Podcast Filosofie

“Het ter-sprake-komen van wat in de overlevering gezegd is, maakt het eigenlijke hermeneutische gebeuren uit, dat toe-eigening en uitleg tegelijk is”

Op deze manier drukt de Duitse filosoof Hans-Georg Gadamer uit dat de betekenis  van een tekst of kunstwerk niet statisch is, maar mede door het verstaan van de lezer of kijker wordt bepaald.

Waarom moeten we een tekst of kunstwerk niet van een afstand beschouwen, maar als een gesprekspartner zien? 

Waarom zijn vooroordelen onvermijdelijk en bovendien niet altijd slecht?

Waarom speelt traditie een onmisbare rol in de manier waarop wij de wereld begrijpen?

Te gast is Gert-Jan van der Heiden

De denker die centraal staat is Gadamer 

‘Ze hebben grote ijskasten met bevroren voedsel. Ze hebben tientallen kranten en tijdschriften die dezelfde idealen omarmen. Ze hebben ontelbare keuzes, ontelbare soortgelijke gadgets die hen bezighouden en hun aandacht afleiden van de werkelijke kwestie, namelijk het bewustzijn dat ze zowel minder zouden kunnen werken als hun eigen behoeftes en behoeftebevredigingen zouden kunnen bepalen.” 

Zo drukte de filosoof Herbert Marcuse dat er onder de oppervlakte van rijkdom en overvloed, armoede en repressie schuilgaat. 

Waarom leven we volgens Marcuse in het vrije westen toch in een totalitaire samenleving? 

Wat is de grote weigering en wie doen er niet meer mee? 

En had Margaret Thatcher gelijk toen ze zei: “there is no alternative”? 

Te gast is Thijs Lijster 

De denker die centraal staat is Marcuse

“Door de aderen van het kennende subject, dat (…) Kant construeerde, vloeit niet echt bloed, maar enkel het verdunde sap van de rede als denkactiviteit.” 

Op deze manier drukte Wilhelm Dilthey uit dat het leven in de Verlichtingsfilosofie te veel uit beeld was geraakt. 

Op welke manier probeert Dilthey de filosofie van Kant, de geschiedenis en de hermeneutiek samen te brengen in een nieuwe filosofie over het leven? 

Op welke manier maakte hij als eerste een onderscheid tussen de natuurwetenschappen en de geesteswetenschappen? 

En waarom is hij, ondanks dat hij een voorloper is van de fenomenologie en Heidegger, toch een relatief onbekende naam gebleven? 

Te gast is Jos de Mul

De denker die centraal staat: Dilthey 

“Ethiek moet praktisch zijn, of het is geen ethiek” 

Met dit als motto heeft de Australische filosoof Peter Singer aan de wieg gestaan van de toegepast ethiek. 

Wat is het verschil tussen hedonistisch utilisme en voorkeursutilisme? 

Wat bedoelt hij met specicisme en waarom is dat verkeerd? 

En waarom is hij een inspiratiebron voor effective altruism-beweging? 

Te gast is Lukas op de Beke 

De denker die centraal staat: Singer 

“Het doet ertoe welke gedachten gedachten denken”

Op deze manier drukt de Amerikaanse filosoof Donna Haraway uit dat we, ook in wetenschap, geen neutrale positie kunnen innemen. 

Waarom zijn de grenzen waarmee we het individu afbakenen, zowel biologisch als op betekenisniveau kunstmatig? 

Waarom moeten we af van de uitzonderingspositie van de mens en response-able – antwoordelijk – de wereld tegemoet treden? 

Wat kunnen we leren van het Cyborg Manifest om op een speelse manier onze identiteit vorm te geven? 

Te gast is Lydia Baan Hofman 

De denker die centraal staat: Haraway 

“Er bestaat maar een werkelijk ernstig filosofisch probleem: de zelfmoord” 

Op deze manier bracht de Franse filosoof en schrijver Albert Camus de filosofie terug tot de wezenlijk vraag of het leven waard is om geleefd te worden. 

Welke rol speelt het absurde bij Camus en waarom is dat wat anders dan absurdisme? 
Waarom verliezen we onszelf zo snel in de hoop? 
En hoe komt het dat revoluties onvermijdelijk uitmonden in geweld? 

Te gast is Ruud Welten
De denker die centraal staat Camus 

“Negatief Platonisme geeft mensen de mogelijkheid zich toe te vertrouwen aan een waarheid die niet relatief is, ook al kan ze niet positief in inhoudelijke termen worden geformuleerd.” 

Op deze manier zocht de Tsjechische filosoof en politiek dissident Jan Patočka de spanning op tussen objectiviteit en subjectiviteit. 

Wat bedoelt Patočka met de term “solidariteit van de geschokten”? 
Waarom moet de zorg voor de ziel weer terugkeren in de filosofie? 
En wat in zijn denken bracht hem ertoe op hoge leeftijd in opstand te komen tegen het communistisch regime in Tsjecho-Slowakije? 

Te gast is Guido Vanheeswijck 
De denker die centraal staat is Patočka

Wil je meer weten over Patočka? Lees dan De solidariteit van de schok van Dennis de Gruijter.