ang siyudad ng SACHEON ay siyudad sa probinsiya ng bandang Timog na bahagi ng GYEONGSANG. Nakatanggap si Yi ng balita mula kay WON GYUN na nagsasabi na naroroon na ang mga Hapon sa siyudad ng SACHEON at sa paligid nito. Nag-alala si YI at baka lusubin ng mga Hapon ang siyudad ng YEOSU sa probinsiya ng Timog ng JEOLLA. Naglayag si YI na kasama ang DALAWAMPU’T WALONG bapor na pandigmaan at nakipagtagpo siya kay WON GYUN sa Noryang, na lugar sa probinsiya ng GYEONGSANG o KYONGSANG-NAMDO.

Binilin ni YI si WON GYUN na tipunin niya ang mga mandirigma na natitira o mga naihiwalay sa mga kasama nila pagkaraan ng digmaan. Pagkatapos nito, tumuloy sila sa SACHEON.

Pinag-aralan ni YI ang nasabing lugar. May malaking talampas na nakausling nakatuon sa siyudad at nakita niya na marami ang mga sundalong Hapon na naroroon.

Labindalawa ang malalaking barkong pandirigma ang nasa puerto. Marami pa ang nakasunod na mas maliliit na bapor. Alam ni Yi na hindi maaring sumalakay dahil maaring patuonan sila ng mga hapon ng kanilang mga sandatang arquebus mula sa talampas. Ginusto niyang maisaganap ang bakbakan sa gitna ng dagat upang sa ganuon ay mayroon siyang espasyong mapagmani-obrahan. At upang ma-akit niya ang mga Hapon na pumunta sa gitna ng dagat, pinag-atras niya ang kanyang mga bapor. Subalit sa mga sandaling iyon, wala siyang kamalay-malay na nag-o-obserba na sa kanilang mga galaw ang komander ng mga Hapon. Nagbilin ang Komander ng mga Hapon sa mag kapitan ng mga barko nila na kuhanin nila ang bahagi ng armada nila na nasa Sacheon.

At noong nakitang umatras ang mga bapor na Koreano, binilin ng komander ng Hapon na salakayin nila ang mga Koreano.

Kumagat ang mga Hapon sa patibong ni Yi sa kanila. Ito ang kauna-unahang labanan ng armada ni Yi na ginamit niya ang kanyang mga bapor na Geobukson o ‘Kobukson.’ Ang bapor na ito ay tinatagurian ding ‘turtle ship’ o ‘bapor na pagong.’"

CONTINUE TO PODCAST FOR THE FULL PART 2 EPISODE. (2nd of 3 parts)

Biographical account about Korea’s great naval hero - Admiral Yi Sun Sin in Tagalog. This is first of three parts.

EXCERPT:

Wala sigurong maraming mga admiral o mga tao na nanungkulan sa opisyo ng otoridad na nakasugpo sa napakalakas at napakabangis na armada na may daan-daang barko ng kalaban samantalang ang kanyang hawak lamang noon ay mangilan-ilang barko lamang – at bumilang ng hanggang tatlumpo’t tatlo lamang.

Nakakagulat ang abilidad ng sinuman na makakagawa nang ganyan. At kung matalino man ang sinumang gagawa niyan, nabubukod-tangi rin ang kanyang katapangan upang maisagawa niya ang lumaban. Pero sa totoo lang, mayroong ganyang tao noon na nabuhay. Isang may kakatwang kapabilidad at katangian na namuno ng armada ng nasyon ng Korea. Siya si Admiral Yi Sun Sin. At siya ang pinakadakilang namuno ng armada ng buong Korea sa buong kasaysayan ng bansang ito.

Ang Korea ay nasa pangagasiwa at pamumuno noon ng Lahing Choson o Dinastiya ng Joson. Itong pamumuno ng Lahing Choson ay naumpisahan noong itinayo ito ni Yi Seong-gye noong Hulyo ng MIL TRES SIYENTOS SIYAM NA PU’T DALAWA (1392). Ang lahing ito ay siyang namuno at nangasiwa sa Korea ng limang siglo o limang daang taon.

Nabuhay si Yi noong ikalabing limang siglo o MIL SINGKO SIYENTOS (1500) at magpahangga ngayon wala pa rin ni isang taong lumagpas sa kanyang mga nakayanang naisagawa.

Naipanganak si Yi Sun Sin noong ika DALAWAMPU’T WALO (28) ng Abril MIL SINGKO SIYENTOS APAT NA PU’T LIMA (1545) sa Euljiro-Dong, Hanseong sa Joseon, Korea. Mapaglarong bata ito noon bagaman mula pagkabata, na-aninaw na ang pagkakaroon niya ng mahusay na katangiang mamuno. Noong MIL SINGKO SIYENTOS PITUMPO’T ANIM (1576), kumuha ng pag-susulit si Yi upang makapasok siya sa serbisyo militar. Naipadala siya sa Bukbyeong – na hilagang pronta ng linya militar sa probinsiya ng Hamgyeong.

CONTINUE TO PODCAST FOR THE FULL EPISODE OF PART 1 (of 3 parts).

Biographical account of Korea’s hero and greatest admiral narrated in Ilocano. This is the last of 3 parts.

EXCERPT:

"...Ni Won Gyun ti insukat ni Ari Seonjo ken ni Yi a nangiggem iti armada. Idi naited kenkuana ti otoridad, ammo met idi ni Won Gyun a daydi impormasyon daydi espiya ket ulbod ngem nagtuloy a namati ti korte ti ari kadagidi palso nga iyin-inpormar ti espiya ti Hapon. Binilinda ni Won nga rautenna dagidi Hapon idiay Ungchon. Awan ti armas idi dagidi Hapon gapu ta natalged daydi nairusat a tulag ti nagbaetan ni Ari Seonjo ken dagiti Hapon a pannakaisardeng ti sinnaranget. Naparmek dagidi Hapon ngem napukawan ni Won ti maysa a bapor a pakigubat. Kasta met a napukawna daydi kapitan daytoy. Nakaawat ti surat a protesta manipud iti komander a Hapon ni Won maipanggep iti daydi pananrautda. Ngem nakaawat man metten ti bilin ni Won manipud iti ngatoenna a ‘Field Marshall’ a ni Gwon Yui. Inbagana daydi bilin ti Ari a mapanda rumaut idiay Busan. Nupay nagsarimadeng idi ni Won, daydi bilin ket naggapu iti Ari ket iti kasta, kasapulan nga ibanagda. Kamaudianna, kaduana ni Komander Yi Eok Ki, nagturongda ngarud idiay Busan.

Idi un-una, nagat-atras dagidi Hapon, ngem palab-og laeng daydi. Ti kinaagpaysona ket nakasagana dagidi Hapon a mangdadael iti armada dagiti Koreano sakbay nga ipakatda ti panangokupada iti pagilian a Korea. Nakaad-adu idi dagidi bapor ti Hapon nga inmatonan ni Todo Takatora. Ammo idi ni Won a maparmekda ngem awan ti mabalinanna no di lumaban a kas bilin ti Ari. Iti daydi napasamak a panagsinnaranget idiay Chilcheonryang idi maika DUAPULO KET PITO KEN DUAPULO KET WALO (27-28) ti Agusto MIL SINGKO SIYENTOS SIYAM A PULO KET PITO (1597), inlupit-lupit dagidi Hapon ti puersa a Joseon. Nagbilang iti LIMA GASUT (500) agingga iti sangaribu a bapor ken SANGAGASUT KET UPPAT A PULO A RIBU (140,000) a mannakigubat daydi insango ti Hapon. Iti daytoy a sinnaranget ngan-ngani napukaw amin dagiti bapor dagiti Koreano. Iti daydi DUA GASUT (200) a baporda, napukaw a nadadael ti SANGAGASUT KET WALO PULO KET WALO (188). Napukawan pay ti adu a mannakigubat ti Joseon. Immatras dagiti Joseon iti maysa a nailet a karayan iti nagbaetan ti Geoje ken Chilchon. Idiay, napan nagpakni ni Won Gyun idiay daulo a bapor ti armadana ket nagkedked a simmango wenno nakiinnuman iti uray sinno. Nagyan idiay daydi nabati a kameng iti entero nga armada ti makalawas.

Kabayatanna, nagplano dagidi komander a Hapon iti panangraut kadagiti Koreano. Nangummong ni Shimazu Yoshihiro idiay Geoje ti DUA RIBU (2,000) kadagiti samuraina. Inurnosna dagitoy idiay akin-Amianan-Laud a paset ti daga a tumung-tungraraw iti armada dagiti Joseon iti taaw nga adda iti baba. Iti rabii ti maika DUAPULO KET WALO (28) ti Agosto, rimmaut ti LIMA GASUT (500) a bapor a napan iti daydi nailet a karayan. Idi dimteng ti agsapa, ngan-ngani aminen dagidi bapor ti Koreano ket nadadaelen. Timmakias a naglibas ni Won Gyun a napan iti daga. Ngem dina naanduran ti nakitinnaray kadagiti taona. Nagsardeng daytoy a naginana iti sirok ti kayo a nakakamatan ti maysa a Hapon kenkuana. Naipagarup a pinugotan daydi Hapon ti ulona. Uray ni Yi Eokgi ket natay met a nalmes iti daytoy a sinnaranget."

CONTINUE TO PODCAST FOR THE FULL Part 3 (of 3 parts) EPISODE.

Biographical account of Admiral Yi Sun Sin - Korea’s greatest admiral, narrated in Ilocano. This is second of 3 parts.

EXCERPT:

Daydi SARANGET IDIAY BUSAN ket napasamak idi maika 5 ti Oktubre MIL SINGKO SIYENTOS SIYAM A PULO KET DUAT (1592) iti Kalendaryo Gregoriano

Kalpasan daydi panagsaranget dagiti agkabusor nga armada idiay Hansando iti daydi bulan ti Hulyo, binaliwan dagiti Hapon ti estratehiyada. Inkeddengda ti agi-deliber ti ad-adu a puwersa iti daga ken suplay babaen ti danum idiay akin-Amianan a paset ti Korea ket manipud idiay, ag-martsada nga agturong iti Tsina. Adda idi ti Tsina iti panagturay Emperor Wanli iti kaputotan a Ming. No saan nga agballigi daytoy a stratehiya, mapadaksanto nga agsagaba iti bisin ken iti kaawan pagbiag dagiti tropa ti Hapon idiay Amianan a probinsia ti Joseon. No rautenda ti Tsina, kasapulanda ti sigurado a pakaidalanan dagiti suplayda. Ti alternatibo a plano ket ti panangipauna kadagiti tropa ken suplay babaen ti dalan iti daga. Ngem daytoy a ruta ket binangenan dagiti milisya a Koreano a managan Uibyeong. Adu dagiti sibilyan a Koreano ken monghe ti Buddha a nangiparnuay iti agboluntaryo a milisya a nangra-raut kadagiti Hapon.

Idi nagtengnga ti Agusto, nagatras ti militar dagiti Hapon nga indauloan da Kato Yoshiaki, Kimura ken Okamoto manipud Hanyang ket napanda idiay Gimhae. Daydi armada ti Hapon ket nagatras met a napan Busan ket inpamaysada ti nangpatibker kadagiti posisyonda. Nangibaon ti espiya ni Admiral Yi idiay puerto ti Busan ket naammoanna nga adda agarup UPPAT A GASUT KEN PITOPULO ( 470) a bapor ti gubat dagiti Hapon idiay. Pammati idi ni Admiral Yi a dagidi Hapon ket agsansanuddan a mapan idiay pagilianda. Kiniddaw ngarud kenkuana ti gobernador ti probinsiya ti Gyeongsang a bangenanda daydi paglasatan dagiti Hapon iti taaw. Iti kasta, pinagsugpon manen ni Admiral Yi daydi armadana ken dagiti armada nga iggem da Won Gyun ken Yi Eok Ki. Nagbilang ti SANGAGASUT KEN INNEM A PULO KET INNEM (166) a bapor dagidi napagtitipon a puersada a Joseon. Iti daydi panagturongna iti Busan, pinarmek ni Komander Yi ti DUAPULO KET UPPAT (24) a bapor ti Hapon idiay Seopyeongpo. Namin-ano a pinarmek daydi napagtitipon nga armada dagiti Koreano ti armada nga Hapon gapu iti pannakasanay dagiti Koreano ken gapu kadagiti kanyon nga iggemda.

CONTINUE WITH PODCAST FOR THE FULL Part 2 (of 3 parts) EPISODE.

Biographical account about Korea’s greatest Admiral-Hero narrated in Ilocano. This is first of 3 parts.

EXCERPT:

Awan ngata ti adu nga admiral wenno tattao a nagakem iti opisyo ti turay a nakaparmek iti nabileg ken narungsot nga armada nga addaan ginasgasut a barko idinto ta ti iggemna a simmango ket sumagmamano laeng a barko a nagdagup iti sangapulo ket tallo. Nakakaskasdaaw ti siglatna ti siasinoman a makaaramid iti kasta. Ket no nasaririt man dayta a mangiyaramid iti kasta, naisangsangayan met ti turedna no maibanagna. Iti kinaagpaysona, adda idi dayta a tao a nagbiag. Maysa a naisalsalumina ti galadna a daulo ti armada ti nasyon a Korea. Managan daytoy iti Admiral Yi Sun-Sin. Isu ti kaindaklan a nangidaulo iti armada ti Korea iti entero a pakasaritaan daytoy a nasyon. Adda idi ti Korea iti panangituray ti ‘Kaputotan ti Choson’ (Joseon Dynasty). Daytoy a panangituray ti ‘Kaputotan ti Choson’ ket impatakder ni Yi Seong-gye idi Hulyo ti MIL TRES SIYENTOS SIYAM A PULO KET DUA (1392). Daytoy a kaputotan ti nangituray iti Korea iti agarup lima a siglo. Nagbiag ni Yi idi siglo SANGAPULO KET LIMA A SIGLO (1500) ket agingga ita awan pay ti nakabalin a nangartap kenkuana iti daydi nga ingapuananna.

Naiyanak ni Yi Sun Sin idi maika DUAPULO KET WALO (28) ti Abril, MIL SINGKO SIYENTOS UPPAT A PULO KET LIMA (1545) idiay Euljiro-Dong, Hanseong idiay Joseon Korea. Kadawyan a panagbiag ti Koreano ti panagubing ni Yi. Managay-ayam daytoy nupay uray idi ubing ket mailasinen ti kaadda ti kinalaingna a mangidaulo. Idi MIL SINGKO SIYENTOS PITUPULO KET INNEM (1576), nageksamen ni Yi a simrek iti serbisyo militar. Naipatulod idiay Bukbyeong – nga akin-Amianan a pronta ti linya a militar idiay probinsiya ti Hamgyeong. Iti edadna idi a TALLUPULO KET DUA (32), isu ti kalakayan a rumusrusing nga opisyal iti daydi grupoda. Bayat ti kaaddana idiay, napadasna ti nakisango kadagidi adu a busol a naggapu iti kabangibang a dagdaga a napan nangraraut kadagiti pur-purok idiay Korea. Kaadduan kadagitoy dagiti bunggoy ti Jurchen. Dagitoy ket tribu a ‘Tungus’ idiay amianan a probinsiya ti Hamgyong iti Manchuria. Saan a nagbayag a nagbalin a pagaammo ti siglat ken kinalaing ni Yi a mangidaulo kadagidi nga enkuwentro.

CONTINUE WITH PODCAST FOR THE FULL Part 1 (of 3 parts) EPISODE.