Á morgun kl. 16.30 heldur Aðalheiður Guðmundsdóttir, prófessor í bókmenntum fyrri alda við Háskóla Íslands, fyrirlestur hjá Miðaldastofu Háskóla Íslands um norðurljós í íslenskum heimildum. Fyrir okkur eru norðurljósin kannski hluti af hversdagsleikanum á meðan erlendir ferðamenn falla í stafi. Aðalheiður leitast við að svara spurningum eins og til dæmis, hversu algeng voru norðurljósin hér áður fyrr? Tóku Íslendingar eftir norðurljósunum við aðrar aðstæður en nú, þegar áreitið var minna og myrkrið dýpra? Skildu þeir eftir sig sögur um norðurljós og bera slíkar sögur þá e.t.v. vott um hjátrú sem tengjast þeim? Aðalheiður fræddi okkur um norðurljósin á sögutímum í dag.

Lítil börn sem eiga að fara í skurðaðgerð geta orðið mjög skellkuð því á skurðstofum er sérkennileg lykt, einkennileg hljóð, skrítin tæki og fólk í skrítnum fötum. Tölvuleikurinn Lokbrá er hannaður til að draga úr hræðslu barnanna. Bergljót Baldursdóttir hefur tekið við heilsuvaktinni af Helgu Arnardóttur í Mannlega þættinum, annan hvern miðvikudag, og í þessum fyrsta talaði hún við Katrínu Jónsdóttur, margmiðlunarfræðing og hjúkrunarfræðing, sem fékk hugmyndina að tölvuleiknum Lokbrá.

Við höfum verið að hlusta á gamlar upptökur í samstarfi við safnadeild Ríkisútvarpsins undanfarið og í dag heyrðum við brot úr þætti sem var á dagskrá 27. nóvember 1960 , Spurt og spjallað hét hann og umsjón hafði Sigurður Magnússon titlaður ritstjóri. Í þessum þætti var spurt: Hver er skoðun yðar á spiritisma? Viðmælendur voru fjórir en við heyrðum hvað tveir þeirra höfðu að segja, þau Jónas Þorbergsson fyrrverandi útvarpsstjóri og Kristín Sæmundsdóttir saumakona.

Umsjón, Guðrún Gunnarsdóttir og Gunnar Hansson

Mannlegi þátturinn 16.janúar 2018

Umsjón Margrét Blöndal og Guðrún Gunnarsdóttir

Það getur verið fólkið að halda barnaafmæli eins og mamma hins norska Maximillians komst að á dögunum. Hún sendi út boð til bestu vinanna, sem vildu gjarnan koma að uppfylltum ákveðnum skilyrðum. Við kíkjum í Aftenposten á eftir og heyrum í framhaldinu í Eddu Gíslrúnu Kjartansdóttur aðstoðarskólastjóra í Hörðuvallaskóla.

Matar Æði er námskeið sem varpar ljósi á nokkur lykilatriði þegar kemur að því að takast á við mataræðið og þyngdarstjórnun. Á þessu námskeiði er lögð áhersla á nýja nálgun og 4 lyklar eru kynntir til sögunnar sem eiga að hafa áhrif á árangur með þyngdarstjórnun og mataræði almennt. Valdimar Þór Svavarsson ráðgjafi kemur til okkar en hann hefur í fjölda ára starfað við þjálfun og ráðgjöf varðandi mataræði, hreyfingu, meðvirkni og fíknitengd vandamál.

Kristín Einarsdóttir, okkar kona á Ströndum, hitti Maríu Játvarðardóttur sem er félagsmálastjóri þeirra Strandamanna og fékk að vita um hvað starf félagsmálastjóra úti á landi snýst.

Mannlegi þátturinn 15.janúar 2018

Umsjón Lísa Pálsdóttir og Guðrún Gunnarsdóttir

Stelpur rokka! eru sjálfboðaliðasamtök sem starfa eftir femínískri hugsjón til að efla ungar stelpur og trans krakka í gegnum tónlistarsköpun. Síðastliðin 5 ár hafa yfir 400 stelpur, konur, trans og kynsegin einstaklingar tekið þátt í rokkbúðum Stelpur rokka! og myndað yfir 80 hljómsveitir. Þátttakendur hafa öðlast aukið sjálfstraust, frumkvæði og þor með því að starfa saman og virkja eigin sköpunarhæfileika.

Í haust kom út bókin Hreinn Lífsstíll eftir Guðrúnu Bergmann en sl. 3 ár hefur Guðrún kennt fólki að temja sér Hreint Mataræði. Við ætlum að ræða við Guðrúnu um lífsstílssjúkdóma og ýmislegt sem tengist því að tileinka sér mataræði til að halda sér heilbrigðum.

OG lesandi vikunnar er líklega flestum kunnugur eftir stórleik í áramótaskaupinu og er einnig aðalhandritshöfundur þess. Dóra Jóhannsdóttir leikkona kemur til okkar.

Föstudagsgesturinn í þetta sinn var Þuríður Svala Sigurðardóttir söngkona, oftast kölluð Þura Sig, hún fæddist í Reykjavík ólst upp ásamt fimm systkinum við söng og hestamennsku í Laugarnesinu í Laugarnesbænum sem stóð á móts við þar sem nú eru gatnamót Sæbrautar og Laugarnesvegar. Þura starfar í dag sem söngkona og myndlistarkona og er með mörg járn í eldinum.

Besti vinur bragðlaukanna, Sigurlaug Margrét Jónasdóttir, ræddi fisk í hlaupi, frost og funa og skinkurétt frá sólarlöndum. Einnig var rifjað upp þegar þegar Jóhanna Kristjóns var með uppboðið í perlunni, þá var t.d. selt á hæsta verði: sunnudagshádegisverður hjá Guðrúnu Ögmunds þar sem hún bauð upp á hótelaspassúpu, messan undir, hrygg og læri, lítil kók og appelsín á miðju borðsins, ávextadós og emmessís á eftir, einhver vildi kaupa sæti á 100 þúsund. Við hringdum í Guðrúnu í þættinum.

Umsjón: Guðrún Gunnarsdóttir og Sigurlaug M. Jónasdóttir

Mannlegi þátturinn 11.janúar 2018

Umsjón Lísa Pálsdóttir og Guðrún Gunnarsdóttir

Leigumarkaðurinn á Íslandi hefur ekki verið uppá marga fiska, helst hafa einstaklingar leigt út eina og eina íbúð. Undanfarin ár hafa hins vegar verið stofnuð nokkur leigufélög, sem bjóða íbúðir hér og hvar á landinu. Almenna leigufélagið er eitt þeirra, og stefnir á markað. Við kynnum okkur rekstur og möguleika leigufélaga hér eftir stutta stund og ræðum við Maríu Björk Einarsdóttur framkvæmdastjóra Almenna leigufélagsins.

Við höldum áfram að rifja upp gömul viðtöl úr safni Útvarpsins, í samstarfi við safnadeildina okkar. Að þessu sinni heyrum við viðtal frá árinu 1953, þá var á dagsskrá þátturinn Búnaðarþáttur í umsjón Gísla Kristjánssonar ritstjóra. Hann ræðir við Jón Brynjólfsson sem er þarna 84 ára gamall. Jón rifjar upp ýmislegt frá ævi sinni, hann er fæddur að Sóleyjarbakka í Hrunamannahreppi árið 1868 og býr að Nýbýlavegi 12 í Kópavogi þegar viðtalið er tekið. Meðal þess sem rifjað er upp í þættinum er konungsheimsóknin 1874, þegar Kristján níundi kom til landsins, harða vorið 1882 og jarðskjálftanum 1896 og fleiru. Heyrum þetta hér á eftir.

Prump í Paradís er mánaðalegur viðburður í Bíó Paradís. Hugleikur Dagsson sýnir bestu verstu myndir í heimi og talar um þær ásamt góðum gestum.

Prumpið að þessu sinni er stórvirkið MIAMI CONNECTION (1987) sem segir frá ævintýrum munaðarleysingja-ninja-hljómsveitarinnar Dragon Sound í Orlando. Ekki Miami. Þó að myndin heiti Miami Connection. Eftir myndina munu Hugleikur, Saga Garðarsdóttir og Valdimar Gudmundsson ræða um myndina.

Gunnar Þór Bjarnason, sagnfræðingur verður með erindi á vegum Vitafélagsins á fræðslufundi, í húsnæði Sjóstangaveiðifélags Reykjavíkur að Grandagarði 18, í kvöld undir heitinu Merkasta ár Íslandssögunnar? Í erindinu mun Gunnar Þór fjalla um þetta merka ár 1918, hag íslensku þjóðarinnar, áföll sem dundu á þjóðinni, frostavetur, Kötlugos, spænsku veikina, áhrif heimsstyrjaldarinnar fyrri, fullveldið og millilandasiglingar og strandsiglingar. Gunnar Þór var gestur í Mannlega þættinum í dag.

Á fyrstu tónleikum ársins í tónleikaröðinni Jazz í hádeginu flytur Stína Ágústsdóttir jasssöngkona vókalísur við valin sóló sem flytjendur á borð við Duke Ellington, Miles Davis, Charlie Parker og fleiri hljóðrituðu á sínum tíma. Vókalísur eru sóló sem settur hefur verið nýr texti við. Í frétttilkynningu segir að ekki er vitað til að þetta hafi verið gert áður á Íslandi á þennan hátt og því er hér um einstakan viðburð að ræða. Leifur Gunnarsson bassaleikari sér um að koma jassinum í úthverfin og þau Leifur og Stína koma í þáttinn.

Við fengum póstkort frá París, frá Magnúsi R. Einarssyni, í þetta sinn sagði Magnús frá lestarferð til Versala og heimsókn í garða sólkonungsins. Hann segir líka frá því hvers vegna Parísardömur eru svo grannar og „fitt“ og í endann frá deilunni um loftkossana sem allir kyssa á hverjum morgni á öllum vinnustöðum í Frakklandi.

Umsjón, Guðrún Gunnarsdóttir og Gunnar Hansson

Leikarann Ólaf Darra Ólafsson þarf líklegast ekki að kynna fyrir landsmönnum, enda hefur hann leikið aðalhlutverk á sviði og á hvíta tjaldinu í nærri tvo áratugi og undanfarin ár hefur ferðast um heiminn og leikið í ófáum kvikmyndum og sjónvarpsþáttum, meðal annars hjá Steven Spielberg. Hann er þessa dagana staddur hér á landi að leika lögreglumanninn Andra í annarri þáttaröðinni af Ófærð, sem ætti að koma fyrir sjónir landsmanna næsta vetur. Ólafur Darri kom í kaffispjall í dag.

Strandamenn urðu varir við stríðið eins og aðrir landsmenn en nú fækkar þeim sem muna þessi ár. Kristín Einarsdóttir, okkar kona á Ströndum, hitti Jónu Þórðardóttur sem fædd er árið 1934 og kann að segja frá liðinni tið, hvort sem rætt er um kofur, æðadún eða stríðsárin þegar vopnaðir hermenn fóru um friðsæl héruð og búast mátti við tundurduflum á floti í sjónum eða jafnvel sjóreknum líkum í fjörunni.

Í upphafi nýs árs nota margir tækifærið til að hefja átak til að koma sér í form, laga mataræðið og nánast hefja nýtt líf, eins og hefur meðal annars komið fram hér í Mannlega þættinum. Við fórum í framhaldi af því að velta fyrir okkur andlegu hliðinni og jafnvel núvitund. Er fólk að hefja nýtt líf á andlega sviðinu líka, að stíga til dæmis fyrstu skrefin í íhugun og hugleiðslu? Því ákváðum við að prófa að gera tilraun og fáum Kamillu Ingibergsdóttur, yogakennara, til þess að koma í þáttinn og segja okkur frá þeirri leið og til þess að leiða okkur og hlustendur í gegnum stutta íhugun.

Umsjón, Guðrún Gunnarsdóttir og Gunnar Hansson

Sigraðu sjálfan þig er heiti á nýútkominni bók sem getur liðsinnt öllum þeim sem hafa hug á að brjótast úr fari vanans, stefna hærra og sækja lengra, hvort heldur er í starfi eða einkalífi. Byggt er á hugmyndafræði markþjálfunar og unnið með fjölmörg verkfæri sem auðvelda lesandanum að ná markmiðum sínum og sigra sjálfan sig. Eða eins og Ingvar Jónsson höfundur bókarinnar segir, þriggja vikna áskorun fyrir venjulegt fólk sem vill meira. Ingvar kom í þáttinn.

Varðskipið Þór sinnir fjölbreyttum verkefnum, eins og t.d. nú fyrir helgina var áhöfnin við störf í Flatey á Breiðafirði en heimamenn höfðu haft samband við Landhelgisgæsluna vegna yfirvofandi vatnsskorts í eynni. Áhöfn Þórs dældi þrjátíu tonnum af ferskvatni yfir í eyna. Við hringdum í Sigurð Steinar Ketilsson skipherra á varðskipinu í dag.

Lesandi vikunnar í þetta sinn var Óttar Proppé fyrrverandi heilbrigðisráðherra. Lísa Páls spjallaði við hann og fékk að vita hvað hann er að lesa þessa dagana og hvaða bækur hafa haft áhrif á hann í gegnum tíðina.

Föstudagsgestur Mannlega þáttarins í þetta sinn er leikkona sem leikur stórt hlutverk í kvikmyndinni Svanurinn sem frumsýnd verður í kvöld og svo leikur hún í leikritinu Himnaríki og helvíti eftir Jón Kalman Stefánsson, sem frumsýnt verður í næstu viku í Borgarleikhúsinu. Ekki nóg með að hún sé að leika út um allt, heldur er hún einnig rappari, en hún er ein Reykjavíkurdætra sem hafa vakið mikla athygli undanfarið. Þetta er hún Þuríður Blær Jóhannsdóttir, sem kom í skemmtilegt spjall í þáttinn í dag.

Sigurlaug Margrét Jónasdóttir verður svo hjá okkur í dag með sitt matarspjall, en hún er, eins og dyggir hlustendur Mannlega þáttarins ættu að vita, besti vinur bragðlaukanna. Í dag talaði hún um basilikum og tómat, það magnaða samband, hvernig gott er að gera gómsæta sósu í miklu magni sem hægt er að geyma í frysti og frá ástarsögu þar sem dáinn kærasti, basilika og afhoggið höfuð komu við sögu.

Umsjón, Guðrún Gunnarsdóttir og Gunnar Hansson

Umsjón, Guðrún Gunnarsdóttir og Gunnar Hansson

Nýlegar rannsóknir, bæði frá Svíþjóð og Bandaríkjunum, hafa sýnt að það er aukin tíðni sjálfsvíga hjá karlmönnum sem greindir hafa verið með blöðruhálskirtilskrabbamein. Þórdís Katrín Þorsteinsdóttir lektor við hjúkrunarfræðideild HÍ og verkefnastjóri á LSP skrifaði doktorsritgerð í heilbrigðisvísindum við Gautaborgarháskóla og tók þátt í rannsóknum um hugsanir karlmanna um eigin dauða eftir að hafa verið greindir með blöðruhálskirtilskrabbamein. Þórdís segir okkur betur frá hér eftir nokkrar mínútur.

Við höfum verið að endurflytja nokkur áhugaverð efni frá síðasta ári nú í kringum áramótin og í dag ætlum við að rifja upp viðtal frá 1.febrúar síðastliðnum um Þarmaþing - en á námskeiði á vegum Endurmenntunar Háskóla Íslands var örveruflóra þarmanna skoðuð í samhengi. Þarmaflóran er ekki endilega það sem við hugsum um á hverjum degi, en miðað við það sem kom fram á námskeiðinu þá ættum við líklegast að gefa henni meiri gaum.  Birna G. Ásbjörnsdóttir, sem stýrði námskeiðinu kom til okkar okkar í viðtal og útskýrði til dæmis á hvaða hátt þarmaflóran virkar eins og persónuskilríki hvers og eins. Ég byrjaði á því að spyrja hana út í þetta námskeið og þarmaflóruna.

Við rifjum upp fleira en okkar viðtöl frá árinu 2017 í dag.  Við verðum í sérstöku  samstarfi við safnadeild Ríkisútvarpsins og í síðustu viku heyrðum við skemmtilegt og fróðlegt spjall Gunnars Scram við  Jóhannes Kjarval frá sjötta áratugnum.  Í dag rifjum við upp annað samtal, frá árinu 1955,  Jónas Jósteinsson ræðir við Kristján nokkurn Sivertz .  Kristján var Vestur Íslendingur og segir hér frá vesturför og veru sinni í Kanada.  Hann fæddist í Miðhúsum í Reykhólasveit 3.desember árið 1864 og er , þegar viðtalið er tekið, rúmlega nítíu ára gamall.    Hann fór sumarið 1883, þá 18 ára gamall til Kanada, sigldi frá Akureyri og kom við í Skotlandi, þaðan tók siglingin til Kanada 2 vikur.  Heyrum þetta hér á eftir.