On Tottaama Konngol

Dawrugol leydi koddiwar heewi sil-silooji. Tijjaan Caam, cuɓaaɗo ko ɓoyaani wonde kandidaajo lannda PDCI-RDA ngam tawtoreede suɓngooji horeeyaaku leydi paaɗi, yaltinaama e doggol woote ngol, ñannde altine. Ko suudu ñaawirdu Abidjan ƴetti ngal pellital. Nduu suudu ina jaggi wonnde nde Tijjaani Caam winnditto e doggol woote ngol e hitaande 2022, tawi ko o nattiino wonde koddiwaarnaajo. Ɗum ko tiiɗalla mawɗo wonande lannda makko oo.

 Ko holno ñaawirɗon ɗii sil-silooji ?

Hannde e nder yeewtere On Tottaama Konngol, on kollii miijooji mon e ko faati e maanditaare duuɓi 50 dental CEDEAO. Ndee maanditaare mawninte e nder ndendaangal leyɗe tawaaɗe e ngal dental. Ngol mawningol no waɗa e sahaa nde caɗeele keewɗe njaali e nder leyɗe Afrik-hirnaange. E jiyanɗe mon, holno ndee fedde haani daroraade ngam notaade e ngonka hannde kaa?

To Akra, laamorgo Gana, dental CEDEAO fuɗɗiima jonnde maɓɓe faatunde e mawningol duuɓi maɓɓe 50. Ngol mawningol yuɓɓintee ko e hitaande huurnde e nder leyɗe tawaaɗe e ngal dental. Leyɗe Sahel noddanooma e ndee jonnde kono ɓe njaɓaani tawtoreede.

Hanki ardiiɓe heewɓe cuuti konnguɗi e ndee sahaa jonnde. Umaar Tuure, gardiiɗo goomu dental anndinii ɗii duuɓi 50, ina kaani mawnineede kono yo miijooji potal, jahduɗi jamaanu kollite.

Bola Ahmed Tinubu, hooreejo leydi Nijeriya, gardiiɗo CDEAO, tawaaka jonnde ndee kono o waɗi ɓataakuru ngam wiide yo peeje eɓɓe ngam haɓde e ngonka hannde kaa.

Tedduuɓe ko hol waylo-waylooji ɗi CEDEAO haani waɗde ngam notaade e ngonnka hannde kaa ?

Hannde e nder yeewtere On Tottaama Konngol, on kollii miijooji mon ko faati e oo alhaali sariya gonɗo e waɗeede e nder Senegal. Fotde miliyaaruuji ujunere kaalisi CFA denndinanooɗi ngam haɓude e rafi Coronavirus, rewnaaka laawol. Ko ɗum anndini suudu heeroriindu rewindaade jawdi laamu nguu woni  ‘’Cours des comptes’’ e ciimtol hitaande 2020 jaggi hitaande 2021 ngol ndu ɓayyini.

Holko miijo mon e oo alhaali

Ko ñalawma keddotooɗo e nder tariiha winndere ina wonndi e taariha isayankooɓe aduna oo fof. Ɗum ko caggal nde Pap Faransuwa haawri e lajal e oo subaka hannde to Rome. Omo yahretenoo duuɓi 88. Pap Faransuwa wonaano kaarɗo cellal sabu o yalti suudu safrirdu ko ñannde 23 lewru 3ɓuru yawtundu nduu, caggal nde o waɗi toon jonnte joyi (5).

Hanki isayaŋkooɓe keɓi fartaŋŋe yiide mo. O suuti konngi ngam duwanaadeɓe e juulde maɓɓe Pak ndee. Gaa-gaa diine isyankooɓe oo, Pap Faransuwa ko neɗɗo keɓtinaaɗo e doggol winndere ndee. Ko o daraninooɗo sariya, potal, haɓde e ɗanle nde ndewaani sariya, e ko nandi hen.

Tedduɓe caggal nde calminmi on, ko holko woni teskuyaaji ɗii njogiɗon e Pap Faransuwa?

Hannde e nder yewtere On Tottaama Konngol, on holli miijooji mon ko faati e ngol nanngugol jaayndiyankooɓe walla yoga e dawriyankooɓe e nde Burkina Faso.  Tawi yoga e maɓɓe ngandataa ko saabii jaggere maɓɓe. Holno ñawiirɗon oo alhaali?

Ko ɗum saabi hanki ko ɓuri pelle dawro 100 mbaɗii yewtere e yeeso jaayndiyankooɓe. Ɗum ko caggal nde ardiiɓe laamu faddewu nguu anndini faale ndartude hakkunde maɓɓe e cembe guurɗe leydi ndii ko faati e yurnitagol ngonal pelle dawro leydi ndii. Ko holno njiiruɗon ngal pooɗondiral? Holno paamirɗon ngal pellital ardiiɓe laamu faddewu Mali?

E nder yeewtere On Tottaama Konngol e oo talaata hannde, en ngartat e alhaali Gabon. Brice Oligui Ngema heɓii poolgu e suɓngooji hooreyaaku leydi ndii baɗɗi ñannde 12 lewru nduu ngonɗen. O dañii daaɗe 90 e nder 100 kala. Ko ɗum anndini jaagorɗo kalfinaaɗo geɗe nder leydi ndii e njaltuɗi ɗi o ɓayyini alet jawtuɗo oo. 

Holno njiruɗon nguu poolgu? Hol golle padɗe Brice Oligui Ngema e ɗii duuɓi jeeɗiɗi paaɗi?

Hannde e nder yeewtere On Tottaama Konngol, on kollii miijooji mon ko faati e alhaali Gine. Yuɓɓingol suɓngooji e nder leydi ndii ittaama e juuɗe CENI woni salndu tammbinoondu geɗe kala ko faati e suɓngooji, wattaama e juuɗe jaagorɗo tammbiiɗo geɗe nder leydi.

Holno njiyruɗon ngal pellital gaddungal hallulaaji e nder luulndo ngoo haa e pelle sosiyete siwil Gine?

askaram men On Tottaama Konngol hannde e aljuma ñannde 11 lewru 4ɓuru 2025, e nder ndee yeewtere udditiinde, on kaali ko faati e alhaali kabaaruuji jawtuɗi e ndee yontere. On ngaddii ji’anɗe mon e toɓɓe ɗe njiɗɗon heɓde fensitande e majje. Keɗoɗee jeewte baɗaaɗe ɗee.

Fransiire ma heddo e wonnde ɗemngal gollorgal. Ɗemɗe 9 goɗɗo hono zarma-songhay, fulfulde, kanouri, gurmantɓhé e árabe gonnti ɗemɗe kalateeɗe tan e nder leydi ndii. Ɓe kolliti watugol ɗenmgal haoussa e nder cuuɗi gollorɗii ko ɗum eɓɓoore laatinteende e duuɓi paaɗi tugi e nde ngal pellital ƴettaa. Holno ɗum laatortoo?