Otheo Radio

Ze zeggen dat ik een 68’er ben, zegt hij. Dat is wellicht zacht uitgedrukt. Voor André Cnockaert s.j. was Vaticanum II een zegen. Het betekende het afscheid van die mannekes die toen op den toog stonden en het sparen van zilverpapier voor “de arme negerkes”. In 1961 vertrekt hij naar Congo met de bedoeling een zwarte sociëteit, een Afrikaanse compagnie op te richten. Dat is erg goed gelukt. Toen hij in 2010 terugkeerde, stond hij als enige blanke op de foto met tientallen Congolezen, het tegenovergestelde van hoe het ooit was. Hij windt zich nog altijd op over de hypocrisie van overheden ten aanzien van Congo. 'Ze zijn het land aan het kapotmaken, omdat  internationale mogendheden en multinationals nog altijd, met het oog op loutere zelfverrijking, uit zijn op de grondstoffen van het land.'

Guido Cornelissen s.j. is wat men noemt een collegepater. Hij wilde politieke en sociale wetenschappen studeren. Daarna ga ik naar Congo, nam hij zich voor, om daar een stem te geven aan de jonge generaties intellectuelen. Hij studeerde klassieke filologie, vertrok niet naar Congo, werd leraar en later de graag geziene directeur aan het college van Turnhout. Guido Cornelissen is kritisch over het nutsdenken in het onderwijs en de daarmee gepaard gaande teloorgang van een goede algemene humane vorming. Hij roept op tot een reveil op basis van humanisme.

Een zonnige zaterdag kort na Pasen. Zijn huis bevecht met tanende kracht de tand des tijds. Vlakbij kwebbelen en drinken mannen en vrouwen op het krappe terras van het café op de hoek. Willem Vermandere – roodfluwelen broek en een mutsig hoofddeksel op – vraagt of ik geen zin heb in een potje koffie, ja toch? Hij gaat zitten in zijn fauteuil bij de stoof. De fauteuil praat mee al naargelang Willem niet stil zit. En Willem vertelt. Hij heeft geen vragen nodig. Alles gaat voorbij, maar toch wil hij zoveel mogelijk nog vasthouden, niet loslaten, hij wil voortdoen, leven in, van, voor liedjes, melodieën, in parlando, in grafiek, in beelden. Een artiest wijst het stoppen af. Niet op z’n 82ste, niet zolang het niet anders meer kan. Zijn kleinkunst is grote kunst, zijn vertelsels komen dichter bij de waarheid dan de woordenvloed die media onophoudelijk uitbraken. Hij waardeert waarachtigheid. Ziedaar in zijn werk de mens zoals iedereen hem kent: kwetsbaar, sterfelijk, bang voor de verbeelding, houvast zoekend in letterlijkheid, maar ook hartelijk en liefdevol. Een gesprek op de snee van herfst naar winter.

Hij had een hoog gedacht van de jezuïeten en dacht daarom dat hij nooit deel van ze zou uitmaken. Daarin vergiste hij zich. Hij werd jezuïet en belandde in Congo. Hij was broussepater, collegepater, bleef op post toen de onlusten uitbraken die tot de onafhankelijkheid van het land leidden, werd geviseerd door het regime. Hij verblijft 45 jaar in Kisantu waar hij zich aansluit bij de Congolese, door een Scheutist gestichte initiatiebeweging ‘Les Enfants de Lumière’ die middels een méthode négro-africaine de Congolese identiteit als uitgangspunt neemt voor een religieus leven. Pater André maakt aldoor notities van zijn ervaringen, bundelt en publiceert ze. Zijn ‘boekjes’ zijn voor plaatselijke geloofsgemeenschappen nog altijd een houvast. 'Ik zié de vruchten van mijn werk. Dat is een genade. Mijn leven heeft zin gehad.'

Zijn kamer in het jezuïetenhuis in Heverlee binnentreden, is een museum zonder dat je erin kunt rondwandelen. Paul De Greef s.j. is een wat aparte jezuïet. Hij is een soissante-huitard pur sang, staat bekend als averechts, neemt nooit een blad voor de mond, heeft een hart van goud. Terwijl de jezuïeten zich in het onderwijs profileren op misschien als elitair te benoemen colleges, kiest pater Paul voor het beroepsonderwijs. Hij geraakt zeer vertrouwd met de Koerdische en Marokkaanse gemeenschap waar hij zich toe aangetrokken voelt omwille van hun achterstelling. Het laat hem bijzonder kritisch achter ten aanzien van de Islam die hij ten gronde fundamentalistisch vindt. Maar ook de leiding van de katholieke kerk vindt bij hem weinig genade: conservatief, onkritisch, een pastoorskerk die niet de taal van de mensen spreekt, te weinig bezig met sociale gerechtigheid, te weinig in het voetspoor van Jezus.

Johan Allary wou missionaris in Indië zijn, leerde het Indisch volkslied zingen, deelde van hieruit in de vreugde over de onafhankelijkheid van Indië. Die onafhankelijkheid evenwel zou er snel toe zou leiden dat missionarissen in het land niet langer welkom waren. Pater Johan kon niet vertrekken. Hij ruilde Indië uiteindelijk in voor Congo. Hij gaf er les aan toekomstige geneesheren. Als jongeman doet hij 'ce qui ne se fait pas': hij gaat te vriendschappelijke om met de plaatselijke bevolking. Pater Johan werd een groot bewonderaar van Kardinaal Joseph Malula, pleitbezorger van de in 1988 door het Vaticaan erkende Zaïrese ritus. Malula vroeg pater Johan om medewerker te zijn van een plaatselijke leek, een manier om het tekort aan Congolese priesters op te vangen zonder de Congolese identiteit op te geven. Johan Allary s.j. aanvaardde. 'Ik heb geen ander leven gehad dan mijn leven als missionaris. Ik had ginds willen sterven.'

Ignatiuskenner Mark Rotsaert s.j. is overste van het jezuïetenhuis in Heverlee. Hij werd geen missionaris. Pater Mark genoot erg van zijn rol als novicemeester. Twee keer was hij provinciaal overste en hij doceerde in Rome Ignatiaanse spiritualiteit. Hij was de eerste in Vlaanderen die begon met persoonlijk begeleide retraites. “Als we zelf geloven dat Jezus ons iets bij te brengen heeft,” zegt pater Mark, “dan moeten we dat blijven verkondigen. Wee mij als ik niet verkondig, zegt Paulus. Dat hoort bij het DNA van een christen. Wat ge aan de minsten van de Mijnen hebt gedaan, hebt ge voor Mij gedaan. Dat valt letterlijk te nemen.”

Fons Swinnen s.j. is een meeslepend verteller met een uiterst gedetailleerd geheugen. Hij was 25 jaar lang missionaris in Congo. Hij vertrok zoals velen destijds met een inschatting van blanke superioriteit. Die maakte snel plaats voor een juiste waardering in een context van volstrekte medemenselijkheid. Pater Swinnen ging op zoek naar manieren om zijn religiositeit te laten sporen met het aanvoelen en de gebruiken van de Congolezen. Hij ontdekte de dans. Pater Swinnen zag veel goede confraters uittreden. En voor zichzelf zegt hij: “Afrika heeft mijn roeping gered.”

Op 20 mei 1521 werd Ignatius van Loyola gewond aan beide benen bij de verdediging van de burcht van Pamplona, hoofdstad van Navarra in Noord-Spanje. Het was het keerpunt dat leidde tot zijn bekering. Zijn leven zou vanaf dan in dienst staan van Christus en zijn evangelie. Later stichtte hij de Sociëteit van Jezus, de orde van de jezuïeten.

Op 12 maart 1622 – vierhonderd jaar geleden - werd hij heiligverklaard, samen met Franciscus Xaverius, de eerste jezuïeten missionaris, met Teresa van Avila, Isidro Labrador en Philippus Neri. Na de heiligverklaring vertelden de Romeinen: Ze hebben vandaag vier Spanjaarden heilig verklaard en één heilige, waarmee ze Philippus Neri (een Italiaan) bedoelden die in Rome zeer geliefd was.

Het jubeljaar van de jezuïetenorde eindigt op 31 juli, de feestdag van de heilige Ignatius.

Naar aanleiding van dit jubeljaar heeft Leo August De Bock gesprekken gevoerd met jezuïeten met rust en actieve jezuïeten in Vlaanderen en Nederland.

De reeks ‘Tot meerdere eer van God: jezuïeten in de Lage Landen’ start met twee afleveringen over de stichter van de orde en zijn spiritualiteit die nog altijd volop de orde van jezuïeten wereldwijd stut. Ignatiuskenner pater Mark Rotsaert s.j. vertelt.

Op 20 mei 1521 werd Ignatius van Loyola gewond aan beide benen bij de verdediging van de burcht van Pamplona, hoofdstad van Navarra in Noord-Spanje. Het was het keerpunt dat leidde tot zijn bekering. Zijn leven zou vanaf dan in dienst staan van Christus en zijn evangelie. Later stichtte hij de Sociëteit van Jezus, de orde van de jezuïeten.

Op 12 maart 1622 – vierhonderd jaar geleden - werd hij heiligverklaard, samen met Franciscus Xaverius, de eerste jezuïeten missionaris, met Teresa van Avila, Isidro Labrador en Philippus Neri. Na de heiligverklaring vertelden de Romeinen: Ze hebben vandaag vier Spanjaarden heilig verklaard en één heilige, waarmee ze Philippus Neri (een Italiaan) bedoelden die in Rome zeer geliefd was.

Het jubeljaar van de jezuïetenorde eindigt op 31 juli, de feestdag van de heilige Ignatius.

Naar aanleiding van dit jubeljaar heeft Leo August De Bock gesprekken gevoerd met jezuïeten met rust en actieve jezuïeten in Vlaanderen en Nederland.

De reeks ‘Tot meerdere eer van God: jezuïeten in de Lage Landen’ start met twee afleveringen over de stichter van de orde en zijn spiritualiteit die nog altijd volop de orde van jezuïeten wereldwijd stut. Ignatiuskenner pater Mark Rotsaert s.j. vertelt.