នាទី​ខ្ញុំ​និយាយ​ពីរ​ភាសា (Chronique bilingue)

យើងរាល់រូបដែលកើតមកជាមនុស្សរមែងរំពឹងផ្អែកលើអ្វីមួយ លើជំនឿណាមួយណា ក្នុងជីវិតនេះ។ អ្នកនិយមសាសនានានា គេជឿលើព្រះអាទិទេព ឬក៏យ៉ាងហោចណាស់ លើបញ្ញាញាណនៃអ្នកដែលបានត្រាស់ដឹង ដូចជា ព្រះសមណគោត្ដម ជាអាទិ៍។ រីឯអ្នកឥតនិយមសាសនា ក៏មានជំនឿដែរ។ គេជឿគំនិតវិជ្ជា ឬក៏វិទ្យាសាស្ត្រ ដែលជាមគ្គុទេសក៏របស់គេ។ យើងអាចយល់បានថា អ្នកនេះជឿនេះ ឬអ្នកនោះជឿលើអ្វីនោះទៀតបាន ក៏អាស្រ័យនូវសេចក្តីអះអាង ថ្លែងការណ៍ ស្វាធ្យាយតៗគ្នា អំពីសំណាក់អ្នក​ដែលមានជំនឿទាំងឡាយនោះ។ អ៊ីចឹង សេចក្ដីអះអាងថ្លែងការណ៍ ជាជំហានទីមួយ ក្នុងការប្រកាន់យកជំនឿណាមួយ។

រីឯសេចក្តីថ្លែងការណ៍ស្តីពីសិទ្ធិមនុស្ស ក៏យើងអាចចាត់ទុកបានថា ជាការប្រកាន់ជំនឿមួយបានដែរ។ ជឿថា មនុស្សអាចធ្វើអ្វីមួយក៏បាន លើកលែងតែអំពើអកុសល ឬខុសច្បាប់ចោលចេញ ដ្បិតអីពាក្យថា សិទ្ធិ (សិតធិ) ឬក៏គេអាចអានបានមួយបែបទៀតថា សិទ្ធ (សិត) មានន័យថា "សេចក្តីសម្រេច”។ ដូច្នេះ សិទ្ធិមនុស្ស គឺសេចក្តីសម្រេច ដូចប៉ងប្រាថ្នារបស់មនុស្ស។

Les êtres humains naissent libres et égaux, en droit et en dignité. C'est le principe fondamental consacré par la Déclaration Universelle des Droits de l'Homme de 1948. La journée des droits de l'homme est concrétisée chaque année le 10 décembre, jour anniversaire de l'adoption en 1948 par l'Assemblée Générale des Nations Unies de la déclaration française de 1789 dite Déclaration Universelle des Droits de l'Homme.

នៅភ្នំពេញ ឆ្នាំ២០១៩, ទិវាសិទ្ធិមនុស្សបានចាប់ប្រារព្ធធ្វើឡើង តាំងពីថ្ងៃសៅរ៍៧ធ្នូម្លេះ។ គេឃើញមានប្រធានបទបីដែលលេចធ្លោនៅទីលានពហុកីឡដ្ឋានអូឡាំពិក ក្នុងការប្រារព្ធបុណ្យសិទ្ធិមនុស្សនេះ គឺ សិទ្ធិរបស់អ្នកស្រឡាញ់ភេទដូចគ្នា, សិទ្ធិរបស់ស្ត្រី និងសិទ្ធិបរិស្ថាន។

En outre, l'année 2019 qui s'achève a été marquée par la célébration du 30 ème anniversaire de la Convention relative aux droits de l'enfant. Et l'on croit fermement à la capacité des jeunes en matière de défense des droits de l'homme. Les jeunes peuvent jouer un rôle fédérateur de changements positifs. Effectivement, ils sont majoritairement présents au stade Olympique ce jour du 7 décembre.

នៅលើផ្ទាំងបដាធំមួយស្តីអំពីសិទ្ធិរបស់ស្ត្រី នាង ខេតធឺរីន ហារី (Catherine Harry) ជាអ្នកតំណាងលើកទង់នៃសិទ្ធស្ត្រី។ នៅលើបដានេះ មានសរសេរថា "ច្បាប់ស្រី... ទោះបីច្បាប់នេះ មិនមានបង្រៀននៅសាលាក៏ដោយ ប៉ុន្តែផ្នត់គំនិតនេះ នៅតែចាក់ឫសយ៉ាងជ្រៅក្នុងវប្បធម៌ ដែលថា ស្ដ្រីគ្រប់លក្ខណ៍ គឺមិនត្រូវស្រដី និងត្រូវចេះស្តាប់បង្គាប់... នេះជាឧបករណ៍ដាក់គំនាប ដោយចែងអំពីវិសមភាព យែនឌ័រ និង បិទបាំងពីអំពើហិង្សាចំពោះស្ត្រីទាំងឡាយនៅក្នុងសង្គមនៅក្នុងនិងក្រៅផ្ទះ តាមរយៈការលើកទឹកចិត្តឱ្យស្ត្រីរក្សាភាពស្ងៀមស្ងាត់។”
គួរឱ្យអស្ចារ្យដែរ! អ្វីៗដែលជាលក្ខណៈសម្បត្តិរបស់ស្ត្រីខ្មែរ ពីដូនតាមក បានត្រូវទទួលការវាយប្រហារបែបនេះ ដោយចេញមុខ ដោយមិនបានថ្លឹងថ្លែង ល្អ អាក្រក់ រវាងសង្គមខ្មែរ និងសង្គមស្រីបរទេស។ តើសិទ្ធស្ត្រីបានន័យថា ស្ត្រីទាំងឡាយ ត្រូវមានឫកកាច់រៀងដូចៗគ្នាយ៉ាងណា?

Par ailleurs, l'on peut lire sur le site de l'Unesco l'éloge aux droits de l'Homme qui prennent un nouveau sens lorsqu'ils deviennent une réalité dans la vie quotidienne de chaque personne dans le monde. "Nous devons défendre nos droits et ceux des autres. Nous pouvons agir au quotidien pour défendre les droits qui nous protègent tous et aussi promouvoir l'appartenance de tous les hommes à la famille humaine.” Belle déclaration d'intention.

បើយើងក្រលេកមើលបដាស្តីពីបរិស្ថានវិញ ក្មេងស្រីកូនកាត់ថៃអាមេរិកម្នាក់ ជាអ្នកលើកទង់នៃសិទ្ធិនេះ។ នាង រ៉ាលីន សាធិដថាណាសាន អាយុ១២ឆ្នាំ បានចាប់ផ្តើមយុទ្ធនាការ តាំងពីអាយុ៨ឆ្នាំ ក្រោយពីនាងឈប់សម្រាកវិស្សមកាលតាមឆ្នេរសមុទ្រ ខាងត្បូងប្រទេសថៃ ដែលជាកន្លែងពោរពេញដោយសំរាម។ បច្ចុប្បន្ននេះ នាងអុំទូកប្រមូលសំរាម តាមប្រឡាយទឹកស្អុយ នៅក្រុងបាំងកក។ បាំងកកដែលជាមធ្យម មនុស្សម្នាក់ៗប្រើថង់ប្លាស្ទិកចំនួន៨ថង់ក្នុងមួយថ្ងៃ។ ខ្លួនខ្ញុំផ្ទាល់ ខ្ញុំសង្កេតឃើញថា អ្នកលក់នៅទីផ្សារ ថែមថង់ប្លាស្ទិកមួយជាន់ទៀតពីលើថង់ដែលច្រកអ្វីៗដែលយើងទិញ។ ដើរផ្សារមួយថ្ងៃ ខ្ញុំប្រមូលថង់បាន២០ថង់។ សួរខ្លួនឯងថា យកទៅបោះចោលទីណា ក្រៅពីយកទៅជូនអ្នកផ្សារវិញនោះ?

Il est étonnant voire fascinant de constater que la moindre initiative privée, d'où qu'elle vient, ONG ou simple citoyen, cette initiative salutaire pour l'environnement prend une ampleur inversement proportionnel au poids de la charge non assumée par des gouvernants.
Ceci nous incite à paraphraser Rousseau qui disait "un petit Etat est proportionnellement plus fort qu'un grand”. Quant à nous, chers auditeurs, se rapportant au sujet environnemental, nous disons, "un simple citoyen est proportionnellement plus fort qu'un gouverneur Thaï, en l'occurrence. ”

បើវិលមកពិចារណាពីពាក្យ "សិទ្ធិមនុស្ស”ម្តងទៀត, "សិទ្ធ” ឬ "សិទ្ធិ” មានន័យថា សេចក្តីសម្រេច។ អំណាចនៃសេចក្តីថ្លែងការណ៍ពីសិទ្ធិមនុស្សបារាំង នាឆ្នាំ១៧៨៩ គឺវាប្រៀបទៅនឹងទឹកមន្ត ឬវេទមន្តស័ក្តសិទ្ធ។ នៅក្នុងចង្កោមពាក្យនេះទៀត មានពាក្យ សិទ្ធ ឬ សិទ្ធិ ដែរ។ "មន្តស័ក្តសិទ្ធ” គឺ អំណាចនៃមន្តដែលធ្វើឱ្យសម្រេច។ រីឯពាក្យ "មន្ត” នេះមានន័យថាអ្វីៗដែលចងក្រងជាពាក្យសម្រាប់សូត្រ។ ដោយសរុប បើយើងជឿលើប្រសិទ្ធភាពនៃ"សេចក្តីថ្លែងការណ៍ស្តីពីសិទ្ធិមនុស្ស” ឬក៏ថា "មន្តសូត្រអំពីសិទ្ធិមនុស្ស” យើងគប្បីជឿខ្លះផង លើមន្តអាគមសាបព្រោះ សូត្រផ្លុំ តាមភាសាគ្រូហ្ម ស្រាយអំពើជាដើម។ នេះមិនមែនជាការចំអកឡកឡឺយទេ។ គឺគ្រាន់តែដាក់ទន្ទឹមគ្នា រវាង "ថ្លែងការណ៍សិទ្ធិមនុស្ស” និង "ថ្លែងការណ៍បំបាត់ជំងឺ”។

Force est de constater, chers auditeurs, que les déclarations se suivent mais elles ne se ressemblent pas. A savoir, Déclaration relative aux droits de l'enfant, Déclaration universelle sur la bioéthique et les Droits de l'Homme, Déclaration universelle sur le génome humain et les Droits de l'homme etc.

យើង​នាំ​គ្នា​ទៅលេង​ទី​រមណីយដ្ឋាន​នានា មាន​អង្គរ​បុរី បន្ទាយ​ឆ្មារ​ បន្ទាយ​ស្រី អង្គរវត្ត តាព្រហ្ម​ បាយ័ន​ បឹងមាលា កោះកេរ្តិ៍ និង​កូន​ប្រាសាទ​មីរដេរដាស់​នាតំបន់​សម្បូរព្រៃគុក។ ពាក្យថា​ទៅលេង​កម្សាន្ត​ ឬទៅមើល​ ទស្សនាទីធ្លា ប្រាង្គប្រាសាទ​ ទឹក​ធ្លាក់​ ទឹក​ជ្រោះ​ វា​មិន​ហួស​អំពី​អត្ថន័យ​នៃពាក្យ​សាមញ្ញ​មួយ​ថា ទៅមើល​កុន​ មើល​ល្ខោន​យីកេ ស្បែកធំ ស្បែក​តូច​។ ប៉ុន្តែ​វា​ខុស​គ្នា​ត្រង់​ដែលថា មើល​កុន​មើល​ល្ខោន​ នៅទីបញ្ចប់​ គេ​អាច​យល់​សាច់​រឿង កុន​ ល្ខោន ថា​វា​ជារឿង​កំប្លែង កម្សត់ សាហាវ ខ្មោច​ឆៅហុតឈាម ឬក៏​រឿង​​ Western អាគាំង​លួច​ដី​ពួក​ព្នង​ដែល​ជា​ជន​ជាតិ​ដើម​នៅ​អាមេរិក​។ ប៉ុន្តែ​ទស្សនា​ប្រាសាទ​ គឺជា​រឿង​មួយ​ផ្សេង​ គឺថា​លំបាក​យល់​ន័យ​ណាស់។​

Les touristes lorsqu'ils sont en présence d'un monument khmer, le regardent en admirant l'intelligence de​l'architecture avant de chercher à comprendre la datation, de reconnaître l'époque voire de démêler la raison d'être des formes.

នៅ​ទី​រមណីយដ្ឋាន​ខ្លះ​ដូច​ជា​នៅ​ឃុំ​ព្រះ​រំកិល ស្រុក​ថាឡាបរិវ៉ាត់ ខែត្រ​ស្ទឹងត្រែង ​នៅ​ទល់​មុខ​សាលា​បឋម​សិក្សា​អន្លង់​ស្វាយ​ គេ​គ្មាន​ឃើញ​អ្វី​ក្រៅពី​ទន្លេ​ ដែល​ជា​កំណត់​ព្រំ​ដែន​ខ្មែរ-ឡាវ​ និង​នៅ​នាយ​ខាងប្រទេស​ឡាវ ឃើញ​មាន​ទំនប់​ទឹក​វារី​អគ្គិសនី។ ទោះ​ជា​យ៉ាង​នេះ​ក្តី គឺ​ថា​ទោះបី​ទន្លេ​ណា​ក៏​ដូច​ទន្លេ​ណា​ដែរ​ គេ​មិន​ចាំបាច់​ជិះ​រថយន្ត​កាត់​វាល​ចូលព្រៃ​តាមផ្លូវ​ចាក់​កៅស៊ូ​ខ្មៅ​ និង​ផ្លូវ​ដី​គ្រោះ​ដី​ក្រហូង​អន្លង់​រាក់​ជ្រៅ ក៏​គេ​អាច​បណ្តែង​អារម្មណ៍​តាម​ខ្សែ​ទឹក​ និង​តាម​មាត់​ច្រាំង​បាន​ដូច​គ្នាទេតើ។ ហេតុអ្វី​ក៏​អ្នកខ្លះ​តស៊ូ​អ្វីម្ល៉េះ​ ត្រឹមតែ​ចង់​ឃើញ​ទឹក​ទន្លេ​ប៉ុណ្ណោះ​សោះនោះ? លុះ​គេ​បាន​អាន​បដាមួយ​ដែល​មាន​សរសេរ​ថា «ទន្លេផ្សារភ្ជាប់​ប្រជាជន​ ទេសចរណ៍ ​វប្បធម៌ និង​បរិស្ថាន» ទើប​គេ​អាច​ថាទន្លេ​ជាប្រភព​នៃ​ជីវិត​ពិត​ៗ​។ នៅ​ក្នុង​ជីវិត​មនុស្ស​យើង​ វា​មាន​វប្បធម៌​និង​បរិស្ថាន​ដែល​ផ្សារ​ភ្ជាប់​ទៅ​នឹង​ប្រជាជន​តាម​ទន្លេ។​

En France, le statut juridique de "monument historique" implique un partenariat propriétaire du bien en question et la puissance publique pour la conservation dudit bien afin de le transmettre aux générations à venir. Il n'existe pas au Cambodge un régime juridique similaire hormis "l'Autorité Apsara" qui s'occupe, quant à elle du site archéologique d'Angkor et ses environs. Si un jour vous visitez le musée national de Phnom-Penh, observez les belles peintures sur les panneaux en bois des fenêtres du bâtiment abritant le musée, peintures des figurines tirées du Ramayana pour la plupart d'entre elles. Ce sont là de véritables œuvres d'art méritant​ protection et conservation voire restauration en vue de la transmission aux jeunes générations.

ផ្ទុយ​ទៅវិញ​ គេ​យក​ចិត្ត​ទុក​ដាក់​តែទៅលើ​វត្ថុ​ដែល​សារមន្ទីរ​តាំងបង្ហាញ​នៅនឹង​មុន​គេ។ បើ​ស្តីអំពី​តំបន់​អង្គរ​ នៅ​ឯសៀមរា​បវិញ ក្រុម​ទេសចរ​មាន​ទម្លាប់​សិក្សា​ជាមុន​ ដោយ​បាន​អាន​សៀវភៅ «មគ្គុទេសក៍អង្គរវត្ត» ជាអាទិ៍ ហើយ​ពួក​គេ​ក៏​ស្ពាយ​យក​សៀវភៅ​នេះ តាម​ទៅ​ជាមួយ​ ដើម្បី​ផ្ទៀងផ្ទាត់​ផ្ទាល់​នឹង​ភ្នែក​នូវអ្វីៗ​ដែល​អ្នក​និពន្ធ​សៀវភៅ​សរសេរ​ពន្យល់​អំពី​រចនា​ប័ទ្មផ្សេងៗ​នៃប្រាសាទ​នីមួយៗ។​
Savoir lire le guide c'est bien mais savoir regarder est, en la matière, la qualité essentielle. Force est de souligner que rien ne peut remplacer l'observation personnelle pour bien comprendre l'intelligence de la vieille architecture khmère. Aussi, ne dit-on pas que "l'œil s'habitue à percevoir et l'esprit à interpréter les détails qu'il convient d'observer et de retenir."

ថ្មីៗនេះ គឺ​នៅក្នុង​អំឡុង​​៤ទៅ​៥ឆ្នាំ​កន្លង​មក មាន​ការ​បង្កើត​សហគមន៍​ជាច្រើន​ ដើម្បី​គ្រប់​គ្រង​ការអភិរក្ស​នានា។ គេ​ឃើញ​មាន​សហគមន៍​ព្រៃឈើ​ សហគមន៍​នេសាទ​ និងសហគមន៍អេកូ​ទេសចរណ៍​។ ពាក្យ​ថា «អេកូ» នេះ​មិនមែន​ជាភាសា​ខ្មែរ​ទេ គឺជា​បារាំង​និង​អង់គ្លេស​ ពីរម៉ាត់​ដំបូង​នៃ​ពាក្យថា Ecologie ។ ឧទាហរណ៍​ មាន​បុរីអេកូទេសចរណ៍ «បុរី​អូរស្វាយ» ដែល​ស្ថិត​នៅ​ក្នុង​ឃុំ​អូរស្វាយ​ ស្រុក​ថាឡា​បរិវ៉ាត់ ខែត្រ​ស្ទឹងត្រែង​។ សហគមន៍​នេះ ស្ថិត​នៅ​ជាប់ព្រំដែន​ខ្មែរ-ឡាវ ដែល​មាន​គូស​បញ្ជាក់តាម​សញ្ញា​នៃ​ធម្មជាតិ​ គឺ​ទឹក​ធ្លាក់​ ឈ្មោះ ព្រះ​និមិត្ត​ ស្ថិត​នៅ​តាម​ដង​ទន្លេ​មេគង្គ។ នៅក្នុង​ឯកសារ​ពាណិជ្ជកម្ម​មួយ ខ្ញុំ​ឃើញ​មាន​សរសេរ​ថា ទឹកជ្រោះ​ព្រះ​និមិត្ត​ស្ថិត​នៅ​តាម​បណ្តោយ​ដងទន្លេ​មេគង្គ​នៃព្រះ​រាជា​ណាចក្រ​កម្ពុជា ដែល​ជា​គ្រាប់​ពេជ្រ​ដ៏​អស្ចារ្យ​បាន​លាក់​ខ្លួន​ក្នុង​ទន្លេ​មេគង្គ។ ខ្ញុំ​បាន​ទៅ​ឃើញ​ទឹក​ជ្រោះ​នេះ​ផ្ទាល់​នឹង​ភ្នែក ហើយ​ក៏​សន្និដ្ឋាន​ថា នេះជា​ដុំ​ពេជ្រ​មួយ​ដែល​លម្អ​ទៅដោយ​ថ្ម​តាន់ ថ្មភ្នំ​ មាន​ពណ៌​ជា​ថ្ម​បាយ​ក្រៀម។​

Quelle que soit la finalité de la visite des monuments au sens large du terme, à quelque point de vue qu'on se place, esthétique, historique, économique; ces monuments ravivent la curiosité et provoquent l'admiration.

ពពួក​ប្រទេស​មហា​អំណាច​ គេ​ស្រែក​កោកកាក​ គេប្រកូសអូសទាញ​ប្រទេស​ឯទៀត​ឱ្យ​មក​ពិចារណា​បរិវារ​អាកាសធាតុ​ដែល​ប្រែ​ប្រួល​មិន​ប្រក្រតី ប៉ុន្តែ​អ្វី​ទាំង​អស់​នេះ វា​បណ្តាល​មក​ពី​សន្ទុះ​ផ្នែក​រោង​ចក្រ​និង​ឧស្សាហកម្ម​ ដែល​លោតផ្លោត​បោះពួយ​ស៊ី​ឋាម​ពល​រ៉ែ​ មានរ៉ែធ្យូង​ រ៉ែធម្មជាតិ​នានា​ឱ្យ​ហុយ​ផ្សែង​ទ្រលោម ចាប់ពី​សតវត្សរ៍​ទី​១៩​មក​ដល់​បច្ចុប្បន្ន​កាល។ យើង​ចោទ​សួរ​ថា តើ​ពួក​គេ​មាន​វិប្បដិសារី​លើ​ថ្វីដៃ​បំពុល​ធាតុ​អាកាសស​អស់​រាប់​សតវត្សរ៍​នេះ​ឬយ៉ាងណា? ឬក៏​ជាទង្វើ​ដើម្បីទប់​ស្កាត់​ប្រទេស​ឯទៀត​កុំ​ឱ្យ​មាន​សិទ្ធិសេរីភ​ដូច​ពួក​គេ​ក្នុង​ការ​ប្រើ​ឋាមពល​ពុល​ទាំង​ឡាយនេះ? សំណួរ​មួយ​ទៀត​ផ្តោត​ទៅ​លើ​ឋាម​ពល​បរមាណូ​ដែល​បន្សល់​នូវ​ជាតិ​ពុល រាប់​សតវត្សរ៍​ទៅខាងមុខ។ ប៉ុន្តែ​ព្រឹត្តបត្រ​នេះ ស្តីអំពី​​សង្គ្រាម​បរមាណូ។

L'équilibre de la terreur ! En scandant cet axiome, le monde en marche​semble vouloir tirer les conséquences logiques d'une guerre nucléaire​​ appelée pudiquement "la terreur", soit "une peur collective qu'on fait​ régner dans une population, un groupe pour briser sa résistance;" … Cette définition tirée du Petit Robert ne correspond pas à la réalité du terrain. La possession réciproque de la bombe atomique est une menace planétaire. Le pays détenteur de la bombe H ne fait pas peur à un autre pays. Il ne brise pas non plus la résistance de ce dernier. Au contraire, l'ex-URSSS qui ne possède pas encore cette arme alors que les Etats-Unis ont largué deux bombes sur Hiroshima et Nagasaki, l'URSS doublait ses efforts pour arriver au même niveau de terreur que son adversaire.

យើង​សង្កេត​ឃើញ​ថា ប្រទេស​ទន់​ខ្សោយ​ដើរ​ពីក្រោយ​ប្រទេស​ធំៗ​ជានិច្ច។ នៅ​ក្នុង​ផ្នែក​រក្សា​ការពារ​បរិឋាន​ យើង​បាន​លើក​យក​មក​ចង្អុល​បង្ហាញ​ពី​ខាង​ដើម​នេះ​រួច​ហើយ។ នៅក្នុង​ផ្នែក​គ្រាប់​បែក​បរមាណូ តើ​មាន​ប្រទេស​តូច​តាច​ណាមួយ​ ឬក៏​ក្រុម​ប្រទេស​ណា​ នៅ​ក្នុងទ្វី​បណា ដែល​បាន​ចេញ​មុខ​ដឹកនាំ​អង្គប្រជុំ​បង្ខំ​ឱ្យ​មហា​អំណាច​កម្ទេច​ចោល​គ្រាប់​ប្រល័យ​ទ្វីប​នេះទេ​?​ ឆ្លើយ​ថា​គ្មាន​ទេ​។ ក៏ប៉ុន្តែ​គេ​ដឹង​គ្រប់​គ្នា​ថា ប្រសិន​បើ​មហា​អំណាច​ទាំង​ពីរ​ គឺ អាមេរិក​និង​រុស្ស៊ី​ គេ​បាញ់​គ្រាប់​បរមាណូ​ដាក់​គ្នាទៅវិញ​ទៅមក​ សរុប​ទៅ​មាន​ចំនួន៥ពាន់​មេហ្គាតោន ក្នុងរយៈ​តែ​ប៉ុន្មាន​នាទីប៉ុណ្ណោះ​ គឺ​វា​នឹង​បណ្តាល​ឱ្យ​មនុស្ស​ស្លាប់​ចំនួន​ ១ ០០០ លាន​នាក់​ និងរបួស​ចំនួន​ប្រហាក់​ប្រហែល​គ្នា​នេះ​ដែរ​។ ប្រសិន​បើ​មហាអំណាចច​បាញ់​ត្រឹមតែ​កម្លាំង​៦ដង​គុណ​នឹង​កម្លាំង​គ្រាប់​បរមាណូ​ធ្លាក់​លើ​ប្រទេសស​ជប៉ុន ហ៊ីរូស៊ីម៉ា គឺ​ប្រទេស​ដែល​ត្រូវ​រងគ្រាប់​នេះ​ប្រាកដ​ជា​បាត់​ឈ្មោះ​ អស់​ប្រជាជន​លើ​ពិភព​លោក​សូន្យ​សុង​តែម្តង។ ប៉ុន្មាន​សប្តាហ៍​ក្រោយ​មក ប្រទេស​ដែល​យើង​សន្មត​ថា​អ្នក​ឈ្នះ​វិញ​នោះ គឺ​នឹង​ត្រូវ​ទទួល​រងនូវ​វិទ្យុ​សកម្ម​ ព្រមទាំងកម្ទេច​ផេះបាំង​ពន្លឺ​ព្រះ​អាទិត្យ​ដែល​ធ្វើ​ឱ្យ​សីតុណ្ហភាពចុះ​ត្រជាក់​ដល់​កម្រិត​២០អង្សាក្រោម​សូន្យ។ អ្វីៗ​ទាំងអស់​នឹង​រឹង​កក​បណ្តាល​ឱ្យ​ខ្វះទឹក​ខ្វះ​អាហារ​ ថែម​លើ​បញ្ហា​សុខភាព​បណ្តាល​មកពី​វិទ្យុ​សកម្ម​ផង​ទៀត។

En octobre 1983, les scientifiques américains et soviétiques se sont réunis à Washington pour étudier les effets d'un conflit nucléaire sur le climat de la planète. L'un des résultats catastrophiques acté par les scientifiques est rapporté ci-dessus. Et l'Organisation Mondiale de la Santé (OMS) a étudié, quant à elle, un scénario basé sur 5 mille mégatonnes de bombes explosées. Il est mentionné dans ledit rapport que "le calvaire des survivants serait physiquement et moralement effarant". Effarant dites-vous ? C'est ce qui "plonge dans une stupeur mêlée d'effroi ou d'indignation", selon Le Petit Robert. Le constat dans ce terme est faiblard.

ដោយ​ឡែក កាលពី​ឆ្នាំ​១៩៥៥ អង្គការ​អូតង់ (OTAN) បាន​ធ្វើ​សមយុទ្ធ​ប្រៀប​បាន​ទៅ​នឹង​ការ​ទម្លាក់​គ្រាប់​បរមាណូ​តូច​ៗ​ចំនួ​ន​៣៥៥គ្រាប់​ ហើយ​ពួក​គេ​ក៏​ប៉ាន់​ស្មាន​មើល​ថា នឹង​បណ្តាល​ឱ្យ​មាន​ជន​រងគ្រោះ​ប្រហែល​១លាន៧សែន​នាក់​ ហើយ​របួស​ចំនួន​៣លាន​៥សែន​នាក់ថែម​ទៀត ដែល​ប្រហាក់​ប្រហែល​គ្នា​នឹង​ជន​រងគ្រោះ​នៃ​របបខ្មែរក្រហម​។ គួរ​ឱ្យ​អស្ចារ្យ​ណាស់ នេះសរឱ្យ​ឃើញថា គ្រាប់​បរមាណូ​របស់​ប៉ុល ពត មាន​វិទ្យុ​សកម្ម ធ្វើ​ឱ្យ​​ចំនួន​ជន​រងគ្រោះដែល​ស្លាប់​បាត់​បង់​ជីវិត​និង​របួស​រ៉ាំ​រ៉ៃ​ទាំងផ្លូវ​កាយ​និ​ផ្លូវ​ចិត្ត​រហូត​ដល់​សត្វ​ថ្ងៃនេះ។​

Pourquoi les chèvres ont-elles besoin de leurs prédateurs, les loups ?​ Pourquoi vous et moi, chers auditeurs cherchent sans cesse à​ satisfaire nos besoins respectifs ? Si vous n'avez pas de réponse, constatons une chose: les actes de chacun ont des répercussions sur les autres. Cette évidence peut-être ignorée si nous vivons dispersés, les uns au pôle nord, les autres au pôle sud. A ce propos, pourquoi le pôle sud dit antarctique n'est pas habité contrairement à l'arctique peuplé d'environ 150 000 d'inuits ? C'est parce qu'au pôle sud la température oscille entre +10°C et -89°C, et que le vent souffle à plus de 300 km/h, vitesse du TGV. Ceci nous ramène à la baisse de la température sur terre à cause des poussières radioactives. Résultat final, la terre ne serait plus peuplée, à l'issue d'une guerre​ atomique. Vainqueurs et vaincus habiteraient dans la même rue, celle du cimetière.

ដើម្បី​ចៀសវាង​សភាព​ការណ៍​នេះ ទើប​អ្នក​ដឹកនាំ​ប្រទេស​នីមួយៗ​ មាន​ទីប្រឹក្សា​អម​ជាប់​ជានិច្ច​មុន​នឹង​សម្រេច​សេចក្តី​លើ​វិស័យ​ណាមួយ។ គួរ​សង្ឃឹម​ដែរថា ពីពេល​នោះ​មក​ដល់​បច្ចុប្បន្ន​ ពោល​គឺ​ចាប់ពី​ពេល​ដែល​គេ​ចេះ​ផលិត​គ្រាប់បរមាណូ​មក​ ពិភព​លោក​យើង​នេះ​នៅរស់​រាន​មាន​ជីវិត​នៅឡើយ៕

នៅ​ក្នុង​នាទី​ខ្ញុំ​និយាយ​ពីរភាសា​របស់យើង នៅ​សប្តាហ៍​នេះ បណ្ឌិត ឆាយ ហុកផេង សូម​ធ្វើ​អត្ថាធិប្បាយ​ អំពី ភាសា​ចម្រៀង Chanson message។

នៅក្នុងព្រឹត្តបត្រ ថ្ងៃទី១៤មករា២០១៥ ខ្ញុំបានធ្វើអត្ថាធិប្បាយអំពី«ភាសាតន្ត្រី»​ ដោយដកស្រង់នូវអត្ថន័យនៃបទភ្លេងខ្មែរនីមួយៗដូចជាបទ វ៉ៃលេងបកចេក ទីទុយយំ ទន្សាយបាក់ជើង គឺជាបទភ្លេងប្រគំនៅវេលាមុនបើកឆាកប្រដាល់​។ ថ្ងៃនេះ ខ្ញុំផ្តោតអារម្មណ៍ទៅលើ «ភាសាចម្រៀង» គឺការនិពន្ធបទចម្រៀងដែលកវីបកស្រាយអនុស្សាវរីយ៍ផ្ទាល់ខ្លួន ឬក៏ស្តីអំពីជីវិតអ្នកដទៃ។

Faire une chanson sur quelque chose. Dès lors, peut-on dire également faire la musique sur quelque chose ? En fait, la musique émet un son appelé mélodie qui est agréable à entendre, certes, mais elle ne nous dit rien sans la parole, le tout formant une chanson assurant la fonction de communication.

ពាក្យថាចម្រៀងនាំសារ គឺជាការពិតដែលផលិតចេញពីបេះដូងរបស់អ្នកនិពន្ធ។ ខ្ញុំបាននិពន្ធទំនុកច្រៀង ជាង៣០បទ ផ្តិតទៅលើបទភ្លេងជំនាន់ដើម ដែលរួចផុតពីកម្មសិទ្ធិបញ្ញាហើយ។ មានបទមួយស្តីពីព្រះវិហារសម្បត្តិខ្មែរ គឺ «បទព្រះវិហារ»។

ព្រះវិហារ លើខ្នងភ្នំខ្ពស់ក្បែរពពក 

ភូមិវត្ត ទាហាន មានគរគោក  

ពិភពលោកដឹងថាសម្បត្តិខ្មែរ។

ព្រះវិហារ ពេលមានកលិយុគ កម្ពុជា ប្តឹងឈ្នះសៀមមុខតុលាការ

ក្រុងឡាអេ ណាឆ្នាំ៦២ (១៩៦២)។

ពើយតារួននិងពើយតាឌី 

ឃើញឆ្ងាយសន្លឹម គ្រប់ទិសទី 

ឈ្លានពានមិនបានច្បាស់ក្ស័យជីវី 

តារួនតាឌី ការពារទឹកដី។  

ព្រះវិហារ កុំបង្កហេតុសឹកយោធា 

យើងរក្សាសុខជាមួយគ្នា   

តែកម្ពុជាមិនរាថយឡើយ។

Sur un autre registre, la contamination de la culture étrangère tel que le rock durant la décennie pré khmer rouge constitue une richesse qui a été ravivée en 2009 par un groupe de rock "The Cambodian Project" né du mariage, aux sens artistique et matrimonial du terme, entre Julien Poulsen, un guitariste australien et srey Thy. Ce dernier voyait en Kak Chanthy alias srey Thy  une "Amie Winehouse d'Asie du Sud Est". Outre la reprise du rock khmer des années 1960-70, srey Thy écrit ses propres chansons, telles que  Whisky Cambodia, ou encore Have visa  No have rice. Le message de la dernière chanson est qu'elle ne trouvait pas de riz dans la cuisine française, lors d'une tournée à Paris, pas de riz !. Hélas, srey Thy s'est éteinte en 2018 suite à un accident de circulation à Phnom-Penh, à l'âge de 38 ans.

បើស្តីអំពីកវីដែលខ្ចីបេះដូងគេមកនិពន្ធជាចម្រៀង ហើយច្រៀងដោយខ្លួនឯងទៀតនោះ គឺប្អូនប្រុសរបស់ មាស ហុកសេង ឈ្មោះ មាស ម៉េងហ៊ាង ក្នុងបទចម្រៀង«ខូចចិត្តត្បិតព្រាត់អូន»។ ចម្រៀងនេះរៀបរាប់នូវស្នេហ៍កម្មរវាងវរសេនីយត្រី សុខ បុត្រ និងគូស្នេហ៍ឈ្មោះ ជីវភាព នាឆ្នាំ១៩៧២។ រីឯបទចម្រៀងរបស់ខ្ញុំមួយនេះទៀត ខ្ញុំក៏បាន «ខ្ចីរឿងគេ» ហើយក៏នាំសារស្នេហ៍លើកោះទន្សាយមកបកស្រាយជូនដូចតទៅនេះ។

«បទកោះទន្សាយ»

                   បទកោះទន្សាយ ក្លាយជាឋានសុខុម 

បងហើយនិងម៉ុមកម្សាន្តហឫទ័យ

យប់អធ្រាត្រស្ងាត់លំហាត់ស្នេហ៍ថ្មី 

កវីចារកំណាព្យលើទ្រូងពៅ។

ក្នុងខ្ទមកម្សត់ក្បែរឆ្នេរជលសា 

ហត្ថបងយាត្រាអង្អែលសក់ខ្មៅ

កាយនិងកាយមូលចូលគ្នានិត្យនៅ 

ចាំផ្លូវ សុរិយាប្តូរវេនចន្ទ្រា។

ផ្តើមស្នេហ៍ដំបូង ថើបនួនល្អង 

ថ្ពាល់រលោង ក្រងកេសា

កោះអើយធ្មេចនេត្រា

កុំទស្សនា ទិវាស្នេហ៍បីត្រកង។

រលឹមតក់ៗដក់ឆ្នេរជលសា

សូមកោះមេត្តាធ្វើសាក្សីផង

ថាភ្លៀងលើខ្សាច់សម្រេចបំណង

ចារឈ្មោះនួនល្អងពីស្នេហ៍សុខសាន្ត។

Beaumarchais disait que "tout finit par des chansons", allusion à la frivolité. Effectivement, quand on traite quelqu'un de frivole, c'est qu'il ne s'occupe que des choses futiles, ou qu'il traite à la légère les choses sérieuses. Pour ce qui me concerne, chers auditeurs, les chansons sont soit réaliste, soit d'amour ou sentimental. Jamais frivole.

ជាទូទៅបទចម្រៀង មានលាយឡំនូវមនោសញ្ចេតនានិងបញ្ហាក្នុងជីវិតផងដែរ ដូចនៅក្នុងបទ «ឈាមខ្មៅ» និពន្ធដោយ រស់ សេរីសុទ្ធា ស្តីអំពីប្រុសអប្រិយដែលជាប្តី និងជាឪពុកនៃកូនរបស់គាត់។

រីឯរូបខ្ញុំវិញ របបខ្មែរក្រហម គឺជាស្បៃខ្មៅមួយផ្ទាំងដែលគ្របដណ្តប់លើជើងមេឃខ្មែរធ្វើឱ្យខ្មែរៗនាកាលនោះឯង មានអារម្មណ៍ដូចក្នុងបទចម្រៀងមួយនេះទៀត ដែលខ្ញុំលាតត្រដាងអំពីចិត្តស្វិតស្រពោន ប្រៀបបានទៅនឹងក្បូនត្រាច់ចរលើទឹកកម្មវាសនា គ្មានកោះត្រើយ។

«បទ២៤កញ្ញា»

I.បទ២៤កញ្ញា      យាត្រាចាកចេញ  មាតុភូមិសម្លាញ់   ប្រាថ្នាវិលវិញបំពេញការងារ។

សងគុណជាតិខ្មែរ ធំជាងពសុធា   ចៃដន្យព្រឹត្តិការណ៍    ផ្តាច់សេវា យូរលុង។

II.ផ្ទៀងស្តាប់វាយោ   ថ្ងួចថ្ងូរអាល័យ     មាតុភូមិឯនាយ   ធ្លាក់ចូលក្នុងដៃ   អង្គការយង់ឃ្នង។

ឥឡូវខ្ញុំរស់     ឆ្លងផុតទុក្ខផង    តែវាសនាចង       ជាប់ចំណងជីវិតគ្រួសារ។

R. រស់លើដីគេ! ដីគេៗ ដីគេៗ ក្រុងឡាអេ     ប៉ារីស៍ ម៊ែលប៊ន  ឬយូអេសអេ (USA) ក្នុងនាមភៀសខ្លួនដូចក្បូនរសាត់ឥតត្រើយ។

IV.បងប្អូនឯនាយ សូមកុំវាចា   បរិហារខុសន័យ   ខ្មែរក្នុងក្រៅក្តី   មិនខុសគ្នាឡើយ។

គ្រាភ័យអាសន្នភៀសខ្លួនទៀតហើយ កុំនិយាយឆ្លើយ   ដៀលឡកឡើយ ចន្ទវង្វេងមេឃ។

បទចម្រៀងចុងក្រោយនេះ ខ្ញុំបានតែងកាលពី១៥ឆ្នាំមុន។ រីឯអត្ថន័យរបស់វា នៅរស់រវើកដដែលក្នុងអារម្មណ៍របស់ខ្ញុំ។ សូមអរគុណនិងជម្រាបលា។