នាទី​ខ្ញុំ​និយាយ​ពីរ​ភាសា (Chronique bilingue) by RFI ខេមរភាសា / Khmer

June 04, 2020 ការរឹងមិនចុះចាញ់ La résistance

ការតស៊ូគ្រប់ប្រភេទក្នុងជីវិត ឈរលើទឹកចិត្តនិងការព្យាយាម ហើយមានការរត់ចូលព្រៃធ្វើជាទាហានឆ្មក់ ក៏ជាការតស៊ូមួយបែប នាកាលសង្គ្រាមលោកលើកទីពីរ និងនៅគ្រាដែលកម្ពុជាទាមទារឯករាជ្យ ពីអាណានិគមបារាំង។ ព្រឹត្តបត្រ «នាទីខ្ញុំនិយាយពីរភាសា» ថ្ងៃទី៤មិថុនា ឆាយ ហុកផេង អត្ថាធិប្បាយ ស្តីអំពី «ការរឹងមិនចុះចាញ់»។

ជីវិតជាការតស៊ូ។ ការតស៊ូសរសេរព្រឹត្តបត្រពីរភាសាអស់រយៈជាងកន្លះទសវត្សរ៍មកហើយ គឺជាការតស៊ូមិនលំបាក ទោះបីពេលខ្លះ ខ្ញុំប្រឈមនឹងភាពរាំងស្ទះនៃប្រធានបទក្តី។ តស៊ូ គឺ«ការរឹងមិនចុះចាញ់» ដែលភាសាបារាំង អាចហៅថា Résistance។ បើស្តីអំពីកម្លាំងទ័ពវិញ ការរឹតមិនព្រមចុះចាញ់ ជំរុញឱ្យអ្នកតស៊ូរត់ចូលព្រៃ Prende le maquis។ អតីតប្រធានាធិបតីបារាំង De Gaulle ចំណាំតែនិយាយថា អ្នករត់ចូលព្រៃមានកាន់តែច្រើនឡើង បង្កទៅជាចម្បាំងទ័ពព្រៃ។ «Les maquis se multiplient et entament la guérilla».

La résistante juive lors de la seconde guerre mondiale, quant à elle ne signifie pas que les combattants entre dans la clandestinité. C'est plutôt l'organisation d'une résistance armée dans les ghettos de Varsovie, de Lodz ou dans les camps de concentration de Tréblinka, Sobibor, Auschwitch etc. Il est plus exacte de parler dès lors de l'insurrection, soulèvement visant à renverser le pouvoir établi, en l'occurrence l'occupation nazie.

Insurrection គឺកុបកម្ម ឬការបះបោរប្រឆាំងនឹងរដ្ឋអំណាច ដូចមានការបះបោរប្រឆាំងនឹងអាណានិយមបារាំង របស់គ្រូ ពៅ ហៅអាចារ្យលាក់ ឬពោធិ៍កំបោរ នាឆ្នាំ១៨៦៤ ដែលបារាំងចាប់បានដាក់ក្នុងទ្រុង ស្លាប់ដោយអត់អាហារ (ស៊ូ ចំរើន, ពោធិ៍កំបោរ បោះពុម្ពឆ្នាំ១៩៧១។ ឯកសារខ្លះថា ពោធិ៍កំបោរ ត្រូវគេកាត់ក្បាល ប្រលាក់អំបិល នៅ១៨៦៧) ឬក៏ការបះបោរនៃអាចារ្យ ស្វា (សួរ) ដែលស្លាប់នៅឆ្នាំ១៨៦៥ និងការបះបោរនៃ ចតុរង្គយស និងសេនាប្រមុខ ប៉ែន។ ទាំងពីរនាក់នេះរត់ភៀសខ្លួន សម្ងំធ្វើជាប្រជាជនធម្មតារហូតដល់ចាស់ស្លាប់រៀងៗខ្លួន។ ការតស៊ូទាំងឡាយមានរូបភាព បែបហិង្សាបង្ហូរឈាម និងការតស៊ូមួយបែបទៀត គឺការវែកញែកពន្យល់ហេតុនិងផលនៃគោលគំនិតណាមួយ ក្រៅអំពីគោលបំណងផ្តួលរំលំរដ្ឋអំណាច។

Après la défaite allemande de la 1ère guerre mondiale (1914-18), en 1935 un traité anglo-allemand marquant le triomphe de la diplomatie allemande menée par Von Ribbentrop consacre indirectement le droit de l'Allemagne au réarmement. Winston Churchill résista à la politique de bonne camaraderie avec les nazies. La résistance de Churchill avant et après sa nomination comme ministre de la Marine peu avant l'éclatement de la seconde guerre mondiale est exemplaire. Selon le Gradian, Churchill disait: "Je trouve insupportable que notre pays tombe dans l'orbite et sous le pouvoir et l'influence de l'Allemagne nazie et que notre existence dépende du bon plaisir de celle-ci".

ការតស៊ូទាំងអស់ផ្តួចផ្តើមឡើងមកពីការពិចារណា។ ដរាបណាគេមានចក្ខុវិស័យដូចលោក De Gaulle ដែលបានយល់ដឹងអនាគតនៃបន្ទាត់នយោបាយរបស់គាត់ ថាបើធ្វើសហការជាមួយក្រុមនេះ គាត់អាចរក្សាឧត្តមគតិរបស់គាត់បាន ប៉ុន្តែបើក្រុមមួយទៀត បម្រុងតែខ្ទាស់ធ្វើឱ្យចរន្តនៃគំនិតនយោបាយរបស់គាត់រាំងស្ទះ គាត់ក៏មិនចង់បានអំណាច ដោយឱបក្រសោបទាំងទ្រទាំងចាប៉ី ទោះបីភ្លេចវាមិនស៊ីចង្វាក់គ្នាក្តី ប្រៀបដូចកាលពីថ្ងៃ១៣តុលា១៩៤៥ គឺ ២ខែប៉ុណ្ណោះក្រោយសង្គ្រាម De Gaulle មិនចង់បានក្រុមកុម្មុយនិស្តដែលដាក់ល័ក្ខខ័ណ្ឌឱ្យគាត់ ចូលក្នុងរដ្ឋាភិបាលរបស់គាត់ទេ។ លោកក៏សរសេរប្រាប់សភាថា មិនអាចបង្កើតរដ្ឋាភិបាលបានទេ។ បែរមកពីស្តីអំពីចលនាខ្មែរឥស្សរៈវិញ យើងឃើញមានក្រុមចោរ ដូចជា ក្រុមអាចារ្យ យី ជាអាទិ៍ ក្រុមខ្មែរវៀតមិញ ដែលមាន ប៉ែន សុវណ្ណ នៅក្នុងនោះ ក្រុម ប៊ុណ្ណ ច័ន្ទម៉ុល ដែលមាន ដាប ឈួន នៅជាមួយ, ក្រុម អៀវ កើស និង ង៉ែត ហៀង ។ល។ ម្នាក់ដើរតាមយុទ្ធវិធីផ្ទាល់ខ្លួន។ ប៉ុន្តែ បន្ទាប់ពីសម្តេចឪ ចេញមុខដឹកនាំចលនាទាមទារឯករាជ្យពីបារាំង ក្រុមឥស្សរៈក៏បានមកចុះចូលរួមកម្លាំងគ្នា។

A ce propos, la résistance khmère des années 50, sur le plan international, commença par le voyage en France du roi père Sihanouk pour rencontrer le président français Vincent Auriol puis son voyage au Canada où il donna une conférence de presse le 12 avril 1953, suivi d'un mémorandum envoyé aux représentants diplomatiques à partir de Toronto (USA), le lendemain 13 avril 1953. De guerre lasse, il retourna au Cambodge via Tokyo où il envoya une lettre de protestation suite aux propositions françaises du 9 mai 1953 jugées inacceptables.

បន្ទាប់ពីបានធ្វើដំណើរការទូតនៅប្រទេសបារាំង កាណាដា អាមេរិក ជប៉ុន និងថៃ សម្តេចឪយាងចូលមាតុភូមិវិញ ដោយប្រកាសកោះហៅកូនចៅឱ្យចូលធ្វើការតស៊ូ នៅថ្ងៃទី២៨មិថុនា១៩៥៣ ប្រមូលបានកងជីវពលចំនួន៤០០ ០០០នាក់។ ប្រាំថ្ងៃក្រោយមក បារាំងក៏បានយល់ព្រមប្រគល់ឯករាជ្យពេញលេញមកឱ្យខ្មែរវិញ។ នេះសឱ្យឃើញថា ការតស៊ូ មានភាពត្រជាក់និងក្តៅ។

A supposer que la mobilisation de 400 000 hommes après l'appel du roi père Sihanouk à Siem Reap le 23 juin 1953, que la démonstration de force soit le mal; cependant, force est de constater que le bien est venu avec le mal et l'indépendance totale a été accordée: le 29 août 1953 transfert des compétences police et justice, 17 octobre de la même année transfert des compétences militaires. Tout ceci pour parfaire le traité d'indépendance de 1949.

ជាទីបញ្ចប់ លោក អៀវ កើស ដែលជាអ្នកតស៊ូទាមទារឯករាជ្យម្នាក់ដែរនោះ ប្រហែលជាត្រូវបារាំងបោះគ្រាប់បែកដៃ ក្នុងការិយាល័យ សម្លាប់។ តាមការអះអាងរបស់តំណាងរាស្ត្រនិងមេធាវី ង៉េត ហៀន ដែលត្រូវរបួសនឹងគ្រាប់បែកនេះដែរ បានសរសេរសៀវភៅនិយាយពី ឧត្តមគតិ អៀវ កើស ថា មុននឹងស្លាប់ លោក អៀវ កើស បានផ្តែផ្តាំថា «សូមប្រាប់គ្នាយើង ឱ្យបន្តនយោបាយទៅទៀត ដរាបបានឯករាជ្យជាតិ»។ (ទំព័រ៧២)

6 min

May 21, 2020 ប្រជាធិបតេយ្យសម័យពិភពលុយ Démocratie et Monde des Finances

នៅសហភាពអឺរ៉ុប តើអំណាចពិតប្រាកដស្ថិតនៅក្នុងដៃនរណា ឬក្រុមណា? ថ្ងៃទី២១ ខែឧសភា ២០២០នេះ ឆាយ ហុកផេង លើកយកប្រធានបទស្តីពី«ប្រជាធិបតេយ្យសម័យពិភពលុយ» មកបកស្រាយក្នុងព្រឹត្តបត្រខ្ញុំនិយាយពីរភាសា។

ខ្ញុំចោទជាសំណួរមួយថា នៅក្នុងសហភាពអឺរ៉ុប តើអំណាចរដ្ឋ ពិតប្រាកដ ស្ថិតនៅក្នុងដៃនរណា ឬក្រុមណា ប្រសិនបើរដ្ឋមន្ត្រីហិរញ្ញវត្ថុនិងសេដ្ឋកិច្ច ភ្លេចការពារប្រយោជន៍ជាតិរបស់ខ្លួន បែរជាពួនសម្ងំ ខំការពារតែពិភពលុយ Le monde des Finances?

ប្រជាជនគ្រប់ប្រទេសរមែងស្វះស្វែងចង់យល់ដឹងថាអំណាចពិតដែលដឹកនាំប្រទេសស្ថិតនៅលើដៃនរណា។ នៅក្នុងរង្វង់សហភាពអឺរ៉ុប ដែលពិភពលោកធ្លាប់កោតសរសើរថា ជាទ្វីបសម័យនិយម ជឿនលឿនគ្រប់វិស័យ មានសិទ្ធមនុស្ស និងមានគោរពវិន័យ គោរពច្បាប់ គោរពគ្នាទៅវិញទៅមក ដោយមិនរើសមុខ។ យើងនឹងពិចារណាអំពីអំណាចពលរដ្ឋនៃប្រទេសនីមួយ ក្នុងសហភាពអឺរ៉ុប ដែលប្រឈមនឹងអំណាចនៃក្បាលម៉ាស៊ីនរបស់សហភាពនេះ មានបណ្តាក្រុមគណៈកម្មការអឺរ៉ុប ដែលមានទីតាំងធ្វើការនៅប្រទេសប៊ែលហ្ស៉ិក ក្រុងព្រុចសែល (Bruxelles) ដែលគេស្គាល់ថាជាក្រុងរបស់សហភាពអឺរ៉ុប។

L'on se souvient de la prise de position des souverainistes lors du précédent référendum sur le traité de Maastricht relatif à la constitution européenne. Ces gens militent pour la sauvegarde de l'identité nationale et le compromis équitable entre les Etats membres et la bureaucratie bruxelloise. Le but affiché des souverainistes parmi lesquels on peut citer les survivants tels que Philippe de Villiers et Jean Pierre Chevénement est la coordination entre Bruxelles et Paris, pas la mainmise des bureaucrates des Commissions européennes.

មេរោគកូរ៉ូណា ដែលរាតត្បាតពេញសកលលោក បណ្តាលឱ្យប្រទេសទាំងឡាយ ជាពិសេសសមាជិកសហភាពអឺរ៉ុប លើកទង់ជាតិបិទព្រំដែនរៀងៗខ្លួន ផ្ទុយអំពីគោលការណ៍ Schengen គឺសេរីភាពនៃការធ្វើដំណើរ។ កត្តានេះ ជំរុញឱ្យក្រុមជាតិនិយមបារាំង ដែលធ្លាប់តែប្រឆាំងនឹងនយោបាយក្តាប់ក្តោបអំណាចអំពីសំណាក់ឧត្តមមន្ត្រីនៃសហភាពអឺរ៉ុបនៅព្រុចសែល មាន Philippe de Villiers ជាអាទិ៍ ស្រែកភ្លាមឡើងថា នុះន៎! ឃើញទេ អឺរ៉ុបបាតដៃទទេ នៅគ្រាមានអាសន្ន អ៊ីចឹងគ្មានអ្វីធ្វើឱ្យប្រជាពលរដ្ឋមានទំនុកចិត្តបានលើនយោបាយនៃសហភាពអឺរ៉ុប ដែលគ្រាន់តែជានយោបាយទីផ្សារនិយម ពោលគឺនិយមឱ្យតម្លៃតែទៅលើទឹកប្រាក់ ទៅលើការឆក់កន្ទ្រាក់ដណ្តើមទីផ្សារគ្នា ទិញលក់ វក់វី តាមប្រព័ន្ធព័ត៌មាន ធ្វើឱ្យផុសផុលឡើងឬចុះតម្លៃ រ៉ែ ធ្យូង លង្ហិន មាស ស្ពាន់ ស្រូវ កាកាវ ស្ករ ល្ង ។ល។ ពួកឈ្មួញពាក់ក្រវាត់ក ដែលរួចខ្លួននៅលើកៅអី មានតែម្រាមដៃចុះកុំព្យូទ័រទាំងអស់នេះ ភ្លេចការពិតនៃជីវិតប្រជាជន ប្រៀបដូចសហភាពអឺរ៉ុប ដែលភ្លេចការពិតនៃព្រំដែនរបស់ប្រទេសនីមួយៗ បែរជាលើកស្ទួយមនោគមវិជ្ជា ត្រាច់ចរដោយសេរី ខុសបែបបទ លុះដល់ទាល់ប្រាជ្ញប្រឈមនឹងមេរោគកូរ៉ូណា ទើបសហភាពអឺរ៉ុបដឹងខ្លួនថា មានតែព្រំដែនទេ មានតែរដ្ឋអំណាចនៃប្រទេសនីមួយៗទេ ទើបអាចចាត់វិធានការដោះស្រាយ ឬទប់ស្កាត់ កូវីដ១៩ បាន។

Un exemple de la mise à l'écart du pouvoir d'un état membre de l'Union européenne s'exprimant par voie de référendum par les technocrates bruxellois. L'on se souvient de la victoire du non au référendum de 2005 sur le traité constitutionnel européen. Cependant, les technocrates avec la complicité active des politiques, ensemble ils ont converti le non en oui en 2008 avec un autre traité, le traité de Lisbonne. Plus près de nous, chronologiquement parlant, suite à la crise grecque des bilans truqués avec le concours des experts de Goldman Sach, bilans que les bureaucrates bruxellois ont décidé de "fermer les yeux" dans un premier temps, avant d'instaurer la politique de l'austérité, un référendum grec de juillet 2015 pour la sortie de l'austérité voté à plus de 61%, ce référendum est devenu lettre morte car sans effet concret sur le terrain à cause des manoeuvres de l'Eurogroupe, de la BCE et de l'Allemagne. Ceci n'est guère étonnant quand on voit le président de la Commission européenne, Jean Claude Junker déclarer qu'il n'y a pas de vote démocratique possible contre les traités européens (Marianne 1107, 7 juin 2008, p. 12).

អ៊ីចឹងបានន័យថា ដូចម្តេចដែរ បើសំឡេងប្រជារាស្ត្រតាមប្រជាមតិ ក៏គ្មានតម្លៃចំពោះឧត្តមមន្ត្រីនៃសហភាពអឺរ៉ុបផងនោះ? បើគេប្រើពាក្យអសុរោះ គេអាចនិយាយថា ពួកនេះចាត់ទុកកុង្សីយ៍ សេនាបតីនៃប្រទេសនីមួយៗ ដូចជា «ស្វាពាក់ម្កុដ»។ ពោលគឺថា «បុណ្យសក្តិមានតែវិធានការជាក់ស្តែងគឺអត់» ដោយសន្មត់ថា មានតែឧត្តមមន្ត្រីនៃក្រុងព្រុចសែលទេ ទើបមានអំណាចសម្រេចសេចក្តីពិតប្រាកដបាន។

ថ្មីៗនេះ ដោយហេតុថា គ្មានជើងយន្តហោះ ពីព្រោះបិទព្រំដែន ក្រុមហ៊ុនបារាំងអាកាសចរណ៍ Air France បានត្រូវទទួលជំនួយអំពីថវិការដ្ឋ។ ភ្លាមនោះ គឺកាលពីថ្ងៃសុក្រទី១៥ឧសភា គណៈកម្មការសហភាពអឺរ៉ុប បានចេញប្រកាសថា ប្រទេសសមាជិកសហភាពអឺរ៉ុបទាំងឡាយអាចយកលុយរដ្ឋជួយក្រុមហ៊ុនពីឥឡូវនេះ រហូតដល់ពាក់កណ្តាលឆ្នាំ២០២១ បាន ប៉ុន្តែរដ្ឋទាំងអស់នោះ ត្រូវពិចារណាអំពីការចាំបាច់នឹងជួយជាមុនសិន ប្រសិនបើគ្មានមធ្យោបាយអ្វីក្រៅពីនេះទេ «s’assurer de la nécessité de l’aide et si aucune autre solution appropriée n’est disponible»។ ការពិត ពួករដ្ឋការដែលជាឧត្តមមន្ត្រីទាំងនេះ ដែលមិនបានឆ្លងកាត់ការបោះឆ្នោត ចាត់តាំងអំពីប្រជារាស្ត្រផង ហ៊ានដាក់ចំណងលើអំណាចរដ្ឋដែលចេញអំពីការបោះឆ្នោតតាមប្រជាធិបតេយ្យ។

Il se passe différemment sur le continent américain. Sans contrainte ni consigne inappropriée à part le vote du Congrès. Ainsi, pour maintenir le fonctionnement normal des marchés de crédit et prévenir des faillites en chaîne, il a été décidé de verser 3 000 milliards de dollars d'aide fiscale directe aux entreprises et aux particuliers, de renforcer l'assurance chômage, de faire racheter par la Fed de créances publiques et privés dans des montants illimités (Figaro Eco, 11 mai 2020, p. 24)

ជាសរុប យោងទៅលើទង្វើរបស់មន្ត្រីសហភាពអឺរ៉ុបនៅព្រុចសែល ដែលបានចេញសេចក្តីសម្រេចក្តាប់ក្តោបអំណាចរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យ យើងអាចនិយាយថា នេះហើយ «ឃ្លោកលិច អំបែងអណ្តែត» បានន័យថា ខ្លួនឯងជាមន្ត្រីមិនដែលជាប់ឆ្នោតផង ហ៊ានឃុំគ្រងអ្នកដឹកនាំប្រទេសដែលជ្រើសតាំងដោយប្រជារាស្ត្រ។ ជាក់ស្តែងនៅអំឡុងឆ្នាំ២០១៨ ប្រទេសអ៊ីតាលីរៀបចំតែងតាំងលោក Paolo Savona ដែលធ្លាប់បានថ្លែងការណ៍ ប្រឆាំងនឹង«លុយអឺរ៉ូ» ឱ្យធ្វើជារដ្ឋមន្ត្រីហិរញ្ញវត្ថុ ប៉ុន្តែប្រធានាធិបតីអ៊ីតាលី ប្រឆាំងដាច់ខាត តាមបញ្ជានៃពិភពលុយ Le monde des Finances ដែលមិនទទួលយកលោក Savona ដូចកាលពួកនេះ ទាត់ចោលលោក Yánis Varoufákis រដ្ឋមន្ត្រីហិរញ្ញវត្ថុក្រិច នោះអ៊ីចឹង។ ប៉ុន្តែបើនិយាយអំពីសិទ្ធមនុស្សវិញ ពួកពិភពលុយ គេមិនខ្វាយខ្វល់ទេ ទោះបីលោក Matteo Salvini ដែលជាអ្នករើសអើងពូជសាសន៍ បានត្រូវតែងតាំងជារដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងមហាផ្ទៃអ៊ីតាលី ក៏ដោយចុះ។

Pour conclure, le monde des finances n'a accepté ni Savonna ni Varoufakis et réduit le rôle respectif des ministres italiens et grecs des finances à la seule fonction de défense des intérêts particuliers de l'Euro. Dès lors, le centre de la décision est le vote démocratique ou bien la fabrique des normes à Bruxelles ?

17 min

May 06, 2020 កេណ្ឌកម្លាំង និងគាំងមិនកម្រើក ក្នុងករណីកូវីដ១៩ Mobilisation Covid 19

ក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរ មេទ័ព ឃ្លាំង មឿង ធ្វើអត្តឃាតដើម្បីទៅកែន (កេណ្ឌ) ពលខ្មោច។ បច្ចុប្បន្ននេះ តើយើងត្រូវកេណ្ឌកម្លាំងណាខ្លះ ដើម្បីឱ្យបានឈ្នះ មេរោគកូរ៉ូណា? ព្រឹត្តបត្រនាទីខ្ញុំនិយាយពីរភាសា នៅថ្ងៃទី៧ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០២០ ឆាយ ហុកផេង អធិប្បាយអំពី «កេណ្ឌកម្លាំង និងគាំងមិនកម្រើក ក្នុងករីណកូវីដ១៩»។

ពាក្យខ្មែរមួយម៉ាត់ថា កំណែន គេច្រើនប្រើក្នុងរូបភាព កែនកម្លាំងទ័ព រៀបចំទ័ព ឬតាមវចនានុក្រម គឺថា « ប្រតិបត្តិការមានកម្មវត្ថុឱ្យកងទ័ព»។ ជាទូទៅ ពាក្យកំណែន ស្តាប់ភ្លាមយល់ភ្លែត ជាពាក្យភាសាបារាំង ថា Mobilisation គឺការបញ្ចេញថាមពលរួមគ្នា ចំណាយកម្លាំងដើម្បីកសាង ឬទប់ស្កាត់អ្វីមួយ។ បច្ចុប្បន្នកាលនេះ ពិភពលោកកំពុងតែប្រមែប្រមូលអ្នកប្រាជ្ញខ្មែរផ្នែកជីវសាស្ត្រ ហៅថា Biologiste អ្នកប្រាជ្ញខាងទប់ស្កាត់ជំងឺ ហៅថា immunologue និងអ្នកប្រាជ្ញខាងជំងឺឆ្លង ហៅថា infectiologue។ ក្រុមអស់លោកអស់អ្នកទាំងនេះ ធ្វើការភ្លេចបាយភ្លេចទឹក វាយសឹកប្រឆាំងនឹង Virus Corona។ រីឯអ្នកឯទៀតវិញ ត្រូវនៅសម្ងំក្នុងផ្ទះ បិទតូប បិទហាង រង្គសាល សាលារៀន វត្ត វិហារ បនបៀអាប៉ោង «កាត់ផ្តាច់មធ្យោបាយកុំឱ្យធ្វើអ្វីកើត» គឺថា «ការធ្វើឱ្យនៅស្ងៀម កុំឱ្យកម្រើក»។ ពាក្យបារាំង ហៅថា Immobilisation ឬថា Confinement បកប្រែតាមវចនានុក្រមថា «ដាក់ឱ្យនៅកៀនកោះ លែងរាប់អាន»។

Voyez- vous chers auditeurs, traduire un mot sans le placer dans un contexte n'explique pas le sens dudit mot tel que confinement. Il en est de même du degré de virulence du covid 19, lequel est différent selon les pays. Autrement dit, si ce virus fait moins de ravage en Asie, ce constat ne signifie pas qu'il est plus dangereux ailleurs. Un virus c'est un virus. Il tue sans distinction de race et de continent. Cependant, Arnaud Fontanet, épidémiologiste à l'institut Pasteur, a relevé que "l'épidémie n'a pas l'aire de décoller en Thaïlande et au Cambodge, malgré l'importation de cas chinois très tôt. Il fait très chaud et très sec actuellement dans ces deux pays, donc cela peut être une explication". En comptabilité, une immobilisation représente un investissement durable. Elle augmente le patrimoine et apparait à l'actif de son bilan. Immobilisation corporelle tels que terrain et machine-outil. Immobilisation incorporelle tels que clientèle et brevet d'invention. A ce jour, l'immobilisation des personnes, une mesure dénommée confinement, vise à préserver les vies humaines. Cependant, côté mobilisation, en France, 21 scientifiques travaillant sans relâche à "mouliner des données, compiler des études, réfléchir, anticiper, bref courir derrière" covid 19. "Notre job (…), déclare Pierre Louis Druais, "c'est le jus de cerveau". (Match 2533, p. 42).

ក៏ប៉ុន្តែ នៅប្រទេសបារាំង មានមតិរិះគន់ច្រើនផ្តោតលើអសមត្ថភាពនៃក្រុមអ្នកដឹកនាំផ្នែកសុខាភិបាល ដែលគ្មានចក្ខុវិស័យច្បាស់លាស់ ក្នុងតួនាទីរបស់ខ្លួន។ ឧទាហរណ៍ បន្ទាប់ពីបានឃើញ វីរុសកូរ៉ូណា រាតត្បាត មកពីចិនចូលដល់អ៊ីតាលី ពួកគេមិនសំភីរកវិធីទប់ស្កាត់ បែរជាសុខចិត្តលក់ម៉ាស់ឱ្យចិនធ្វើព្រងើយ។ លុះដល់ប្រទេសខ្លួនទទួលរងគ្រោះ បែរជាអះអាងថា ពុំចាំបាច់បិទព្រំដែនទេ ឬថា គ្មានប្រយោជន៍អ្វីនឹងពាក់ម៉ាស់សោះឡើយ។ ថ្មីៗនេះ សាលាឧត្តមសិក្សាសុខាភិបាលជាតិ Ecole des Hautes Etudes en Santé Publique បានប៉ាន់ស្មានថា វិធានការ Confinement នេះ ធ្វើឱ្យមនុស្សចំនួន៦ម៉ឺននាក់ រួចពី ការឆ្លងវីរុសដល់ស្លាប់។ អ៊ីចឹង ការយឺតយ៉ាវ ដើម្បីចាត់វិធានការបន្ទាន់ ក៏វាជាអំពើធ្វើឱ្យមនុស្សស្លាប់ច្រើនណាស់រួចទៅហើយ។

C'est cruel ប្រែជាខ្មែរថា សាហាវយង់ឃ្នង ឃោរឃៅ។ Le philosophe Etienne Balibar a déclaré que "derrière cette cruauté anonyme, il y a surement des pratiques de gouvernement, des choix ou des absences de choix que, dans certains cas, on peut être tenté de dire 'criminel', du moins par omission ou par défaut." A qui ou à quoi s'impute la faute voire le crime ? Ballibar affirme que c'est le système capitalisme néo libéral dont la règle n'est pas seulement d'exploiter le travail et de maximiser les profits, mais de rentabiliser, de marchandises toutes les activités humaines même les plus intimes, au détriment du soin, de l'entraide et finalement de la vie" (Monde 24/04/20, p. 25).

គឺប្រហែលជាអ៊ីចឹងមែនហើយ ពីព្រោះក្នុងពិភពលោកសេរី មានប្រទេសបារាំងនេះជាអាទិ៍ នយោបាយគេផ្អែកទៅលើតួលេខទាំងស្រុង។ គេកម្រើកឬមិនកម្រើកក៏អាស្រ័យលើតួលេខ វាបញ្ជា។ មធ្យោបាយផ្តល់ឱ្យមន្ទីរពេទ្យធ្វើការ ផ្អែកលើតួលេខ លុយអឺរ៉ូ ដុល្លារ។ លុយចូលតិច បិទមន្ទីរពេទ្យ។ អ្នកជំងឺត្រូវត្រាច់ចររាប់សិបគីឡូម៉ែត្រ ទៅរកមន្ទីរពេទ្យថ្មីមួយទៀត។ គោលគំនិតដែលមិនផ្តោតលើការស្រោចស្រង់ជីវិតជាធំ មើលឃើញតែលុយទាំងដុំៗនេះហើយ ដែលធ្វើឱ្យបារាំងគាំងស្ទះខ្វះមធ្យោបាយដោះស្រាយ បញ្ហាអ្នកជំងឺកូវីដ១៩ ក្នុងរយៈបីខែមុននេះ។

Revenons à la mobilisation d'un groupe d'experts de 21 personnes. Outre les médecins de renom, il y a un sociologue dénommé Daniel Benamouzig et un anthropologue. Effectivement, l'état fait appel à toutes les forces intellectuelles. Mais attention au conflit d'intérêts. Ces gens là sont - ils liés aux laboratoires pharmaceutiques ? Une semaine après leurs installations, tous n'ont pas encore publié de déclaration publique d'intérêts alors que la plupart d'entre eux avaient reçu les subventions qui de la part de Sanofi, qui de GSK ou de bio Mérieux. Le président du Comité scientifique lui-même, Jean François Delfraissy, n'a-t-il pas déclaré en2015 que "un bon professionnel a des liens avec l'industrie" ? Cette pratique souligne la fusion de l'argent privé et de l'argent public pour mener à bien des recherches scientifiques. Cette pratique ne peut être placée sous l'enseigne partenariat public privé បកប្រែជាខ្មែរថា ដៃគូរវាងរដ្ឋនិងឯកជន។

និយាយពីដៃគូ បារាំងនិងចិនក្នុងការសាងសង់មន្ទីរពិសោធន៍ P4 នៅក្រុងវូហានវិញ ការរួមកម្លាំងគ្នានេះ បានធ្លាក់ចុះដល់កម្រិតទាបបំផុត បន្ទាប់ពីចិនបានកាន់ក្តាប់មន្ទីរពិសោធន៍នេះខ្លួនឯងមក។ ស្ថិតិមួយចេញពីការសង្កេតរបស់ Cui YongYuan បានឱ្យដឹងថា មតិជាង៥០% សង្ស័យថា កូវីដ១៩ ជាមេរោគមិនធម្មតា គឺថា បណ្តាលមកពីការពិសោធដែលធ្វើឱ្យវាបែកធ្លាយលើផែនដី។ មានមតិត្រឹមតែ១២%ប៉ុណ្ណោះដែលយល់ថា វីរុសកូរ៉ូណា ជាមេរោគធម្មជាតិធម្មតា។ ជ័យលាភីណូបែលពីររូបក៏យល់ឃើញថា វីរុសកូរ៉ូណា វាមិនមែនកើតឯងៗពីធម្មជាតិទេ គឺវេជ្ជបណ្ឌិតជប៉ុនឈ្មោះ Tasuku Nonjo និង បារាំងឈ្មោះ Luc Montaignier។ រីឯវេជ្ជបណ្ឌិត René Courcol ដែលក្រសួងការបរទេសបារាំងបញ្ចូនឱ្យទៅសហការជាមួយចិនក្នុងមន្ទីរពិសោធ P4 នៅវូហាននេះ គាត់នៅស្ងៀម មិនឆ្លើយនឹងសំណួរអ្នកកាសែតឡើយ។

មុននឹងបញ្ចប់ យើងកត់សម្គាល់ថា ការកែនកម្លាំងនិងសភាពគាំងមិនកម្រើក ក៏វាជាដៃគូគ្នាដែរ៕

7 min

April 22, 2020 ខ្សែស្របពីរ៖ កូរ៉ូណា និង ១៧មេសា (Covid 19 et 17 avril)

តើគេអាចប្រៀបធៀបបានទេរវាងព្រឹត្តិការណ៍ពីរ ឬក៏គប្បីពិនិត្យហេតុការណ៍ទាំងនេះស្របគ្នា ដូចជាខ្សែស្របពីរទន្ទឹមគ្នា គឺមួយមានចរន្តកូវីដ១៩ (Covid-19) មួយទៀតមានមេរោគខ្មែរក្រហម១៧មេសា? ព្រឹត្តបត្ររបស់ ឆាយ ហុកផេង ប្រចាំនៅថ្ងៃព្រហស្បតិ៍ ទី២៣មេសា ស្តីអំពី «ខ្សែស្របពីរ៖ កូរ៉ូណា និង ១៧មេសា»

មនុស្សពីរនាក់ ឬក្រុមបក្សពីរពួកដែលមានយោបល់ស្របគ្នា មិនមែនបានន័យថា មានយោបល់ដូចគ្នានោះទេ។ កាលណាគ្មានគំនិតយល់ជំទាស់នឹងគូភាគីណាមួយទេ គេច្រើនតែនិយាយថា «ខ្ញុំយល់ស្រប»។ ផ្ទុយទៅវិញ ក្នុងនិយមន័យនៃភូមិសាស្ត្រដែលបែងចែកផែនដីជាតំបន់ខាងលើនិងខាងក្រោម ខ្សែបន្ទាត់ពុះចំកណ្តាលផែនដីបែងចែកផែនដីពីរចំណែក ដូចគេពុះផ្លែក្រូចចំកណ្តាល បន្ទាត់ពុះកណ្តាលនេះ ហៅថា អេក្វាទ័រ (Equateur) រីឯបន្ទាត់ទី១ ២ ៣ ។ល។ ឡើងទៅលើ គឺទិសខាងជើង Pôle nord និងចុះមកក្រោម ទិសខាងត្បូង Pôle sud គេហៅថា «ខ្សែស្រប»។ ប្រទេសកូរ៉េដែលនៅម្ខាងម្នាក់ពីខ្សែស្របលេខ១១ មិនមែនជាប្រទេសពីរដែលមានគោលការណ៍នយោបាយស្របគ្នានោះទេ។ កូរ៉េខាងជើងកុម្មុយនីស្ត កូរ៉េខាងត្បូង លោកសេរី។ ដូច្នេះប្រសិនបើផ្អែកលើនិយមន័យនៃពាក្យថា«ស្រប»មួយនេះ វចនានុក្រមសរសេរថា គឺជាអ្វីៗ«ដែលបង្ហាញឱ្យមានការធៀបជាប់រហូតមក ដែលបន្តយ៉ាងទៀតទាត់»។ តើគេអាចប្រៀបធៀបមេរោគកូវីដ១៩ និងថ្ងៃ១៧មេសា ដែលជាតិខេមរា ធ្លាក់ចុះភាពអន្ធការនៃរបបខ្មែរក្រហមប្រល័យពូជសាសន៍បានឬទេ?

La réponse est "oui". D'aucuns objecteront que comparaison n'est pas raison. Point de comparaison, mais mettre en parallèle. En mathématiques, deux droites sont parallèles lorsqu'elles vont dans la même direction sans se rencontrer. Quelles sont dès lors les directions prises respectivement par Corona virus et Khmer rouge virus? D'abord c'est le désert. Les rues sont désertes à cause du confinement et de l'évacuation des villes par les Khmers rouges. Dans les deux cas, la population entame une "traversée du désert" ne sachant quel vaccin quel avenir qu'elle aura rencontré. Ensuite, c'est le naufrage de l'âme parce que la vie ne tient qu'à un fil et que les gens vont mourir de faim. Et enfin, les cadavres allongés sur le trottoir à défaut d'être admis à l'hôpital ou mourir chez soi.

ឃើញច្បាស់ហើយ លើចំណុចទាំងបីនេះ ថាព្រឹត្តិការណ៍១៧មេសានិងកូវីដ១៩ ផលិតចេញផ្លែផ្កាស្របគ្នាយ៉ាងទៀតទាត់ជាប់រហូតមក។ ដោយឡែក មេរោគកូវីដ១៩នេះ លេចធ្លោមុនគេចេញពីក្រុងវូហាន (Wuhan) ប្រទេសចិន រីឯមេរោគខ្មែរក្រហមវិញ ដែលបានចម្លងគោលការណ៍លោតផ្លោះមហាអស្ចារ្យ «grand bonde en avant» មកពីប្រទេសចិននិងអនុវត្តនយោបាយបដិវត្តន៍វប្បធម៌មកពីប្រទេសនេះដែរ បានធ្វើឱ្យខ្មែរស្លាប់រង្គាល។ នៅគ្រានោះ គឺអំឡុងឆ្នាំ១៩៧៥-៧៩ ប្រទេសចិនជាប្រទេសមហាអំណាចតែមួយគត់ដែលមានទំនាក់ទំនងនិងផ្គត់ផ្គង់អ្វីសព្វបែបយ៉ាងរាប់ចាប់ពីអ្នកជំនាញការដល់សព្វាវុធ និងសម្ភារៈនានាដល់របបខ្មែរក្រហម។ ឥឡូវនេះ កូវីដ១៩ បានបណ្តាលឱ្យគេឃើញនៅក្រុងវូហាន «មានផ្ទះឥតមនុស្សនៅ មានផ្លូវឥតមនុស្សដើរ» ហើយទោះបីចំនួនអ្នកស្លាប់មានតិចជាងរបបប៉ុលពតក៏ដោយ ក៏រូបភាពដេកដួលទាបផ្ទាល់ដីតាមចញ្ចើមថ្នល់ រាយប៉ាយគួរឱ្យអាណោចអាធម ក៏ត្រូវបានឃើញជាក់ស្តែង នៅវូហាន។

La mort frappe sans distinction de race, de religion et de rang social. Ce fut le cas sous le régime génocidaire Khmer rouge s'agissant du peuple nouveau victime de ce régime. C'est aussi le cas d'aujourd'hui lorsque le virus Corona a tué député, homme d'affaires, comédien, homme du peuple : Jean Laurent Cochet (comédien et metteur en scène), Patrick Devedjian (Président du Conseil Général des Hauts de Seine), Manu Dibango (saxophoniste et chanteur), le prince Charles d'Angleterre, Justin Trudeau (chef du gouvernement canadien). Ces deux derniers sont les rescapés du virus. "Coller la date du décès sur la housse, descendre tous au garage (…) plus de douceur ni de cérémonie, juste un cauchemar", titrait Paris Match n° 2533 page 48. C'est pareil sous le régime Khmer rouge: ni messe, ni prière, le corps dans un linceul sale, pas de mise en bière. Voilà un portrait saisissant de parallèle ressemblante entre Covid 19 et 17 avril 75.

ក៏ប៉ុន្តែ គេមិនគួរប្រៀបធៀប ទឹកនិងប្រេង ទេ ទោះបីវាជាវត្ថុធាតុរាវដូចគ្នាក៏ដោយ។ រីឯការប្រៀបធៀប ឬការដាក់បង្ហាញឱ្យមានការធៀបគ្នាជាប់រហូតក៏ដូច្នោះដែរ។ មេរោគកូវីដ១៩ ឬរបប១៩មេសាខ្មែរក្រហម មិនសមស្របគ្នាគ្រប់ជ្រុងជ្រោយទេ ដោយហេតុថា ពិភពលោកទាំងមូលកំពុងស្វែងរកវិធីទប់ស្កាត់មេរោគកូរ៉ូណា តាមពិសោធកោសិការសរីរាង្គឱ្យបានជាថ្នាំព្យាបាល។ ផ្ទុយទៅវិញ មេរោគខ្មែរក្រហមនៅជំនាន់នោះ ក្រៅពីស្លុតរន្ធត់ចំពោះមុខអំពើឃោរឃៅ ប្រទេសនីមួយៗរស់នៅសុខសប្បាយរៀងៗខ្លួនទុកឱ្យប្រជាជនខ្មែរវេទនាក្នុងឋាននរកអវចីយ៍អស់រយៈជាងបីឆ្នាំ។ នេះគ្រាន់តែជាលម្អនៃការពិតមួយភាគតូចប៉ុណ្ណោះ។

ប្រិយមិត្តជាទីមេត្រី យើងដឹងឮហើយថា មេរោគខ្មែរក្រហម វាមានលក្ខណៈបែបណាខ្លះ ដោយមិនចាំបាច់ធ្វើអត្ថាធិប្បាយអ្វីទៀត ក្រៅពីចម្រៀងមួយបទដែលខ្ញុំបានតែងទំនុកទុកមកជាយូរឆ្នាំហើយ ឈ្មោះថា «លម្អងលោហិត»។

លម្អងលោហិត

ច្រៀងដោយ : ប៉ែន ថាណេន

ទំនុកច្រៀងដោយ : ឆាយ ហុកផេង

លម្អងលោហិត ឃើញពិត អើយ ក្រហមឆ្អៅ

១. ព្រាហ្មណ៍ព្រហ្មឥសីអារក្ខអ្នកតាទួញយំខ្លោចផ្សា

អាសូរសង្ខារជនស្លូតត្រង់ស្មោះ

អង្គការចាប់ចង កាយកប់ទាំងរស់ មិនថាស្រីប្រុស

ចាប់កំហុស អឺយ ព្រាវៗអើយ។

២.ក្មេងខ្លៅមានឫទ្ធិ អំណាចពោរពេញ ខេត្តឬភ្នំពេញ

ទុកមិនចំណេញ ដកចេញមិនខាត

អង្គការបើកដៃ កម្ទេចឱ្យស្អាត ក្មេងស្តាប់ឱវាទ

មេក្លោងជាតិ រដ្ឋខ្មែរក្រហម។

R.ឱ មេក្លោង អឺយ កុំថ្លែង ប្រែក្លែងការពិត

លម្អងលោហិត ពិតជាចំណង ក្នុងលោកយើងនេះ

និងជាតិក្រោយផង សូត្រដារ ចម្លងឆ្លងមិនរួចឡើយ។

៤. សាលក្រម សាវតារសិលាចារឹក មិនរលាយសឹក

រម្លឹកស្មារតី យើងជារឿយៗ

វាយោបោកបក់ ទឹកស្រកឃើញត្រើយ វេលាដល់ហើយ

យមរាជ អើយ កោះហៅអង្គការ។

Quand j'étais au collège, j'ai eu l'outrecuidance de soutenir, en réponse à la question du professeur de mathématiques, que les droites parallèles se rencontrent. Evidemment c'est une fausse réponse. Par contre, en politique, ne dit-on pas que les extrêmes se rencontrent ? Eh bien, soyons audacieux, en histoire, les parallèles peuvent effectivement se rencontrer.

Dans son livre intitulé "J'étais à Tien 'anmen", Cai Chongguo écrivait : "Ne soyons cependant ni pessimiste ni optimiste, l'histoire est une chose imprévisible, car elle est écrite par les hommes eux-mêmes". Il en est de même de l'histoire immédiate relative au Corona virus et Khmer rouge virus.

10 min

April 09, 2020 ថ្ងៃបុណ្យសង្សារ la Saint Valentin

លេខ១៩ ពាក់ព័ន្ធនឹងកូរ៉ូណាវីរុស រីឯលេខ១៤ ស្ងួនចិត្តស្នេហ៍ខែកុម្ភៈ ម្នាក់ៗរមែងរលឹកនឹកឃើញថ្ងៃមួយនេះ ដែល ឆាយ ហុកផេង លើកយកមកបកស្រាយដូចតទៅ។

ថ្ងៃបុណ្យថ្ងៃទាន ជាថ្ងៃដែលសប្បុរជនបរិច្ចាគ ឬលះបង់អ្វីមួយពីខ្លួន ឧទាហរណ៍លុយកាក់ សម្ភារៈ ពេលវេលា គឺគេលះបង់ដោយស្មោះឥតស្តាយក្រោយ។ នេះហើយជាកត្តាដែលធ្វើឱ្យចិត្តល្អជ្រះថ្លាផូរផង់។ ការលះបង់អ្វីៗ ជាទង្វើបំបាត់«អញនិយម» «អាត្មានិយម»។ រីឯការលះបង់ព្រហ្មចារិនីដែលស្ត្រីធ្វើចំពោះបុរស នៅថ្ងៃបុណ្យសង្សារ១៤កុម្ភៈ ជាការលះបង់ប្រភេទណាដែរ?

Si Jean Claude Koffman pense que grâce ou à cause de la Saint Valentin les rapports amoureux sont redéfinis à tel point que cette fête est aussi, selon lui, celle de l’apprentissage du respect des femmes à travers les siècles, quant à moi je suis d’avis qu’en matière de finition ou de conclusion d’un amour réciproque aboutissant a un rapport sexuel accompli le 14 février, les partenaires homme et femme sont gagnants. L’amour consomme ne signifie pas forcément viol perpétré. Des cas de viol ont pu exister, certes, mais l’arbre maléfique ne cache pas la forêt des amours idylliques idolâtriques. Jadis, les Cambodgiens n’ont jamais fêté la Saint Valentin. Aujourd’hui, leur engouement pour cette fête est multiforme parce que c’est l’occasion des vœux. Par exemple, « je veux ce que je mérite pour cette Saint Valentin ». Message recueilli sur une page Facebook.

ក្នុងចំណោមសារជូនពរនៅថ្ងៃបុណ្យសង្សារ១៤កុម្ភៈ មានអ្នកខ្លះទៀត ឆ្លៀតឱកាសនេះ ឱបក្រសោបក្រុមគ្រួសារ ប៉ាម៉ាក់ ក្នុងបុណ្យសង្សារនេះដែរ។ ឧទាហរណ៍ សារដែលឃើញមានបង្ហោះ លើទំព័រហ្វេសបុក មានដូចតទៅនេះ៖ ១-ជូនពរឱ្យប៉ាម៉ាក់ មានសុខភាព សម្រស់កាន់តែស្អាត កម្លាំងមាំមួន អាយុវែង។ ២-ជូនពរខ្លួនឯងនិងគ្រួសារ មានសុខភាព ចាកផុតពីទុក្ខលំបាកទាំងពួង។ ៣- អបអរទិវានៃសេចក្តីស្នេហាប្រកបដោយចិត្តបរិសុទ្ធ ជូនជនរួមឈាមទូទាំងពិភពលោក។ ៤- រីករាយបុណ្យនៃក្តីស្រឡាញ់ ជូនពរមិត្តអ្នកអានមានសុខភាពល្អ សុភមង្គល រកស៊ីមានបាន កើនទ្រព្យ សុខសប្បាយគ្រប់ក្រុមគ្រួសារ។

Mais attention, comme disait LHARPE, en France, le premier jour est l’engouement, le second et pour la critique. C’est pareil au Cambodge s’agissant de la Saint Valentin. Exemple, messages critiques :

១- ថ្ងៃ១៤កុម្ភៈ នរណាសួរនាំរឿងផ្ការឿងកាដូ ប្រយ័ត្នខ្ញុំធាក់ មើលមុខខ្ញុំផង ចាស់ហើយ គ្មាននរណាឱ្យរឿងផ្ការឿងកាដូអីទេ។ ២-រីករាយទិវានៃក្តី ស្រឡាញ់ ផ្តល់ការបញ្ចុះតម្លៃ១៥ភាគរយ ជាមួយមនុស្សជាទីស្រឡាញ់របស់អស់លោកអ្នក។ ៣-ប្រយ័ត្នថ្ងៃ១៤កុម្ភៈ ផ្កាមួយដើម ផើមមួយឆ្នាំ កម្មមួយជីវិត ។

L’historien Jean Claude Flandrin pense que, avant les fêtes de l’ours, il n’était pas rare que les jeunes hommes désignent une débauchée accusée d’avoir adopté une attitude séductrice en souriant, par exemple, et ils se rendaient donc chez elle pour la violer.

បុណ្យសង្សារនេះ បានត្រូវលុបចេញប្រក្រតីទិន ត្រង់ថ្ងៃទី១៤កុម្ភៈ គ្មានដាក់ថាជាបុណ្យទៀតឡើយ នៅសតវត្សរ៍ទី១៩ រួចហើយវាក៏អើតក្បាលមកវិញ នាទសវត្សរ៍១៩៥០ ជាពិសេស គឺបណ្តាលមកពីទាហានអាមេរិកាំង ដែលតាំងទីលើដីបារាំង ក្រោយពីជួយច្បាំងឱ្យឈ្នះអាល្លឺម៉ង់ណាស៊ី។ ពួកទាហានចែចង់ស្រីបារាំង ដោយរើសយកថ្ងៃទិញបាច់ផ្កា ជូនស្រីកំណាន់របស់ពួកគេ ត្រូវនឹងថ្ងៃទី១៤កុម្ភៈនេះ។

D’après une étude du quotidien au Monde en 2014, « près de la moitié des Cambodgiens âgés de 15 à 24 ans révélaient leur intention de coucher à la Saint Valentin ». A défaut de participer à l’opération « le jour le plus long », ces garçons choisiraient, selon moi, « le jour qui sent bon ». Parfum de fleur oblige.

5 min

April 08, 2020 ព័ត៌មាននិងភាពអាសន្ន Journaliste de l’urgence

អ្នកកាសែតប្រភេទណាដែលខុសប្លែកពីអ្នកយកការណ៍ ដើម្បីបំភ្លឺមតិមហាជននៅគ្រាអាសន្ន ដូចនៅសម័យបច្ចុប្បន្ន ដែលកំពុងទទួលរងគ្រោះដោយ Virus Corona? ព្រឹត្តិបត្រថ្ងៃនេះ ឆាយ ហុកផេង នឹងធ្វើអត្ថាធិប្បាយអំពី«ព័ត៌មាននិងភាពអាសន្ន »។

អ្នកសារព័ត៌មាន អ្នកយកព័ត៌មាន អ្នកដែលផ្សាយព័ត៌មាន មិនមែនជាអ្នកស្វែងរកការពិត ឬអ្នកស៊ើបការណ៍អំពីរោគកូរ៉ូណា គ្រុនចាញ់ គ្រុនឈាមទេ។ ភ្នាក់ងារព័ត៌មានទាំងឡាយនេះ បេះបោចដំណឹងពីគ្រប់ទិសទី មកផ្សំធាតុគ្នា បានជាព័ត៌មាន ដោយគ្មានលទ្ធភាព គឺគ្មានពេលវេលានឹងត្រិះរិះ រុករកការពិត ត្បិតអី ព័ត៌មានត្រូវតែចេញផ្សាយរៀងរាល់ថ្ងៃ ជាបន្ទាន់។ បន្ទាន់ជាងនេះទៀត ក្នុងកាលៈទេសៈបច្ចុប្បន្ន នៅលើសមរភូមិកូរ៉ូណា អ្នកសារព័ត៌មានណាក៏ថតចម្លងតាមគ្នាជាបន្តបន្ទាប់ប្រាប់អ្នកអានអ្នកស្តាប់ថា នៅប្រទេសនេះមានស្លាប់ប៉ុន្មាននាក់ និងធ្លាក់ខ្លួនឈឺប៉ុន្មានទៀត ថាតើអ្នកជំងឺបានទទួលការព្យបាលប្រភេទណាដែរ។ រីឯអ្នកដែលបានត្រូវជាសះស្បើយរួចហើយ គេយល់យ៉ាងណាអំពីការដែលរួចពីស្លាប់នេះ។

Le champ de bataille sur le front Covid 19 est un champ des mines invisibles à l’œil nu. Un espace apparemment dépourvu de danger mais dès que l’on y pénètre, la bête vous explose à la figure. Face à l’ennemi de cette taille, nos soldats sont en blouse blanche essayant de se rendre invisible également. Leurs munitions sont les médicaments avant et après l’intubation des malades en réanimation tels que le propofol, le midazolam, la morphine. La consommation de ces molécules a augmenté de +2000 pour cent. Le manque de lits est aussi criant. Martin Hirsh a déclaré qu’il faut « une réponse spéciale, pour laquelle l’organisation en temps normal n’est pas adaptée. » (Le Monde, 19/04/2020).

កាលណាអ្នកសារព័ត៌មាន បកប្រែរឿងខាងលើនេះពីបារាំងមកខ្មែរ គេគ្រាន់តែផ្តិតចម្លងពីភាសាមួយទៅភាសាមួយទៀតប៉ុណ្ណោះ ដូចពួកគាត់ផ្តិតចម្លងព័ត៌មានដែលថាប្រទេសអ៊ីតាលី ដែលមានប្រជាជនចំនួន៦០លាននាក់ ធ្លាក់ខ្លួនមានអ្នកស្លាប់ដោយកូវីដ១៩ច្រើនជាងប្រទេសចិន ដែលមានប្រជាជនរហូតដល់១កោដិនិង៤០០លាននាក់ឯណោះ។ ពាក្យថា«ច្រើនជាង» ពាក្យនេះសំដៅទៅតួលេខពិតជាក់ស្តែងមួយ។ រីឯការពិត គឺគេត្រូវវិភាគលើចំនួនប្រជាជន មុននឹងស្រែកប្រាប់អ្នកស្តាប់ថា ស្រុកអ៊ីតាលីមានមនុស្សស្លាប់ច្រើនជាងនៅស្រុកចិន។

ដោយឡែក ប្រសិនបើវែកញែកអំពីបណ្តាញព័ត៌មាននិងសិទ្ធសេរីភាពនៃការផ្សព្វផ្សាយតួលេខស្តីអំពីកូរ៉ូណានេះ គេអាចយល់ដឹងភ្លាមថា រវាងប្រទេសទាំងពីរនេះ ប្រទេសណាមួយបើកចំហព័ត៌មានឱ្យមានសេរីភាពហោះហើរដើរត់ជាងប្រទេសមួយទៀត ដែលហាក់ដូចជាគាបរឹតបន្ថយចំនួនអ្នកស្លាប់ពិតកុំឱ្យបែកខ្ជរខ្ជាយ។

Balzac disait que les qualités du journaliste sont «le brillant et la soudaineté de la pensée.» Le mot «brillant» vise sans doute la qualité de l’analyse faisant émerger une pensée soudaine. Cela va sans dire qu’une analyse dont le but est uniquement pour plaire ou épouser la pensée unique, cette analyse là est ni brillante ni soudaine. Cependant, restons dans le domaine des nouvelles brutes sans exégèse journalistique. Que penser dès lors des chiffres de 38 morts au Japon sur 125 millions d’habitants et de un seul décès enregistré le 19 mars dernier à Taiwan sur 23 millions d’habitants ? Vu que ces pays sont mieux lotis que la France, l’Italie et l’Espagne face au Covid 19, Nicolas Bavarez tire « les leçons des seules stratégies efficaces » des trois pays : Japon, Corée du Sud et Taiwan, lesquels ont associé « une forte capacité de pilotage et de coordination des acteurs par l’Etat, la mise à disposition de l’ensemble de la population de matériel de protection et des tests, le recours massif aux technologies numériques (et) l’appel au civisme des citoyens ( Les Echos, 1er/04/20, p.12).

ប្រទេសតូចធំ វង្សត្រកូលឧត្តុងឧត្តម ឬខ្សត់ខ្សោយ ក៏រោគកូរ៉ូណា វាមិនបណ្តោយឱ្យនរណាម្នាក់រួចខ្លួនបានឡើយ ដរាបណា អ្នកនោះឯងមានការប្រមាថ ដែលព្រះពុទ្ធអង្គទ្រង់ត្រាស់ប្រៀនប្រដៅថា អវិជ្ជានោះ។ បើនិយាយឱ្យស្រួលស្តាប់ គឺអ្នកដែលមិនដឹង តាំងខ្លួនជាអ្នកចេះ អ្នកដែលមិនខ្មេះ ធ្វើជាគ្រូគេ។ ត្រង់ចំណុចនេះ អ្នកសារព័ត៌មានគ្មានមហិច្ឆតាភ័ន្តច្រឡំ យកសជាខ្មៅ ត្បិតអីទិសដៅរបស់គាត់ គឺផ្សព្វផ្សាយព័ត៌មានតែប៉ុណ្ណោះ។ បើរដ្ឋមន្ត្រីសុខាភិបាលបារាំងឈ្មោះ Olivier Véran ស្រែកប្រកាសថា កុំឱ្យពាក់ម៉ាស់ មុននឹងដឹងខ្លួនខុសថា សុំឱ្យប្រជាជនពាក់ម៉ាស់វិញ ព័ត៌មាននេះបានត្រូវផ្សព្វផ្សាយជាព័ត៌មានដ៏សាមញ្ញរួចទៅហើយ។ សូម្បីតែការកត់សម្គាល់របស់លោក Bavarez ដែលចាត់ទុកប្រទេសជប៉ុន កូរ៉េខាងត្បូង និងតៃវ៉ាន់ ថាអ្នកដឹកនាំប្រទេសទាំងនេះ ប្រកបដោយចក្ខុវិស័យ ក្នុងន័យថាបានចាត់វិធានការច្បាស់លាស់ទាន់ពេលវេលា និងមានប្រសិទ្ធភាពប្រឈមនឹងកូរ៉ូណាក្តី ក៏អ្នកកាសែតម្នាក់នេះ បានត្រឹមតែលើកយកការសង្កេតឃើញមួយមកលាតត្រដាងតែប៉ុណ្ណោះ។

1,4 milliards d’habitants et plein de robots. C’est la Chine. Outre la livraison des paquets par des véhicules sans chauffeurs sans contact lors de la livraison et la désinfection des bus par rayons ultraviolets, il y a aussi des drones de surveillance couvrant chacun 10 km2/heure remplaçant 100 policiers, drone dotant d’une caméra thermique détectant la température de 200 personnes/mn. C’est la guerre. Tous les moyens sont bons. Trois citations.

1ère : La France réfléchit encore au traçage numérique.

2ème : Les autorités françaises travaillent sur une application pour avertir les personnes d’un risque de contagion »

3ème : Pour respecter la vie privée, la France s’inspire du suivi des contacts par Bluetooth mis en place à Singapour »

Tels sont quelques sous titres relevés dans le journal «Les échos » du 1er avril 2020.

ប្រទេសជឿនលឿនដូចស្រុកបារាំង ដែលបានឆ្លងកាត់សង្គ្រាមលោកទី១និងទី២ ស្រែកប្រកាសសង្គ្រាមប្រឆាំងនឹងកូរ៉ូណា ដោយដូរផែនការភ្លាមៗ។ ម្តងថា ប្រជាជនអាចទៅមើលកុនមើលល្ខោនដូចធម្មតា ម្តងថា កុំទៅអីខ្លាចឆ្លងរោគ។ ម្តងថា កុំឱ្យប្រើថ្នាំ Chloroquine ម្តងទៀតថា អាចប្រើបាននៅពេលដែលមានភាពធ្ងន់ធ្ងរ។ អ្នកកាសែតដែលមានទស្សនៈភ្លឺស្វាង ហើយស្វែងយល់ដឹងភ្លាមភ្លេត (Le brillant et la soudaineté chers à Balzac) អាចគូសបញ្ជាក់ថា ថ្នាំនេះដែលគេឱ្យអ្នកគ្រុនចាញ់៣០-៤០ឆ្នាំមុន រហូតដល់បច្ចុប្បន្នកាល គួរតែឱ្យដល់អ្នកកើតរោគកូរ៉ូណាភ្លាមៗ ដូចដែលសាស្ត្រាចារ្យពេទ្យ Didier Raoult បានចាត់វិធានការរបែបនេះតែម្នាក់ឯង ចែកជូនអ្នកជំងឺនៅខេត្ត ម៉ាកសីយ (Marseille) នោះអ៊ីចឹង។

Pour conclure, Antoine Colonna aux « Valeurs actuelles » no 4348, après avoir loué certains pays asiatiques ayant su tirer « les leçons du Sras en 2002-2003 ainsi que du H1N1 en 2009 et du Mers en 2015, ce journaliste a conclu son article dans ces termes : ‘La coupable imprévision européenne n’y attire qu’une sidération teinté de mépris pour le vieux continent et sa civilisation qui était encore, il y a peu, un objet d’admiration et un modèle à suivre. »

7 min

April 07, 2020 វិន័យ La discipline

វិន័យនាំមកនូវជោគជ័យ និងសេចក្តីថ្លៃថ្នូរក្នុងសង្គម។ «ព្រឹត្តិបត្រពីរភាសា»របស់ ឆាយ ហុកផេង នៅថ្ងៃនេះ អធិប្បាយអំពីវិន័យក្នុងសាលាបឋមសិក្សាវត្តបូព៌ នៅខេត្តសៀមរាម។

ក្នុងបាឋកថាមួយដែលខ្ញុំបានធ្វើនៅរាជបណ្ឌិត្យសភាវិជ្ជាជីវៈតុលាការ សម្រាប់សិស្សចៅក្រម ជំនាន់ទី៨និងទី៩ ព្រមទាំងសិស្សក្រឡាបញ្ជី និងសិស្សសាការី ស្តីពី «ទ្រឹស្តីច្បាប់ និងធម៌វិន័យនៃព្រះពុទ្ធសាសនា» ។ ធម៌វិន័យ មិនសំដៅលើភិក្ខុវិន័យនោះឡើយ គឺស្តីអំពីឱវាទនៃព្រះពុទ្ធអង្គ តម្រង់ផ្លូវសត្វលោកឱ្យប្រព្រឹត្តតែអំពើដ៏ប្រពៃ។ រីឯភិក្ខុវិន័យវិញ ស្តីអំពីបម្រាមមិនឱ្យភិក្ខុប្រព្រឹត្តអនាចារ ពោលគឺជក់កញ្ឆា អាភៀន ញៀនស្រា ដើរលេងយប់ ជាដើម។ ដំបូន្មានព្រះសមណគោត្តម មានមាគ៌ាដ៏ល្អទាំង៨ជាអាទិ៍ ដែលសិស្សចៅក្រមត្រូវអនុវត្ត ទន្ទឹមគ្នានឹងការអនុវត្តទ្រឹស្តីច្បាប់ ចេញជាសាលក្រមវិនិច្ឆ័យសេចក្តី គឺជាវិន័យសម្រាប់តួអង្គ អ្នកប្រតិបត្តិច្បាប់នោះឯង។

En somme, la discipline est la règle de conduite qu'on s'impose. Par exemple la discipline du feu des militaires consiste à observer des consignes d'ouverture de feu et de conduite du tir. On ne tire pas quand on veut ni dans n'importe quelle direction. La discipline routière des usagers de la route est le respect du code de la route.

Ayant moi-même conduit les véhicules à 2 et 4 roues à Phnom-Penh, je constate que la débrouillardise en roulant sur le trottoir ou à contre sens de la circulation est une indiscipline qui rime avec l'imprudence et l'accident. Comment faire pour remédier cet état d'esprit ? Ne dit-on pas qu'il faut battre le fer quand il est chaud ?

ជាខ្មែរវិញ គេនិយាយថា ប្រដៅក្មេងទាន់វានៅតូច បើធំដឹងក្តី វាក្លាយទៅជាមនុស្សខូច។ ចាស់លោកថា កុំឱ្យពត់ស្រឡៅ កុំប្រដៅមនុស្សខូច។ ព្រះពុទ្ធអង្គទ្រង់ប្រមើលមើលនិស្ស័យសត្វលោកជាមុន ទើបទ្រង់ប្រទានឱវាទប្រោសសត្វមួយនេះជាគោល។ គឺថា កុំប្រដៅមនុស្សខូច ដោយទុកឱ្យវារស់នៅតាមសន្តានចិត្តនិងគំនិតដ៏ពិសពុលតទៅទៀតចុះ។ ស្តីអំពីប្រដៅក្មេងទាន់វានៅតូច សាលាបឋមសិក្សាវត្តបូព៌ នៅខែត្រសៀមរាប ជាគំរូមួយនៃវិន័យក្មេងប្រុសស្រី ចាប់ពីថ្នាក់មត្តេយ្យឡើងទៅ។ លោកនាយក ពឹង គឹមឆេន មានមហិច្ឆតាបង្កើតអនុវិទ្យាល័យគំរូបែបនេះមួយ ដោយគាត់បារម្ភខ្លាចត្រួយលាស់ខ្ចីនៃវិន័យកម្រិតបឋមសិក្សា ក្លាយទៅជាក្រិនក្រៀមស្វិតនៅក្នុងវ័យជំទង់បម្រុងនឹងឈានជើងដល់យុវវ័យ ដែលគួរឱ្យស្តាយជាមុន ជាអនេក។

La discipline peut être aussi définie comme branche de connaissance pouvant donner matière à un enseignement : discipline économique, sociale, juridique. Revenons à notre école primaire modèle Ecole Wat Bo à Siem Reap. Les élèves depuis la classe de CM1 au CE2 totalisant 6 000 âmes qui fréquentent cette école chaque jour 3 000 matin et 3 000 autres l'après-midi, commencent par le salut du drapeau et des chants pour finir par gagner leur classe respective en deux rangs bien alignés. La condition d'existence de cette école genre société organisationnelle est la généralisation et le développement de l'action collective formalisée voire formalisée dans un ordre social multi-niveaux.

ពេលគោរពទង់ជាតិ សិស្សទាំង៣០០០នាក់ ព្រឹក និង៣០០០នាក់ ទៀត វេនរសៀល សិស្សទាំងនេះទះដៃសកលប្រាវៗ ៥ដង ព្រមៗគ្នា និងបំពងសំឡេង៥លើកព្រមគ្នា និងការទះដៃម្តងៗថា ស្អាត សុភាព របៀប សមាធិ អស្ចារ្យ។ នេះគឺជាបាវចនារបស់សិស្ស។ ខ្ញុំបានទៅធ្វើទស្សនកិច្ចនៅថ្ងៃទី២២មករាកន្លងមកនេះ ហើយបានសំណេះសំណាលជាមួយលោកនាយក រហូតដល់ម៉ោង១១ដែលសិស្សនិងគ្រូត្រូវធ្វើសមាធិ ណែនាំដោយលោកនាយកផ្ទាល់តាមឧឃោសនស័ព្ទ ឮលាន់រន្ទឺពេញបរិវេណសាលា។ មុននឹងចេញផុតពីសាលា សិស្សទាំងឡាយឆ្លងកាត់ក្លោងទ្វារដែលមានសរសេរបណ្តាំមួយឃ្លាថា «ខ្ញុំគោរពឪពុកម្តាយពេលទៅដល់ផ្ទះ»។ លោកនាយកបានប្រឈមមុខនឹងឧបសគ្គគ្រប់ជំពូក ចាប់ពីឆ្នាំ១៩៩៤ មកដល់បច្ចុប្បន្ន ដែលខ្យល់ព្យុះបានបន្ថែមល្បឿនពី២០០គីឡូម៉ែត្រក្នុងមួយម៉ោង មកត្រឹមតែ២០គីឡូម៉ែត្រក្នុងមួយម៉ោង ប៉ុណ្ណោះ។ កាលពីដំបូង កាលជាង២០ឆ្នាំមុននេះ មានឪពុកម្តាយខ្លះ យកលុយមកជូនគាត់ សុំឱ្យកូនប្រឡងជាប់ ឬសុំឱ្យគាត់ទទួលក្មេងជាសិស្សផង។ លោកនាយក ពឹង គឹមឆេន ពោលប្រាប់ខ្ញុំថា៖ «លុយខ្ញុំអាចរកបាន អ្វីដែលខ្ញុំរកមិនបាន គឺចិត្តគំនិត គឺមនសិការ និងឧត្តមគតិ។ ខ្ញុំអត់ត្រូវការយកលុយមកជួលឱ្យខ្ញុំបំផ្លាញអនាគតកូនអ្នកឯងទេ។»

On voit ici l'interaction discipline/menace faisant face à l'enrichissement mutuel. En 1972 Piaget utilise le terme d'interdisciplinarité "pour caractériser un second niveau où la collaboration entre disciplines divers ou entre secteurs hétérogènes d'une même science conduit à des interactions proprement dites (…)".

ទាំងគ្រូទាំងសិស្ស និងអ្នកលក់ដូរចំណីអាហារភេសជ្ជៈ ក្នុងសាលាបឋមសិក្សាវត្តបូព៌ មានវិន័យល្អដូចៗគ្នា គួរឱ្យសរសើរ យកធ្វើជាគំរូមែន។ អ្នកលក់ដែលខ្វះអនាម័យ ជះចោលកាកសំណល់លើដី ត្រូវដេញចេញពីសាលា ក្រោយពីមានការព្រមាន៣លើក ហើយមិនស្តាប់បង្គាប់គោរពវិន័យ ដដែល។

Dans leurs efforts de coordination conjointe ; directeur, enseignant, élèves, marchands de bonbons ; les auteurs sont rationnels lorsqu'ils conceptualisent leurs actions au moyen de jugements de pertinence.

7 min

April 07, 2020 គរុកោសល្យ Pédagogie

ក្នុងជីវិតយើង តើមានទ្រព្យអ្វីដេលកណ្តៀរក៏មិនកោរ កណ្តុរក៏មិនកាត់ធ្វើឱ្យមិនខូតខាត? ឆ្លើយថា គ្មានអ្វីក្រៅអំពីចំណេះដឹងនោះទេ ដែលសាស្ត្រាចារ្យចែកផ្ទេរតៗគ្នា។ ការចែករំលែកនេះ គ្រូត្រូវមានគរុកោសល្យ ទើបសិស្សានុសិស្ស អាចត្រងត្រាប់ស្តាប់កត់ត្រាយកជាគំរូបាន។ ព្រឹត្តិបត្រពីរភាសា របស់ ឆាយ ហុកផេង ថ្ងៃនេះ ស្តីអំពីគរុកោសល្យ។

នៅក្នុងរឿងនិទាន ដែលសម្តែងចេញជាល្ខោនយីកេ ខ្សែភាពយន្ត គេសង្កេតឃើញមានតួអង្គគ្រូ ដែលមានជំនាញខាងគន់ដាវ វាយដំបង ថ្លែងសរ ចេញទឹក ពន្លត់ភ្លើង ឬក៏លើកជើងគ្រវីកងចក្រ បង្កើតជាព្យុះសង្ឃរា បាក់ភ្លូកទឹកភ្លូកដី គ្រូទាំងនេះ មានឈ្មោះថា ឥសីអគ្គិនេត្រ ឬឥសូរ ជួយខាងអម្បូរយក្ស។ គេសន្មតថា គ្រូទាំងពីរប្រភេទនេះ មានគរុកោសល្យរៀងៗខ្លួន ដោយបានផ្តល់នូវចំណេះដឹងដល់សិស្ស ជាមនុស្ស ឬជាយក្ស។ ក៏ប៉ុន្តែ គេពុំអាចដឹងបាននូវគរុកោសលរបស់លោកគ្រូ ឥសី ឥសូរ ក្រៅអំពីការទស្សនាល្ខោនបាសាក់ទេ។

Une définition simple à comprendre de la pédagogie c'est d'abord la réflexion qui oriente l'éducation dans la transmission des valeurs. L'éducation devient dès lors construction. Eduquer c'est construire. En somme, la pédagogie a pour objet de réfléchir sur les systèmes et sur les procédés d'éducation. Il y a la pédagogie cybernétique, expérimentale et la pédagogie curative. Cette dernière consiste à corriger les difficultés d'adaptation scolaire.

គរុកោសល្យក្នុងការបង្ហាត់បង្ហាញ អ្នកដែលមានអាជីពរួចហើយ ជាគរុកោសល្យសម្បូរបែប ដោយមានការផ្តល់ចំណេះដឹង និងបទពិសោធពីគ្រូទៅសិស្សផង និងការទាញយកបទពិសោធអំពីសិស្សមកវិញផង។ ប៉ុន្តែសិស្សចំណាស់ដែលបានចេះច្បាស់នូវមុខវិជ្ជាណាមួយហើយមានបទពិសោធការងារទៀតផងនោះ សិស្សប្រភេទនេះ ជាត្បូងពេជ្រដ៏មានតម្លៃចំពោះគ្រូផង ត្បិតអី ទាំងគ្រូទាំងសិស្ស អាចបំពេញបន្ថែមគ្នាទៅវិញទៅមក នូវចក្ខុវិស័យផ្នែកច្បាប់ តុលាការ ឬរដ្ឋបាល និងសង្គម ហើយក៏អាចជាកមរមាស់ស្អុះស្អាប់រវាងគ្នានិងគ្នាទៀតផង ប្រសិនបើសិស្សយល់ថា «អញក៏ចេះដែរ» ឬក៏ថា «អញចេះជាងគ្រូ» ហើយបានចូលអង្គុយក្នុងថ្នាក់ទាំងមុខជូរហួញ យកចង្អុរដៃវាសដូចព្រួញលើទូរសព្ទ ចូលមើលហ្វេសបុកធ្វើព្រងើយ ព្រមទាំងមិនស្តាប់សម្តីគ្រូ ហើយមិនអាចឆ្លើយនឹងសំណួរគ្រូ។ នៅពេលដែលត្រូវសរសេរវិញ្ញសាខ្លី ស្តីពីសាលក្រមជាអាទិ៍ សិស្សដ៏ស្អុះស្អាប់ទាំងនេះ មិនខ្ចីអើពើនឹងសរសេរផង ឬមួយពួកគាត់ខ្លាចអន់ខ្លាចខុស ឬមួយ ពួកគាត់ចេះវិជ្ជាចម្រុះពេញខ្លួន ធ្ងន់ក្បាលស្រេចទៅហើយ ក៏មិនដឹង។

Mon expérience à l'Académie Royale des Professions Judiciaires à Phnom-Penh est significative à cet égard. Le délai imparti pour rédiger un projet de jugement étant expiré, les copies déposées devant moi se comptent sur les doigts des deux mains. Changement de tactique pédagogique, j'aborde la question orale forçant les procureurs et juges qui n'ont pas rédigé à parler, à motiver leur jugement, à émettre leur avis en termes de dispositif du jugement. La pédagogie s'adapte à la réalité de la situation telle un escadron de gendarmes rencontrant un foyer d'incendie non prévu dans leur plan de campagne doit contourner l'obstacle pour ne pas être à découvert.

គរុកោសល្យប្រៀបបាននឹងស្រមោលដែលអន្ទោលតាមប្រាណ ប៉ុន្តែឧបសគ្គមួយដែលគ្រូត្រូវពុះពារ គឺប្រសិនបើពួកសិស្សដ៏ចំណានអាចឈានដើរទៅមុខលឿនជាងក្រុមសិស្សនិស្សិតមួយក្រុមទៀត តើគេត្រូវឱ្យស្រមោលបែបភាគដើរតាមគ្នាបែកចេញជាពីរក្រុម ឬយ៉ាងណា? គេមិនអាចធ្វើយ៉ាងដូច្នេះទេ។ បង្រៀន គឺបំពងសំឡេងតាមចង្វាក់នៃកម្មវិធីសិក្សា ដូចអ្នកចម្រៀងស្រែកច្រៀងតាមចង្វាក់ភ្លេងមិនឱ្យយឺត ឬលឿនខុសចង្វាក់។ ប្រសិនបើគ្មានកម្មវិធីសិក្សាតម្រូវឱ្យបញ្ចប់ក្នុង៣០ម៉ោង គរុកោសល្យដែលអាចយោងសិស្សទាំងពីរប្រភេទឱ្យដល់ទីដៅ គឺនៅពេលនិយាយពន្យល់សិស្ស គ្រូត្រូវជម្រុះចោលនូវវគ្គណាដែលជាការបរិយាយអំពីប្រវត្តិដើមនៃទស្សនៈ ឬបច្ចេកវិជ្ជានោះៗ ដោយបញ្ជាក់ប្រាប់ថា ទាំងអស់នេះមានសរសេរក្នុងមេរៀនដែលម្នាក់ៗនឹងមានរៀងៗខ្លួននៅផ្ទះ។ អ៊ីចឹងគ្រូបានចំណេញពេលដើម្បីពន្យល់លម្អិតមុខវិជ្ជាឱ្យសិស្សទាំងពីរក្រុម ពីរប្រភេទនេះ ចេះចាំវេទមន្តនេះដូចៗគ្នា។

C'est cela ma façon d'enseigner le droit pénal spécial aux étudiants de 4ème année de droit à Phnom-Penh. Quant à la charge de travail, les missionnaires venant de France disposent peu de temps lors du séjour au Cambodge, ce gens enseigne six heures par jour. De cette façon, en une semaine de temps ils auront terminé le programme devant être étalé sur cinq-six mois. Côté anciens étudiants que j'ai côtoyés leur aveu d'ignorance (à l'époque) est effarant. Un étudiant aujourd'hui diplômé de l'école de journalisme en France m'a dit qu'il ne comprenait pas grand-chose à l'issu des six heures par jour d'enseignement. En plus des difficultés linguistiques, la technique juridique apprise en six heures d'affilées n'est pas à la portée de tous. Cette pédagogie galopante me fait penser au suicide en septembre dernier de Christine Renon, directrice d'école, au sein de son établissement de Pantin en Seine Saint Denis. Toute proportion gardée, mes propos visent la façon d'enseigner pas la charge de travail. Il est évident que les missionnaires se prélassent à la plage après avoir accompli leur enseignement de 30 heures. Rien à voir avec le cas de suicide ci-dessus évoqué.

សម័យបច្ចុប្បន្ន ចំណេះដឹងគ្រប់វិស័យ គេអាចច្នៃប្រឌិតតាមរយៈ Google, Wikipédia ឬ YouTube ដោយមិនចាំបាច់យួរធូបឱបទៀនទៅវត្តស្រេចទឹកឱ្យភ្លឺបញ្ញា ក៏គេអាចយក IPhone ជាក្បូនមិនឱ្យលង់ទឹកនេត្រា ខ្មាសគេ បានមួយពេលដែរ។ អ៊ីចឹងគ្រូត្រូវដឹងថា សិស្សមានចំណេះខ្លះៗហើយ រីឯគរុកោសល្យ ក៏អាចផ្តល់ពន្លឺណែនាំសិស្សកុំឱ្យចេះឆ្គង ចេះឆៅ ចេះស្ទើរ គឺណែនាំឱ្យពួកគេមានចំណេះឆ្អិនឆ្អៅ ទើបប្រើការបាន ប្រសើរក្នុងជីវិត។

Effectivement, la pédagogie s'efforce de mettre de l'ordre quand les tâtonnements intellectuels ne livrent qu'obscurité et confusion. Aussi, l'enseignant n'ayant plus le monopole de la diffusion des savoirs trouve-t-il un statut social et intellectuel accordé avec l'évolution des sociétés. La parole de l'enseignant n'est plus comme jadis seulement l'exposé d'un savoir préalable, mais aussi le développement d'une pensée qui s'ouvre à travers la médiation de la culture sous toutes ses formes. Que signifie médiatiser le savoir par des objets culturels ?

ការបង្រៀនតែមាត់ទទេ វាមិនគ្រប់គ្រាន់ទេ។ ត្រូវមានបញ្ចាំងជារូបភាព និងគំនូរ ប្រព័ន្ធប្រទាក់ក្រឡា ឆ្វែងឆ្វាត់ បញ្ជាំងលើផ្ទាំងកំណាត់ស។ ចំណែកខ្លួនខ្ញុំវិញ ក្តារខៀន និងដីស ជាឧបករណ៍ដ៏ប្រណីត ត្បិតអីសិស្សផ្តោតចក្ខុ ទៅលើតែអ្វីដែលគ្រូកំពុងសរសេរ មិនរាយមាយមើលរូបភាពផ្សេងទៀត។

Le maître entretient dès lors avec l'élève des rapports particulièrement riches et exigeants.

8 min

April 07, 2020 បទនិទានពីវត្ត Récit de deux pagodes

ទីវត្តអារាមក្តី ព្រះសង្ឃក្តី ការថែទាំព្រះវិហារ ឬសាលាឆាន់ក្តី ជាសរុប គឺការគ្រប់គ្រងបរិវេណវត្តទាំងមូល ត្រូវការថវិកាដ៏ស្តុកស្តម្ភ មិនសមស្របនឹងពុទ្ធឱវាទ ដែលព្រះសាស្តាទ្រង់បានត្រាស់បង្គាប់ឱ្យយើងសម្អាតចិត្ត សម្រួមកាយ កុំភ្លើតភ្លើននឹងអច្ឆរិយភាពទាំងឡាយ។ ក៏ប៉ុន្តែក៏គួរតែកត់សម្គាល់ដែរថា ទោះបីវត្តមានអគារ កុដិ និងព្រះវិហារដ៏ស្កឹមស្កៃក៏ដោយ ក៏យើងអាចអនុគ្រោះទទួលបានដែរ ពីព្រោះទាំងអស់នេះជានិមិត្តរូបនៃអំពើដ៏ប្រពៃដែលលេចចេញមកជាអគារដ៏ស្កឹមស្កៃ។ រីឯវត្តអារាមដែលនៅដាច់ស្រយាលគ្មានពុទ្ធបរិស័ទជាអ្នកឧបត្ថម្ភ ព្រះសង្ឃទន្ទឹងរង់ចាំតែរដូវបុណ្យទាន ទើបឃើញមានភោគផលចង្ហាន់វន្តជន្មបូរិបូណ៌។ ព្រឹត្តបត្រនេះ ស្តីពីវត្តពីរ គឺវត្តសមាធិដែលស្ថិតនៅក្រុងកែប និងវត្តសំពៅ៥ លើភ្នំបូកគោ ដែលសុទ្ធសឹងជាវត្តគ្មានពុទ្ធបរិស័ទប្រចាំទៀតទាត់។ ពោលគឺគ្មានឧបដ្ឋាក និងឧបដ្ឋាយិកា ដែលព្រះគ្រូចៅអធិការអាចយកជាបង្អែកជាទីពឹងបាននោះឡើយ។

Le drame qui s'est produit récemment à Kèp touchant un bâtiment de sept étages en cours de construction, lequel s'est écroulé causant des morts et des blessés, ledit bâtiment est situé à une centaine de mètres de la pagode Samathi. Le vénérable maître se prénommant Kong m'a fait part le 27 décembre dernier de ses préoccupations quotidiennes à savoir la difficulté d'assurer aux bonzes un repas quotidien faute de fidèles réguliers. Pas de fidèles point de repas ou d'offrandes... Il en est de même pour la pagode Sam Peuv Pram occupant le point culminant de la montagne Bokor, province de Kampot. Lors de ma visite le 11 décembre dernier, j'ai entendu la même complainte de la part du vénérable maître adjoint Nane. Cependant, intéressons nous tout d'abord à l'histoire de Sam Peuv Pram.

លើកំពូលភ្នំបូកគោ វត្តសំពៅ៥ ត្រូវកសាងឡើងក្នុងរជ្ជកាលព្រះបាទ ស៊ីសុវត្តិ មុនីវង្ស ដំណាលគ្នានឹងព្រះរាជដំណាក់ស្លាខ្មៅ ដែលស្ថិតនៅលើចង្កេះភ្នំចម្ងាយ២២គីឡូម៉ែត្រ ពីជើងភ្នំ។ ដំណាក់នេះ ត្រូវគេសាងសង់ឡើងអំពីឥដ្ឋនិងប្រភេទឈើស្លាខ្មៅ ក្នុងឆ្នាំ១៩៣៦។

Le site de Bokor comprenant entre autres l'hôtel Bokor Palace et le casino, ce site a connu son apogée durant les années 50-60. Toutefois, son déclin a commencé en 1964 après le transfert du casino de Bokor à Kampot. Quant à la pagode Sam Peuv Pram, son histoire n'est guère différente de celle du site de Bokor. Les bonzes bouddhistes vivant des offrandes, le site étant inhabité, les routes d'antan devenant impraticables; les bonzes qui aiment passionnément leur pagode apprennent à se débrouiller en créant des jardins potagers.

ព្រះគ្រូសូត្រ ណាន នៅវត្តសំពៅ៥ បាននិទានប្រវត្តិវត្តដែលក្លាយទៅជាទីរហោស្ថានកុដិលោកគ្មានសង្ឃគង់នៅរហូតដល់អំឡុងឆ្នាំ២០០០ គឺនៅដើមសតវត្សរ៍២១ ទើបមានស្ត្រីជាតិជប៉ុនមួយរូបឈ្មោះ ម៉ានីកុ ( Maniko) បានផ្តួចផ្តើមគំនិតឧបត្ថម្ភព្រះសង្ឃពីរអង្គព្រះនាម កុច មួយអង្គ និង ហ៊ុយរឹទ្ធ មួយអង្គទៀត មកលើកស្ទួយព្រះពុទ្ធសាសនាឡើងវិញ នៅលើកំពូលភ្នំបូកគោនេះ។ នាកាលនោះឯង ទីធ្លាដីនៃវត្តសំពៅ៥ មានទំហំទ្វេគុណ បើប្រៀបធៀបទៅនឹងផ្ទៃក្រឡា ដីវត្តបច្ចុប្បន្ន។ នៅចំនៀរដីទិសខាងកើតឆៀងខាងជើងដែលព្រះអង្គ ណាន ធ្លាប់ដាំបន្លែបង្ការឥឡូវនេះក្លាយជាសម្បត្តិឯកជន។ គេសង់អគារជាផ្ទះល្វែងលើដីវត្ត។ រីឯទីធ្លាដីខាងលិចឆៀងខាងត្បូង គំនូសផ្លូវថ្នល់បានពុះជ្រែកយកដីផ្តាច់ចេញពីវត្តអស់ចំនួនប្រហែល១ភាគ៤។

L'abandon de la pagode avant l'arrivée des casques bleus onusiens dits force de UNTAC était dû à l'insécurité causée par des soldats khmers rouges. Le vénérable maître adjoint Nane m'a dit qu'un dénommé Chhan, simple paysan, avait été assassiné par ces derniers. Quoi qu'il en soit, la ligne de démarcation située à l'ouest de la pagode Sam Peuv Pram, cette ligne est géographiquement et naturellement marquée par un fond abyssal après le dernier rocher dégageant ainsi la vue devenant imprenable jusqu'à Koh Trâl engloutie petit à petit dans les ténèbres après le coucher du soleil. Et, qu'adviendra-t-il à la pagode Samathi la nuit tombante ?

វត្តសមាធិស្ថិតនៅក្នុងខែត្រកែបលើកូនភ្នំមួយកម្ពស់៦៥០ម៉ែត្រពីផ្ទៃសមុទ្រ។ អគារ៧ជាន់ដែលបាក់រលំលើកម្មករនិងអ្នកលក់ដូរកាលពីថ្ងៃទី៣មករាកន្លងទៅនេះ ស្ថិតនៅក្បែរជើងភ្នំវត្ថសមាធិនេះតែម្តង។ ព្រះគ្រូចៅអធិការព្រះនាម គង់ បាននិទានប្រាប់ខ្ញុំកាលពីថ្ងៃទី២៧ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០១៩ កន្លងទៅនេះ ថាជនជាតិបរទេស គេនិយមឡើងមកពេលយប់ឈរនៅទីធ្លាវត្តក្រោយព្រះវិហារមើលទៅសមុទ្រខ្មែរដែលនៅចាំងភ្លើងព្រិចៗលាយឡំនឹងពន្លឺព្រះច័ន្ទដ៏ស្រទន់ត្រជាក់ភ្នែក។

Qu'il s'agisse d'une illusion de Déluge entre la pagode Sam Peuv Pram et Koh Trâl, ou bien des lumières scintillantes à l'instar des étoiles mortes vues du haut de la pagode Samathi, des sentiments diffus apportent, quant à eux, leur lot de nostalgie certaine. Il n'y a donc pas que les récits des deux pagodes. Elles manquent de fidèles, certes, mais elles offrent, ces deux pagodes, toujours et encore un soutien moral et une motivation pour les promenades quotidiennes. Personnellement, je doutais que les pagodes amélioraient la santé globale des fidèles et visiteurs en particulier sur le plan cardio-vasculaire.

7 min

January 10, 2020 សំណងជំងឺចិត្ត (Réparation des dommages)

នៅក្នុងនាទីខ្ញុំនិយាយពីរភាសារបស់យើង នៅសប្តាហ៍នេះ លោក ឆាយ ហុកផេង សូមអត្ថាធិប្បាយ ជុំវិញប្រធានបទថ្មីមួយទៀត ស្តីអំពី "សំណងជំងឺចិត្ត" (Réparation des dommages)។

នៅក្នុងករណីដែលគូភាគីម្ខាងត្រូវសងជំងឺចិត្តទៅម្ខាងទៀត នេះគេហៅថា បណ្តឹងរដ្ឋប្បវេណី តភ្ជាប់នឹងបទចោទព្រហ្មទណ្ឌ។ ឧទាហរណ៍ មានបទល្មើសលួចប្លន់ កាប់សម្លាប់ បោកបញ្ឆោត កេងប្រវ័ញ្ច។ល។ ពិរុទ្ធជន នៅក្នុងករណីនីមួយៗ មិនត្រឹមតែទទួលទណ្ឌកម្មជាប់ពន្ធនាគារប៉ុណ្ណោះទេ។ គេត្រូវប្រឈមមុខនឹងពាក្យបណ្ឌឹងសងតម្លៃវត្ថុដែលម្ចាស់ដើមបាត់បង់ ឬខូចខាត ឬក៏ត្រូវសងជំងឺចិត្ត ជំងឺកាយ ដែលត្រូវបានឧក្រិដ្ឋជនញាំញី ព្យាបាល ធ្វើឱ្យរបួស ឬពិការ។ ក៏ប៉ុន្តែ សូមកុំភ្លេចថា តុលាការអាចវិនិច្ឆ័យឱ្យសងជំងឺចិត្តតែពាក់កណ្តាលថ្លៃ ឬត្រឹមតែ៧០ភាគរយប៉ុណ្ណោះ ប្រសិនបើជនរងគ្រោះមានការធ្វេសប្រហែស ឬបានប្រព្រឹត្តកំហុសណាមួយ ដោយផ្ទាល់ខ្លួន រួចហើយក៏ត្រូវបានពិរុទ្ធជនបង្គ្រប់បន្ថែម គ្រោះថ្នាក់នេះឱ្យពេញទំហឹងតែម្តងនោះ។

Sans vouloir faire une chronique juridique voire judiciaire, force est de constater que les cas d'espèce varient en fonction des circonstances du vol, de l'escroquerie, du viol etc., sachant qu'en matière de dédommagement relevant de l'affaire civile pure le principe est le partage de la responsabilité entre l'auteur des faits et la victime. En revanche, en matière pénale s'agissant d'une infraction intentionnelle, la responsabilité incombe entièrement au malfaiteur.

នៅក្នុងរឿងបុគ្គលិកធនាគារ Société Générale ដែលធ្វើឱ្យសហគ្រាសនេះបាត់បង់ប្រាក់រាប់លានដុល្លារ តុលាការកំពូលបារាំង បានកែតម្រង់សាលដីកានៃសាលាឧទ្ធរណ៍ក្រុងប៉ារីស៍ ដោយលើកយកការធ្វេសប្រហែសរបស់អ្នកដឹកនាំធនាគារនេះ ដែលបានបណ្តែតបណ្តោយឱ្យបុគ្គលិករបស់ខ្លួនឈ្មោះ Jérôme Kerviel (អ្នកប្រតិបត្តិការទីផ្សារ) ដកលុយតាមប្រព័ន្ធអ៊ីនធ័រណែត ទៅភ្នាល់ទិញដូរតាមសេវាហិរញ្ញវត្ថុ ថ្វីត្បិតគេបានដឹងថា Jérôme Kerviel ធ្លាប់ភ្នាល់ចាញ់ជាច្រើនលើកច្រើនគ្រារួចមកហើយក្តី។ ក្នុងករណីនេះ តុលាការបានវិនិច្ឆ័យសេចក្តីថា ធនាគារដែលជាអ្នកទទួលរងគ្រោះបង់ខាតប្រាក់ ត្រូវតែរ៉ាប់រង «ថ្មបាក់» នេះ មួយចំណែកផងដែរ។

Justement, dans l'exemple ci-dessus cité, l'on ne saurait répondre à la question "à qui profite le crime ?" Quoi qu'il en soit, dans l'affaire Kerviel contre Société Générale l'on relève l'existence des fautes commises par la banque, faute ayant concouru au développement de la fraude et à ses conséquences financières. Il est dès lors logique que lorsque plusieurs fautes ont concouru à la réalisation du dommage, la responsabilité respective de leurs auteurs sera retenue.

គេអាចលើកជាសំណួរមួយសួរថា នៅក្រោមរបបខ្មែរក្រហម ជនរងគ្រោះដែលកម្មាភិបាលវាយសម្លាប់នឹងត្បូងចប ឬក៏វះពោះទាំងរស់ ពីព្រោះបាន«លួច»បាយសមូហភាព ឬក៏លួចបេះផ្លែដូង ពោត ប៉េងប៉ោះរបស់សហករណ៍ គាត់មានចំណែកទទួលខុសត្រូវក្នុងនាមជា «ចោរ» លួចអង្គការដែរឬទេ? តុលាការស្រួលវិនិច្ឆ័យសេចក្តីក្នុងករណីនេះ។ ទោះបីច្បាប់ដ៏ព្រៃផ្សៃនៃរបបខ្មែរក្រហមចែងមកថា ឱ្យមានទោសប្រហារជីវិតក្តី របបណាដែលបង្អត់អាហារប្រជាជន របបនោះបានប្រព្រឹត្តិនូវឧក្រិដ្ឋដែលផ្ទុយនឹងច្បាប់ធម្មជាតិ។ ម្យ៉ាងវិញទៀត ការចាំបាច់ដែលជាភាពនៃអ្វីទាំងអស់ដែលគេត្រូវការខានមិនបានដើម្បីឱ្យជីវិតរស់ ដូចក្នុងករណីលួចផ្លែឈើនេះជាអាទិ៍ ប្រសិនបើចាត់ទុកអង្គការខ្មែរក្រហមថាជាម៉ែឪ ឪពុកម្តាយណាដែលសម្លាប់កូនឯងយ៉ាងដូច្នេះ មានទោសធ្ងន់ ហៅថា គរុទោស គឺទោសដែលខុសនឹងគ្រូរបស់ខ្លួន។ គ្រូគឺច្បាប់ធម្មជាតិនេះឯង។

En effet, quand bien même aux yeux d'Angkar les gens eurent commis une "faute", elle était en soit révélatrice de la faute des hauts dirigeants. Celle-ci précédait celle-là si l'on se place dans le contexte de l'époque en essayant de comprendre la politique des Khmers rouges. Leur faute est caractérisée par le manquement manifestement délibéré au devoir de protection de la population. Il s'agit du devoir de prudence. L'absence ou la privation volontaire de la nourriture est une imprudence criminelle.

ថ្មីៗនេះ កាលពីថ្ងៃទី២៩ធ្នូ២០១៩ នៅពេលធ្វើដំណើរពីក្រុងកែបមករាជធានីវិញ នៅភូមិត្រពាំងខ្យង ឃុំអង្គភ្នំតូច ខេត្តកំពត ត្រង់ចំណុចស្តាំដៃដែលមានដាក់ស្លាក «ឆ្មបមធ្យម» ផ្លូវរថយន្តត្រង់ស្មោះ ប៉ុន្តែមានរថយន្តឆ្អឹងដឹកទំនិញមួយបត់ឆ្វេង គឺឆ្លងផ្លូវពីឆ្វេងទៅស្តាំសំដៅទៅផ្ទះគាត់ រថយន្តនេះមានចង្កូតស្តាំខុសគេ ភ្លាមនោះអ្នកបើកក៏ជាន់ហ្វ្រាំងឈប់កណ្តាលផ្លូវ អស់៣វិនាទី ទើបបន្តល្បឿនក្តាមគ្រោងនៃរថយន្តប្រភេទនេះគើមៗចូលទៅលាក់ខ្លួនខាងក្រោយផ្ទះ ពីព្រោះអំពើរបស់គាត់បានធ្វើឱ្យរថយន្តដែលនៅពីក្រោយចម្ងាយ៣០ម៉ែត្ររេចង្កូតគេចពីគ្រោះថ្នាក់ ហើយបានត្រឹមតែបែកកញ្ចក់សម្រាប់មើលទៅក្រោយ ខាងឆ្វេងដៃ។ កំហុសរបស់រថយន្តចង្កូតស្តាំមួយនេះ គឺ១០០ភាគរយតែម្តង។ តាមសម្តីអ្នកភូមិ គេថា កន្លែងនេះធ្លាប់មានគ្រោះថ្នាក់ស្លាប់ ប៉ុន្តែមិនដឹងថា វាបណ្តាលមកពីរថយន្តឆ្អឹងចង្កូតស្តាំនេះឬទេ?

Pour terminer, j'ajoute que c'est l'acte de condamnation à réparer les dommages qui est important. La solvabilité de l'accusé ne doit pas entrer en ligne de compte dans la tête du juge qui n'est pas, quant à lui, comptable des deniers du coupable.

7 min