Föstudagsgestur Mannlega þáttarins í þetta sinn var Arnar Eggert Thoroddsen, doktor í tónlistarfræði, blaðamaður og gagnrýnandi. Hann er aðjúnkt við Háskóla Íslands þar sem hann er umsjónarmaður grunnnáms í fjölmiðlafræði. Eins og við gerum alltaf með föstudagsgesti byrjuðum við á því að fara með honum aftur í tímann og skoða aðeins æskuna og uppvöxtinn og ferðalagið í gegnum lífið til dagsins í dag. En svo erum við auðvitað stödd inni í miðjum Eurovision keppninni og þá var ekki komist hjá því að ræða við hann um hana. Eurovision í gegnum tíðina og auðvitað keppnina í ár, þar sem Beta, Elín, Sigga og Eyþór stíga á svið annað kvöld á úrslitakvöldinu í höllinni í Tórínó.

Í matarspjalli dagsins skoðuðum við aðeins hvað er boðið upp á á kosningarskrifstofum í aðdraganda kosninga. Við hringdum vestur á Ísafjörð í Guðrúnu S. Matthíasdóttur, eða Gunnu Siggu, en hún er kölluð tertudrottning Vestfjarða. Kosningakaffi, bakkelsi og tertur í matarspjalli dagsins.

UMSJÓN: GUNNAR HANSSON OG SIGURLAUG MARGRÉT JÓNASDÓTTIR

Sérfræðingur Mannlega þáttarins í þetta sinn var hlauparinn Arnar Pétursson. Arnar er margfaldur Íslandsmeistari í langhlaupum og höfundur Hlaupabókarinnar. Við ræddum við hann í fyrri hluta þáttarins um það að koma sér í gang að hlaupa og ganga og hreyfa sig. Arnar er mikill viskubrunnur þegar kemur að hlaupum og hreyfingu og hans reynsla sem afrekshlaupari og þjálfari nýtist vel þegar hann ráðleggur byrjendum jafnt sem lengra komnum á því sviði. Og í seinni hluta þáttarins svaraði Arnar spurningum sem hlustendur sendu inn í netfang þáttarins,[email protected]. Spurningarnar snéru meðal annars að hlaupahraða, göngutúrum, mismunandi brennslu, mataræði o.fl.

UMSJÓN: GUÐRÚN GUNNARSDÓTTIR OG GUNNAR HANSSON

Á sunnudaginn fór fram málþingið Refsing eða endurhæfing, þar sem fjallað var um ferðalag fanga frá afplánun til frelsis frá ýmsum sjónarhornum. Hvernig er þetta ferli í dag? Sigrún Margrét Óskarsdóttir fangaprestur og Guðmundur Ingi Þóroddsson, formaður Afstöðu, félags fanga komu í þáttinn í dag, en þau voru bæði með erindi á málþinginu.

Það er auðvitað mikilvægt að hlúa að geðheilsunni, að þekkja helstu einkenni geðraskana og vita hvert á að leita ef eitthvað kemur upp. Hugrúnar geðfræðslufélag er rekið í sjálfboðaliðastarfi af háskólanemum og snýr öll starfsemi félagsins að því að bæta geðheilsu ungmenna á Íslandi og auka aðgengi að upplýsingum um geðheilsu. Föstudaginn næstkomandi mun hefja göngu sína Hugvarpið, sem er nýr hlaðvarpsþáttur á vegum Hugrúnar. Hugvarpið fjallar um geðheilsu, geðraskanir og úrræði sem standa til boða. Þær Þóra Jóhannsdóttir formaður Hugrúnar og Karen Geirsdóttir, fyrrverandi formaður, komu í þáttinn í dag.

Við fengum póstkort frá Magnúsi R. Einarssyni í dag. Stórhöfði í Vestmannaeyjum er einn af uppáhaldsstöðum Magnúsar, enda frægur vegna veðurhams og lundabyggðar. Í póstkorti dagsins sagði hann frá Stórhöfða sem er höfuðborg lundaættarinnar. Það eru kosningar framundan og samgöngumálin eru á oddinum eins og nærri má geta útí Vestmannaeyjum. Hann fjallaði um Landeyjahöfn og hugmyndina um göng milli lands og Eyja. Í lokin sagði Magnús frá símaviðtali sem hann átti við ítalska söngvarann Andrea Bocelli.

UMSJÓN: GUÐRÚN GUNNARSDÓTTIR OG GUNNAR HANSSON

Eurovisiondagurinn er runninn upp. Í kvöld keppa þau Beta, Sigga, Elín og Eyþór fyrir Íslands hönd í fyrri undankeppninni og svo þá kemur í ljós hvort atriðið kemst áfram í aðalkeppnina á laugardaginn kemur. Það voru einhver vandamál með hljóðblöndunina á sviðinu á dómararennslinu í gær en kom víst ekki að sök í útsendingunni. Það er skemmtilegt og spennandi sjónvarpskvöld framundan hjá flestum í dag. Við fengum Evu Ásrúnu Albertsdóttur söngkonu og Jón Ólafsson tónlistarmann í þáttinn í Eurovisionspjall í dag, en fyrst hringdum við í Felix Bergsson, sem var staddur í Pala Olympico höllinni í Tórino og fengum hann til að segja okkur frá stemningunni í íslenska hópnum. Í dag var aukaæfing þar sem átti að laga hljóðvandamál gærdagsins. Sem sagt Eurovisionspjall í fyrri hluta þáttarins í dag.

Svo í seinni hlutanum fræddumst við um lupus, eða rauða úlfa. Í dag er alþjóðlegur dagur lupus, eða rauðra úlfa eins og sjúkdómurinn heitir á íslensku. Þetta er sjaldgæfur og alvarlegur sjálfsofnæmissjúkdómur sem getur valdið bólgum og verkjum um allan líkamann. Hann veldur því að ónæmiskerfið sem venjulega berst við sýkingar, snýst gegn eigin frumu, vefjum og líffærum. Við fengum Hrönn Stefánsdóttur, formann lupushóps Gigtarfélags Íslands, til að koma í þáttinn og segja okkur meira frá sjúkdóminum og þessum alþjóðlega degi lupus, eða rauðra úlfa.

UMSJÓN: GUÐRÚN GUNNARSDÓTTIR OG GUNNAR HANSSON

Við fræddumst um Menntunarsjóð Mæðrarstyrksnefndar Reykjavíkur, en sjóðurinn er 10 ára í ár. Sjóðurinn hefur veitt 399 styrki á þessum 10 árum og í ár styrkir nefndin 67 konur. Styrkþegarnir taka sér fyrir hendur margvíslegt nám allt frá því að klára stúdentspróf upp í meistaranám. Við fengum þær Önnu H. Pétursdóttur, formann Mæðrastyrksnefndar Reykjavíkur og Hafrúnu Ósk Hafsteinsdóttur styrkþega til að koma í þáttinn og segja okkur betur frá sjóðnum.

Við fengum enn einn gullmolann úr safni Útvarpsins í dag, en Þór Fjalar Hallgrímssson, sem hefur verið í starfsnámi hér á Rás 1 undafarið hefur verið iðinn við að finna slíka mola. En moli dagsins er frá 15. mars árið 1985, þá var Hildur Torfadóttir með þáttinn Á sveitalínunni og tók í honum viðtal við Björn Jónsson, bónda á Laxamýri í Reykjahverfi, um furðuskepnur sem hann og Vigfús bróðir hans sáu á bökkum Laxár í Aðaldal 1958.

Lesandi vikunnar í þetta sinn var Ástvaldur Zenki Traustason tónlistarmaður, organisti í Bessastaðakirkju og Zen munkur. Hann fræddi okkur um Zen búddisma og voru þær bækur sem hann talaði um allar tengdar Zen.

UMSJÓN: GUÐRÚN GUNNARSDÓTTIR OG GUNNAR HANSSON

Föstudagsgestur Mannlega þáttarins í þetta sinn var Sigríður Beinteinsdóttir söngkona. Hana nú ekki að kynna fyrir hlustendum en hún syngur annað kvöld á tónleikum í Hörpu þar sem hún heldur upp á 40 ára söngafmæli og 60 ára afmæli. Hún er auðvitað í Stjórninni, hún hefur gefið út átta sólóplötur, auk þess sem hún hefur sungið fjölda laga með öðrum og svo má ekki gleyma hinu geysivinsæla barnaefni Söngvaborg. Annað kvöld mun hún syngja lög frá öllum ferli sínum ásamt góðum gestum. En í þættinum sagði Sigga okkur frá æskunni og uppvextinum og ferðalaginu í gegnum lífið til dagsins í dag.

Í matarspjalli dagsins töluðum við um vegasjoppur. Framundan er tíminn þar sem fólkið í landinu leggur í ferðalög um þjóðveginn og aðra vegi okkar fallega lands. Og þá þarf auðvitað að stoppa við og við og fylla á bílinn og fá sér í gogginn. Þar koma svokallaðar vegasjoppur sterkar inn, margar landsþekktar, hafa staðið vaktina í áratugi, sumar þó ekki lengur og aðrar jafnvel að koma aftur. Eins og til dæmis Hreðavatnsskáli, þar sem nýir aðilar hafa tekið við rekstrinum. Við hringdum í Brynju Brynjarsdóttur, listakonu og bónda á Hraunsnefi, en hún og Jóhann Harðarson, eiginmaður hennar, hafa tekið að sér að reka Hreðarvatnsskála eftir að dóttir þeirra og tengdasonur keyptu skálann. Við fengum að vita hvað verður á boðstólnum hjá þeim og hvað er framundan á þessum rótgróna stað.

Umsjón: Gunnar Hansson og Sigurlaug Margrét Jónasdóttir

Sérfræðingur Mannlega þáttarins í þetta sinn var Dr. Janus Guðlaugsson. Hann rekur Janus heilsueflingu sem er ráðgjafa- og þjónustufyrirtæki sem vinnur að bættri heilsu og betri lífsgæðum eldri borgara. Þar nýtir hann niðurstöður doktorsrannsóknar sinnar, Hver er möguleikinn á að öðlast bætta heilsu og betri hreyfigetu þrátt fyrir hækkandi aldur? Og hvað þýðir heilsuefling í raun og veru? Janus mun fræddi okkur um það og sín störf og rannsóknir í fyrri hlutar þáttarins.

Og svo í seinni hlutanum svaraði Janus spurningum sem hlustendur hafa sent inn í póstfang þáttarins, [email protected]. Spurningarnar snéru að styrktaræfingum, mataræði, kraftlyftingum, sjósund, næringardrykkjum, blóðþrýstingi o.fl.

Umsjón: Gunnar Hansson og Þorgerður Ása Aðalsteinsdóttir

Við fengum einn helsta sérfræðing landsins í þarmaflórunni, Birnu G. Ásbjörnsdóttur, í viðtal í dag. Hún er með meistaragráðu í næringarlæknisfræði frá University of Surrey, hún lauk námi í gagnreyndum heilbrigðisvísindum frá Oxford University og stundar doktorsnám við Háskóla Íslands. Hún og Dagný Hermannsdóttir standa fyrir námskeiðinu Súrkálsveisla fyrir þarmaflóruna hjá Endurmenntun HÍ. Þar verður áherslan lögð á að skoða áhrif örveruflóru þarmanna á heilsu, rýnt verður í nýjustu rannsóknir á mjólkursýrugerlum og súrkáli í tengslum við heilsu og fleira. Birna fræddi okkur um þarmaflóruna í dag.

Myndlistarmaðurinn Þrándur Þórarinsson og Heimir Janusarson, garðyrkjumeistari og umsjónarmaður Hólavallagarðs, komu í þáttinn í dag. Sameiginlegt áhugamál þeirra (og reyndar fleiri) er einmitt Hólavallagarður eða gamli kirkjugarðurinn eins og hann er oft kallaður, en þangað sækir Þrándur innblástur í nýja málverkasýningu sem opnar um helgina.

Ása Baldursdóttir, sérlegur ráðgjafi þáttarins kom svo í þáttinn í dag, en hún hefur komið í þáttinn annan hvern miðvikudag og bent okkur á áhugaverða hlaðvarpsþætti og efni á streymisveitum. Í dag fjallaði Ása um hlaðvarpið Cover Story, þar sem fjallað er um ýmsar tegundir mannlegra samfélaga þar sem vímugjafar koma við sögu. Leitina að hugarró og alsælu. Svo sagði hún okkur frá Uncanny, hlaðvarpi um drauga. Hvað gerist þegar fjöldi fólks sendir inn sína upplifun af yfirskilvitlegum fyrirbærum og draugasögum? Og að lokum fræddumst við um Youtube stjörnuna Kendall Rae sem gerir allt til þess að hjálpa fjölskyldum fórnarlamba glæpa m.a. með því að gefa þeim rödd í myndböndum sínum.

Umsjón: Gunnar Hansson og Þorgerður Ása Aðalsteinsdóttir

Bergur Ebbi Benediktsson er líklega best þekktur sem grínari, en hann hefur skemmt þjóðinni bæði sem hluti af Mið-Íslandi og bara sjálfur með sitt uppistand. Eins og segir í kynningu fyrir nýja uppistandssýningu hans: Bergur Ebbi er einn reyndasti uppistandari landsins með yfir þrettán ára reynslu af uppistandi, fyrirlestrahaldi og alvarlegum jafnt sem gamansömum greiningum á samfélaginu í bókum, pistlum, sjónvarps- og útvarpsefni. Við fengum Berg Ebba í þáttinn í dag og ræddum við hann um grín; hvernig hann semur efnið sitt, hvað er honum innblástur, hver eru efnistökin og hvernig hann vinnur hann úr efninu?

Fasta - Heilsuefling eða öfgar? var heiti á málþingi sem Náttúrulækningafélagið hélt í síðustu viku. Hvað gerist í líkamanum við föstu? Er hún fyrir alla og hver er áhrifaríkasta fastan? Jóhanna Eyrún Torfadóttir næringarfræðingur og doktor í lýðheilsuvísindum var ein þeirra sem flutti erindi á málþinginu þar sem hún velti fyrir sér hversu algengt það er að fólk fasti reglubundið á Íslandi? Jóhanna kom í þáttinn í dag.

Glæðir er lífrænn og bætaefnaríkur blómaáburður úr fersku þangi, hreinu vatni og sóda og framleiddur í litlum skúr á Reykhólum af Guðjóni Gunnarssyni sem jafnan er kallaður Dalli. Kristín Einarsdóttir, okkar kona á Ströndum, brá sér yfir að Reykhólum og fékka að fræðast um framleiðsluna og að glæðir græðir ekki bara gróður af ýmsu tagi heldur hefur líka reynst fólki vel við t.d. exemi.

Umsjón: Guðrún Gunnarsdóttir og Gunnar Hansson

Samkaup hlutu í vikunni menntaverðlaun atvinnulífsins 2022, en verðlaunin voru afhent á Menntadegi atvinnulífsins í Hörpu. Samkaup fóru af stað í jafnréttisátak síðasta haust, Jafnrétti fyrir alla ? Samkaup alla leið, í samvinnu við Samtökin ?78, Þroskahjálp og Mirru, rannsókna- og fræðslusetur fyrir erlent starfsfólk, um margvíslega fræðslu fyrir starfsfólk. Fyrir átakið hlutu Samkaup í lok síðasta árs tvenn hvatningarverðlaun jafnréttis sem Samtök atvinnulífsins og Háskóli Íslands standa að, annars vegar í flokki fjölmenningar og hins vegar í flokki fötlunar. Þá hafa Samkaup verið tilnefnd til Blaze Inclusion Awards, sem eru norræn jafnréttisverðlaun veitt af norsku samtökunum Diversify. Gunnur Líf Gunnarsdóttir, framkvæmdastjóri mannauðssviðs Samkaupa, kom í þáttinn og sagði frá.

Hér á landi hefur starfað félag áhugafólks um dulspeki í meira en 100 ár. Það hét áður Guðspekifélagið, en skipti um nafn 2018 og kallast nú Lífspekifélagið. Íslandsdeild félagsins var formlega stofnuð í ágúst 1921 en fyrir þann tíma voru starfandi nokkrar stúkur á landinu. Haraldur Erlendsson geðlæknir hefur komið víða við og meðal annars verið viðriðinn þetta félag lengi, en langömmur hans tvær voru meðal stofnenda. Þór Fjalar Hallgrímsson, starfsnemi hér á Rás 1, tók á honum hús og fékk hann til að segja aðeins frá sjálfum sér og félaginu.

Svo var það lesandi vikunnar. Í þetta sinn var það Kolbrún Anna Björnsdóttir. Hún er ein þriggja höfunda sjónvarpsþáttanna Vitjanir, sem eru sýndir á sunnudagskvöldum hér á RÚV, auk þess að leika hlutverk Hönnu í þáttunum. Við fengum að vita hvaða bækur hún hefur verið að lesa undanfarið og hvaða bækur og höfundar hafa haft mest áhrif á hana í gegnum tíðina.

UMSJÓN: GUÐRÚN GUNNARSDÓTTIR OG GUNNAR HANSSON