On Tottaama Konngol

Mauritanie : joljole to bannge dawrugol ina jokki addude hallulaaji keewɗe e nder leydi ndii. Ɗum ko caggal nde Ghamou Achour e Marieme Cheikh Dieng, sarɗiyankooɓe ɗiɗo tawaaɓe e lulndo laamu nguu, pawaa duuɓi 4 kaso. Ɓee rewɓe ɗiɗo ina tuumiraa ɓayyinde hallulaaji bonɗi, joofaade calɗi laamu e saaktude kabaaruuji ɗi ngonaa goongaa. To bannge lulndo, ɓe kollitii wonnde hakkeeji ɓee rewɓe teddinaaka. Sabu ko ɓe sarɗiyankooɓe, ko adii sariya ina waɗa e maɓɓe kuugal, leffol maɓɓe hormo ina haani yeewteede to suudu sarɗiiji leydi ndii. Holko woni miijooji mon e ndee toɓɓere?

Afrik du Sud, ɗii dumunaaji fof, teskaama  fitinaaji ina pawee jananɓe (hoɓɓe) nguurɓe e ndin leydi,  ɓiɓɓe leydi ndii, naamniima yaltingol denndaangal ɓee iwɓe leyɗe janane e nder leydi maɓɓe. Waɗuɓe  ɗii fitinaajo nooti ko noddaandu fedde noddirteende « March and March » nde gooto e gollannooɗo e rajo sosi ngam haɓude ɓiɓɓe leyɗe janane arooɓe e nder Afrik du Sud. Gila ɗum waɗi,  leyɗe buy no jeyaa e majje  Ghana e Nigeria, kollii ngoƴo maɓɓe e dow oo alhaali e hullande ɓiɓɓe wonɓe e ndii leydi.  Ko holno njiiruɗon oo alhaali ? Holko ɗum waawi battinde e baŋŋe kisal?

ñande 3 lewru 5ɓuru, ina mawninee e nder winndere nde ñalaande teddiniraande wellitaare jaayndeyankaagal. Kono haa jooni golle mawɗe ina keddi ngam yettaade e faandaare nde. Sabu wellitaare jaayndeyankaagal ina ɓeydi ruttaade caggal e nder yoga leyɗe, ɗum ko so en tuugniima e ciimtol ngol RSF ɓayyini e ndee hitaande 2026. E nder leyɗe jaaruɗe caggal e nder Afrik, won heen ɗe ngonka jaayndeyankooɓe ɓuri sattude hono Mali, Niger e Burkina Faso. Ko holno ñaawirɗon ngol cimtol?

On tottaama konngol, hannde ko aljumma, 1 lewru 5ɓuru, ɗum ina hawri e ñalaande winndereyankeewal teddiniraande golle. E nder ɗum, toɓɓere men ina yeewta ko faati e rewɓe ŋakkiraaɓe terɗe. Holno hanaa waɗeede ngam rewɓe wuurduɓe e ŋakkere terɗe mbaawa naaɗneede e golle, kono kadi so tawi naaɗnaama, ina mbaawa wonnde heen ngonka peewka. Sabu hannde naaɗnugol ɓee rewɓe ko huunde himmunde, kono caɗeele mawɗe ina teskaa heen haa jooni.

Sabu heen sahaaji ko joopanɗe, ŋakkere heblooji, caɗeele kaalis walla ŋakkere ballal immoraade e renndooji men. Somi wii ballal renndo, wonaa tan kaalis, ina heen haalullaaji ɗii, ballugol neɗɗo e mbaadi kuuɓtidinndi. Ngam mbaawen yeewtude e ndee toɓɓere, koɗo men ko Raby Diallo, renndoyanke, Senegalnaajo.

Balɗe jeegom hannde, caggal nde njanguuji mbaɗanoo faade e gure keewɗe e nder Mali. Hono Bamako, Sevare, Kati, Gao e Kidal. Ko njannguuji ɗii fedde kuliyankoore JNIM e fedde murtuuɓe FLA nantini sabaade. E nder ɗum, fedde JNIM nantini uddere faade e nder Bamako. Bisnuuli keewɗi ina njogii caɗeele wawde naatde e nder Bamako. Yaltooɓe ɓee so njalti, artude wodaani. Caggal nde calminmi oon, holno ñaawirɗon ngal pellital JNIM? Holko ɗum wawi battinde? E holko woni hen fandaare maɓɓe?

Senegal, suudu sarɗiiji, ndu fedde Pastef ɓuri heewde e mum lawɗini hanki waylitere kuule ɗiɗi paatuɗe e alhaali suɓngooji. Ɗum ko L 29 e 30…fotde 128 sarɗiyankeejo cuuti juuɗe wonde ina njaadi e ngol waylugol sariyaaji. So tawi sarɗiyankooɓe Pastef mbi'ii fadnaare maɓɓe e ngal pellital ko ittuude kala peeje baawɗe hadde neɗɗo tawtoreede e suɓngoooji.  Sarɗiyankooɓe lunndiiɓe laamu ɓee mbi'ii ndee eɓɓoore ko ko eɓɓaa haa feewi ngam daginande Ousmane Sonko o waawa  jeyeede e kanndidaaɓe e nder woteeji paaɗi waɗude e hitaande 2029. Tedduuɓe onon, holko woni yi'annde eɓɓoore? 

Ka yewtere On Tottaama Konngol, haa jooni en keddoto  e nder Mali. Caggal njanguuji kuliyankooɓe e nder leydi ndii ñannde 25 lewru nduu ngonɗen faade e gure keewɗe hono Bamako, Kati, Sevare, Gao e Kidal, faade hannde deƴƴere hooreejo leydi ndii ina addi naamne keewɗe. Tee e nder njannguuji ɗii, Sadio Camar,  jaagorɗo Mali halfinaaɗo ndenaagu waasii fittaandu mum e majji. Ko holno ñaawirɗon ndee deƴƴere oo hooreejo leydi?

Hannde yeewtere On Tottaama konngol, ina nawa on to Mali. Kaalen e ɗii njannguuji baɗɗi e nder leydi ndii. Ñannde Aset 25 lewru ndu ngonɗen, Bamako, Kati, Sevaré, Gao, Kidal, wuro kala heɓii geɗal mum e ɗii njannguuji. Fedde Etat Islamik GSIM e murtuɓe FLA, front pour la libération de l’Azawad kollitii saabaade nguu njanngu.

E nder ɗum woodi waasɓe pittaali maɓɓe, teeŋti to bannge ardiiɓe, sabu Sadio Camara, jaagorɗo tammbinooɗo ndeenaagu waraama heen, yoga e konunkooɓe ko barmuɓe. Konunkooɓe ɓe nantinii riiwtude njannguuji, kono kabaaruuji keewɗi kollitii wonnde Africa Corp yalti Kidal. ko holno ñaawirɗon ɗii njannguuji ?

On Tottaama Konngol, hannde ko aljuma, e no kala aljuma. Ko yeewtere udditiinde. Hiɗon njogii ndimaagu naayoraade ɗo mbelaɗon e no mbiliraɗon e nder toɓɓe ɗe njeewtɗon e nder jeewte On Tottaama Konngol.

Hol jogorɗo lomtaade Antonio Guterres e jonnde koolaaɗo kuuɓal fedde adunaaru ONU. Jaabuwol ngol maa heɓe e lewru 12ɓuru e ndee hitaande. E nder ɗum, hanki kanndidaaɓe nayo ɓee fof, njuɓɓini jeewte ngam hollirde paandaale ɗe ɓe njogii so tawi ɓe keɓii fartaŋŋe heɓde hoolaare suɓatooɓe ɓe. Ɓee kanndidaaɓe nayo, Ko Raphael Grossi, Michelle Bachelet Jeria, Rebeca Grynspan e hooreejo kiiɗɗo Senegal, Macky Sall.

Gooto e maɓɓe fof, heɓii fodde yamnde tati, hakkunde naamne e jaabuuli hakkunde maɓɓe e nultondiraaɓe leyɗe tawaaɗe e nder fedde adunaaru ONU. Tedduuɓe ko holno njiiruɗon yeewtere hooreejo kiiɗɗo Senegal, mbele homo joggi fartanŋe e yeeso kanndidaaɓe tato heddiiɓe ɓe.