Jesień 1777. Wzgórza nad rzeką Hudson w stanie Nowy York.

7 tysięcy najlepszych brytyjskich żołnierzy maszeruje na Albany. Jeśli tam dotrą, Ameryka wraca pod koronę. Na ich drodze pozornie nic nie stoi.W tym odcinku zobaczysz, co się dzieje, gdy kompetencja spotyka ignorancję. Gdy jedna zignorowana rada prowadzi do katastrofy, a jedna wysłuchana zmienia losy wojny. 

I zadasz sobie pytanie:
Czy potrafisz budować w ciszy, gdy nikt nie patrzy?
To historia o porażce zamienionej w zwycięstwo. O samotności, która nie złamała. I o okopach, które okazały się ważniejsze niż szarże kawalerii.

Słuchaj teraz — trzeci rozdział niesamowitej podróży Kościuszki przez Amerykę.

Wesprzyj mój podcast:
Będę wdzięczny za postawienie mi kawy → suppi.pl/lepiejteraz 
Zostań Mecenasem odcinka→ patronite.pl/podcastlepiejteraz

ŹRÓDŁA ODCINKA:

Biografie podstawowe:

• Alex Storożyński, The Peasant Prince: Thaddeus Kosciuszko and the Age of Revolution (2009)
• Francis C. Kajencki, Thaddeus Kosciuszko: Military Engineer of the American Revolution (South Polonia Press, 1998)
• Tadeusz Korzon, Kościuszko: Biografia z dokumentów wysnuta (1894/1896)
• Monica Gardner, Kościuszko: A Biography (1920, Project Gutenberg)
• Miecisław Haiman, Kosciuszko: Leader and Exile (1946)
• James S. Pula, Thaddeus Kościuszko: The Purest Son of Liberty (Hippocrene Books, 1999)
• Gary Nash & Graham Hodges, Friends of Liberty: Thomas Jefferson, Tadeusz Kościuszko, and Agrippa Hull (Basic Books, 2008)

Źródła pierwotne – korespondencja i dokumenty:

• George Washington do Henry’ego Laurensa, 10 listopada 1777 (Founders Online: Washington/03-12-02-0185): „Cosieski, I think his name is… is a person of knowledge and merit”
• Raport Gatesa do Kongresu: „Colonel Kosciuszko chose and entrenched the position” (za Gardnerą i Kajenckim)
• Gates o Kościuszce – zdanie przypisywane przez Storożyńskiego, Kajenckiego i Pulę: „the great tacticians of the campaign were hills and forests, which a young Polish Engineer was skillful enough to select for my encampment” (oryginał nie zlokalizowany w archiwach cyfrowych)

Artykuły i źródła akademiczne:

• Smithsonian Magazine, marzec 2017 – profil Kościuszki
• American Battlefield Trust – profile bitew pod Saratogą (battlefields.org)
• National Park Service – Saratoga National Historical Park
• Museum of the American Revolution – wirtualny spacer po śladach Kościuszki (amrevmuseum.org)
• National Museum of the United States Army – biogram Kościuszki (thenmusa.org)
• Angry Staff Officer (blog) – „Thaddeus Kosciusko: The Polish Engineer You Never Heard of Who Saved America” (2019)
• Ambasador RP Piotr Wilczek, cytowany za Richmond Times-Dispatch (2018)
• Monticello / Thomas Jefferson Foundation – biogram Kościuszki
• Britannica – hasła: Tadeusz Kościuszko, Battles of Saratoga, American Revolution

Kontekst historyczny Rewolucji Amerykańskiej:

• American Battlefield Trust – American Revolution FAQ
• National Army Museum (UK) – American War of Independence: Outbreak
• U.S. Department of State, Office of the Historian – „The Declaration of Independence, 1776″
• The American Yawp (podręcznik akademicki, open source) – rozdział 5: The American Revolution

Cytaty źródłowe:
„ziemny fort został zbudowany pod doświadczonym okiem polskiego inżyniera” – American Battlefield Trust
„Cosieski, I think his name is…” – Washington do Laurensa, Founders Online
„Colonel Kosciuszko chose and entrenched the position” – raport Gatesa do Kongresu
„The great tacticians of the campaign were hills and forests…” – Gates, za Storożyńskim/Kajenckim/Pulą
„I would say his influence is even more significant than Lafayette” – Alex Storożyński, Smithsonian Magazine
„nie zgodził się i ostatecznie nie pozwolił mu zbudować umocnień na Sugar Loaf” – American Battlefield Trust, za St. ClairKajencki o Bemis Heights
„Wjechał na wzgórze i zbadał teren…” – Thaddeus Kosciuszko:
Military Engineer of the American RevolutionStorożyński o taktyce opóźniania: 
„Kościuszko ocalił uciekającą armię…” – The Peasant Prince

Co zrobisz, gdy stracisz dosłownie wszystko – w środku oceanu?

W tym odcinku Kościuszko opuszcza Europę z marzeniem i… prawie nie dociera do celu.

Czeka Cię:  

1. Rejs, o którym nie piszą w podręcznikach 
2. Plaża, na której zaczyna się prawdziwa historia 
3. Spotkanie, które zmieniło losy wojny o niepodległość Ameryki 
4. Od zera do pułkownika – w 2 miesiące

Myślisz, że Ci w życiu trudno?

Posłuchaj tego odcinka. 

Wesprzyj mój podcast:
Będę wdzięczny za postawienie mi kawy → suppi.pl/lepiejteraz 
Zostań Mecenasem odcinka→ patronite.pl/podcastlepiejteraz

ŹRÓDŁA ODCINKA

Źródła główne:

• Alex Storożynski, The Peasant Prince: Thaddeus Kosciuszko and the Age of Revolution (2009) – porwanie Sosnowskiej, ucieczka, spotkanie z Franklinem
• Tadeusz Korzon, Kościuszko: Biografia z dokumentów wysnuta (1894/1896) – stanowisko sceptyczne wobec relacji o porwaniu, cytat: „Jest wiele opowiadań o tej miłości…”
• Monica Gardner, Kościuszko: A Biography (1920, Project Gutenberg) – wersja ataku w domu
• Gottlieb Mittelberger, Journey to Pennsylvania (1750/1756) – relacja z rejsu transatlantyckiego: warunki na statku, śmierć dzieci, jakość wody i jedzenia
• Smithsonian Magazine, 2017 – rekonstrukcja spotkania z Franklinem: „Kręcone brązowe włosy młodego mężczyzny…”

Źródła uzupełniające:

• „Nowiny” (gazeta pijarów), 16 kwietnia 1777 – list Kościuszki do Czartoryskiego, jedyne zachowane świadectwo rozbicia statku
• Hektoen International – artykuł akademicki o warunkach zdrowotnych na statkach XVIII w.
• Ludwik-Sebastian Mercier, Tableau de Paris – rytm dnia w Paryżu lat 70. XVIII w.
• William Coxe, Travels in Poland, Russia, Sweden and Denmark – drogi w Rzeczypospolitej
• Publishers Weekly – recenzja The Peasant Prince, wzmianka o misji Beaumarchais’a
• USNI Proceedings – ocena skuteczności blokady brytyjskiej 1775–1778
• Chronicles of America – opis nabrzeży Filadelfii
• Encyclopedia of Greater Philadelphia – dźwięki i atmosfera miasta 1776
• polishhistory.pl – wywiad ze Storozynskim
• CiekawostkiHistoryczne.pl – relacja Kościuszki o pierwszych krokach w Ameryce
• breedshill.org – wersja z listami polecającymi od Lee i Czartoryskiego
• LRT (Lithuanian Radio and Television) – wersja litewska o tajnym ślubie

Cytaty źródłowe:
„Wzdłuż przystani leżały masywne…” – Chronicles of America
„Synogarlice nie dla wróbli…” – Storożynski, The Peasant Prince, rozdz. 1; potw. prof. P. Ugniewski, dzieje.pl
„Trzej mężczyźni, którzy znali Kościuszkę…” – Storożynski, The Peasant Prince, przypis 6 w rozdziale 1
„Jest wiele opowiadań o tej miłości…” – Tadeusz Korzon, Kościuszko
„Kilku jeźdźców dogania ich galopem…” / „Zamiast walczyć z ojcem ukochanej…” – Storozżynski, The Peasant Prince, rozdz. 1
„Nie śmiejąc liczyć na zgodę ojca…” – Gardner, Kościuszko: A Biography (1920)
„Losy szczęścia dziwnej Opatrzności Bożej zrządziły…” – „Nowiny”, 16 kwietnia 1777
„Smród tak obrzydliwy, że nie sposób go sobie wyobrazić” – Hektoen International, cytujące relacje z epoki
„Często bardzo czarna, gęsta i pełna robaków…” – Mittelberger, Journey to Pennsylvania
„Przerżnięte czerwonymi robakami i pajęczymi gniazdami” – Mittelberger, Journey to Pennsylvania
„Statek jest nieustannie rzucany z boku na bok…” – Mittelberger, Journey to Pennsylvania
„Dzieci w wieku od jednego do siedmiu lat…” – Mittelberger, Journey to Pennsylvania
„Kręcone brązowe włosy młodego mężczyzny…” – Smithsonian Magazine, 2017
„Kto miałby przeprowadzić taki egzamin…” – Storożynski via NPR

Jak wygladał dzieciństwo i edukacja niezwykłego kadeta Szkoły Rycerskiej, którego koledzy przezywają „Szwedem”?

Co robi ten młody szlachcic z Polesia, gdy wraca z Paryża jako najlepiej wykształcony inżynier wojskowy w kraju… który nie potrzebuje już inżynierów wojskowych?

Co robi, gdy zakochuje się w córce magnata, który jest jego pracodawcą?

I co jej ojciec-hetman mówi mu prosto w oczy, gdy poprosi ją o rękę?

Posłuchaj pierwszej części historii człowieka, który zdobywał edukację pomimo zakazu. I który zapłacił za miłość cenę, jakiej nie przewidział.

Wesprzyj mój podcast:
Będę wdzięczny za postawienie mi kawy → suppi.pl/lepiejteraz 

Zostań Mecenasem odcinka→ patronite.pl/podcastlepiejteraz


ŹRÓDŁA ODCINKA:

• Alex Storożynski, „Kościuszko, Książę chłopów”  (2018)
• Tadeusz Korzon, Kościuszko: Biografia z dokumentów wysnuta (1894)
• Monica Gardner, Kościuszko: A Biography (1920, Project Gutenberg)
• Miecisław Haiman, Kościuszko, Leader and Exile (1946)
• Kamil Janicki, Pańszczyzna. Prawdziwa historia polskiego niewolnictwa
• Aleksander Świętochowski, Historia chłopów polskich
• William Coxe, Travels in Poland, Russia, Sweden and Denmark
• Stanisław Staszic, Przestrogi dla Polski (1790)
• Tadeusz Kościuszko, Memoriał z 1814 r. (rękopis odkryty przez E. Humeniuka, wyd. Kwartalnik Historyczny 1965; tłum. polskie: racjonalista.pl)
• Ignacy Krasicki, Monachomachia (1778)
• Hugo Kołłątaj – materiały dot. reformy UJ i KEN
• Jędrzej Kitowicz, Opis obyczajów za panowania Augusta III (rozdziały o duchowieństwie, literat.ug.edu.pl)
• Łukasz Kurdybacha, Kuria rzymska wobec Komisji Edukacji Narodowej w latach 1773- 1783 (1949)
• Stanisław Staszic, Uwagi nad życiem Jana Zamoyskiego (1787)
• en-academic.com – artykuł biograficzny
• polishhistory.pl – wywiad ze Storożynskim
• Muzeum Narodowe w Krakowie – wystawa „Tadeusz Kościuszko: Dobry i waleczny, lecz nieszczęśliwy”
• Persée.fr – materiały o Jean-Rodolphe Perronet
• journals.openedition.org/artefact/369 – program École Royale du Génie w Mézières
• Britannica – Gaspard Monge, Pierwszy rozbiór
• dzieje.pl – prof. Piotr Ugniewski (UW), prof. Tadeusz Cegielski (budżet Szkoły Rycerskiej)

Korespondencja

• Founders Online, National Archives USA – Jefferson-Kościuszko
• Gardner 1920 (Czartoryski do Franklina, 1778)

Cytaty źródłowe:
„Gruchanie kochanków trwać mogło około pięciu miesięcy…” – Tadeusz Korzon, Kościuszko
„Polscy chłopi mają wygląd dziki…” – William Coxe, Travels in Poland
„Pięć części narodu polskiego…” – Stanisław Staszic, Przestrogi dla Polski
„Synogarlice nie dla wróbli…” – potwierdzenie: prof. P. Ugniewski, dzieje.pl
„Obalał tyranów, zakładał republiki…” – Kościuszko o Timoleonie (Storożynski)
„Nie można mieć nadziei, że zmienią swoje postępowanie…” – Kościuszko, Memoriał 1814, tłum. pol. racjonalista.pl
„Duchowieństwo, które łakomstwem skażone…” – Stanisław Staszic, Uwagi nad życiem Jana Zamoyskiego

Czy wyczucie dobrego stylu może być narzędziem władzy? 

W dzisiejszym odcinku zabiorę Cię do Rzymu za panowania Nerona – świata ociekającego złotem, krwią i absolutnym brakiem gustu. Poznasz historię Gajusza Petroniusza, człowieka, który jako jedyny na dworze tyrana nie posługiwał się strachem, lecz elegancją.

Dowiesz się:

• Dlaczego najpotężniejszy człowiek świata drżał przed opinią swojego „Arbitra”?
• Co wspólnego ma rzymski esteta z kultową rolą Bogusława Lindy w „Psach”?
• Jak Petroniusz zamienił własną śmierć w ostatnie, złośliwe arcydzieło wymierzone w cesarza?
• Dlaczego pieniądze bez smaku robią z nas klaunów, a smak bez pieniędzy – awanturników?

To nie jest sucha lekcja historii. To opowieść o tym, jak zachować kontrolę nad własną narracją, gdy świat wokół Ciebie płonie. 

Wesprzyj mój podcast:
Będę wdzięczny za postawienie mi kawy → suppi.pl/lepiejteraz 

Zostań Mecenasem odcinka→ patronite.pl/podcastlepiejteraz

ŹRÓDŁA:

Źródła pierwotne

1. Tacyt, „Roczniki” (Annales), Księga XVI, rozdziały 17-20 – główne źródło o życiu i śmierci Petroniusza. Dostępne online w języku angielskim na stronie LacusCurtius (University of Chicago) oraz Poetry in Translation.
2. Pliniusz Starszy, „Historia naturalna”, Księga XXXVII, rozdział 20 – wzmianka o zniszczonym pucharze murryńskim.
3. Petroniusz, „Satyricon” – zachowane fragmenty ksiąg XIV-XVI. Dostępne w polskim przekładzie Mieczysława Brożka (PIW).

Źródła cytowane:

• Opis śmierci Petroniusza: Tacyt, Annales XVI.18-19
• Charakterystyka Petroniusza: Tacyt, Annales XVI.18
• List do Nerona: Tacyt, Annales XVI.19
• Puchar murryński: Pliniusz, Historia Naturalis XXXVII.20
• Cytat o Sybilli: Petronius, Satyricon 48.8

Przez lata nagrywania biografii zauważyłem ciekawą prawidłowość. 

• Aleksander Hamilton na Karaibach,
• Benjamin Franklin w swojej drukarni, 
• Napoleon w Brienne, 
• Washington w Mount Vernon, 
• Churchill w wojskowym namiocie, 
• Truman w Białym Domu, 
• Machiavelli na wygnaniu, 
• Montaigne w swojej wieży, 
• Fryderyk Wielki po bitwie, 
• Jan Karski na studiach, 
• Kościuszko w drodze do Ameryki.

Oni wszyscy czytali tę samą książkę. Napisaną przez greckiego kapłana z małego prowincjonalnego miasteczka. Przed dwoma tysiącami lat.

• Co takiego było w tej księdze, że kształtowała największych przywódców w historii? 
• Dlaczego ludzie, którzy zmieniali świat, wracali do niej raz za razem? 
• I co najważniejsze, dlaczego Ty, szukający własnej transformacji, powinieneś ją dziś otworzyć?

Ten odcinek to opowieść:

• O odkryciu, które połączyło wszystkie biografie, które nagrałem. 

• O instrukcji obsługi wielkości, która przetrwała tysiąclecia. 

• I o tym, jak starożytna mądrość może zmienić Twoje życie teraz.

Czasami odpowiedzi na współczesne problemy czekają w bibliotece. 
Trzeba tylko wiedzieć, gdzie szukać.

Wesprzyj mój podcast:
Będę wdzięczny za postawienie mi kawy → suppi.pl/lepiejteraz 

Zostań Mecenasem odcinka→ patronite.pl/podcastlepiejteraz

ŹRÓDŁA:

Źródła podstawowe:

1. Plutarch – „Żywoty równoległe” (szczególnie wstępy do „Żywota Aleksandra” i „Żywota Demostenesa”)
2. Merle Miller – „Plain Speaking: An Oral Biography of Harry S. Truman”, Berkley Publishing Group, 1974
3. Ron Chernow – „Alexander Hamilton”, Penguin Books, 2004
4. Louis Sarkozy – „Napoleon’s Library: The Emperor, His Books and Their Influence on the Napoleonic Era”, 2024
5. Albert Guerard – „Napoleon I”, Alfred A. Knopf, 1969

Źródła uzupełniające:

1. Timothy Duff – „Plutarch As Moral and Political Educator”, Cambridge University Press, 2023
2. Rebecca Burgess – „Plutarch’s Gift”, Law & Liberty, 2024
3. Pierre Hadot – „The Inner Citadel: The Meditations of Marcus Aurelius”
4. The Online Library of Liberty – „Plutarch’s Parallel Lives” (eseje o recepcji w Ameryce)

Cytaty źródłowe użyte w odcinku:

• „Nie piszę historii, lecz życiorysy…” – Plutarch, „Żywot Aleksandra”, wstęp
• „Mieszkam w małym mieście…” – Plutarch, „Żywot Demostenesa”
• „Kiedy byłem w polityce…” – Truman w wywiadzie dla Merle’a Millera
• „Bonaparte, w Tobie nie ma nic nowoczesnego…” – cytat przypisywany Pasquale Paoli
• „Niech mój syn czyta i rozmyśla nad historią…” – Napoleon, instrukcje dla syna
• List Machiavellego do Francesco Vettoriego z 10 grudnia 1513 r.

To czwarty i ostatni odcinek z cyklu o człowieku, którego uważam za najbardziej fascynującego bohatera II wojny światowej.

Jan Karski – kurier Polskiego Państwa Podziemnego, świadek Holocaustu, człowiek, który w trakcie okupacji przedostał się na Zachód i rozmawiał z Rooseveltem.

W poprzednim odcinku poznałeś historię jego wstrząsających doświadczeń w getcie warszawskim i przedsionku obozu zagłady w Izbicy Lubelskiej.

Dziś opowiem ci, co stało się potem. I uwierz mi – to, co usłyszysz, jest najbardziej gorzką lekcją o ludzkiej naturze, jaką znam.

W tym odcinku:
→ Przejdziesz z Janem Karskim przez okupowaną Europę – od Warszawy przez Berlin, okupowana Francję, Pireneje do Gibraltaru
→ Usłyszysz, jak najpotężniejsi ludzie świata reagowali na prawdę o Zagładzie
→ Zrozumiesz, dlaczego człowiek, który widział piekło, milczał przez 35 lat

Ten odcinek jest dla Ciebie, jeśli:
→ Chcesz zrozumieć granice ludzkiej empatii
→ Szukasz odpowiedzi na pytanie, czy jeden człowiek może zmienić bieg historii
→ Wierzysz, że prawda musi być mówiona – nawet jeśli nikt nie chce słuchać 

Wesprzyj mój podcast:
Będę wdzięczny za postawienie mi kawy → suppi.pl/lepiejteraz 

Zostań Mecenasem odcinka→ patronite.pl/podcastlepiejteraz(osobiście podziękuję Ci w podcaście)

ŹRÓDŁA:

Autobiografie i wspomnienia:

• „Story of a Secret State” – Jan Karski (1944, Houghton Mifflin; wznowienie Georgetown University Press, 2013) – pierwsza autobiografia, bestseller z nakładem ponad 400 000 egzemplarzy
• „Tajne Państwo” – Jan Karski (1999, Wydawnictwo Znak) – polska wersja rozszerzona i poprawiona przez autora
• Relacja Karskiego z rozmowy z prezydentem Rooseveltem – archiwum Muzeum Historii Polski (karski.muzhp.pl)

Biografie:

• „Karski: How One Man Tried to Stop the Holocaust” – E. Thomas Wood & Stanisław M. Jankowski (1994, John Wiley & Sons) – przełomowa biografia z przedmową Elie Wiesela
• „Jan Karski. Jedno życie” – Waldemar Piasecki
• „Emisariusz Karski” – Maciej Kozłowski

Wywiady i nagrania (dostępne online):

• Wywiad Claude’a Lanzmanna z Karskim (1978) – pełna transkrypcja w Mediatece Muzeum Historii Polski (mediateka.muzhp.pl) oraz w kolekcji USHMM; 39 minut wykorzystanych w filmie „Shoah” (1985), pełne nagranie trwa 8-9 godzin
• „The Karski Report” –-Claude Lanzmann (2010) – dodatkowy film dokumentalny oparty na niewykorzystanych fragmentach wywiadu
• Przemówienie na Międzynarodowej Konferencji Wyzwolicieli, październik 1981
• Wywiad dla Yad Vashem (1979) – YouTube

Źródła instytucjonalne:

• US Holocaust Memorial Museum – encyclopedia.ushmm.org/content/en/article/jan-karski
• Yad Vashem – yadvashem.org/righteous/stories/karski.html
• Polscy Sprawiedliwi wśród Narodów Świata – sprawiedliwi.org.pl/en/stories-of-rescue/story-jan-karski-according-latest-research
• Żydowski Instytut Historyczny – jhi.pl (artykuły o Izbicy i listach pożegnalnych Zygielbojma)
• Georgetown University Archives – Jan Karski Collection
• Jan Karski Educational Foundation – jankarski.net
• Google Arts & Culture – wystawa „Jan Karski: Humanity’s Hero”

Listy pożegnalne Szmula Zygielbojma:

• Żydowski Instytut Historyczny – jhi.pl/en/articles/farewell-letters-from-shmuel-zygielbojm

Filmy dokumentalne:

• „Shoah” – Claude Lanzmann (1985)
• „The Karski Report” –-Claude Lanzmann (2010)
• „Remember This: The Lesson of Jan Karski” – film dokumentalny/teatralny z Davidem Strathairnem (2022)

To trzeci odcinek z cyklu o człowieku, którego uważam za najbardziej fascynującego bohatera II wojny światowej.

Jan Karski – kurier Polskiego Państwa Podziemnego, świadek Holocaustu, człowiek, który w trakcie okupacji przedostał się na Zachód i rozmawiał z Rooseveltem.

W poprzednim odcinku poznałeś historię jego zuchwałej ucieczki ze szpitala w Nowym Sączu, gdzie leżał po próbie samobójczej podjętej, by nie zdradzić towarzyszy pod torturami Gestapo.

Dziś opowiem ci, co stało się potem. I uwierz mi – to, co usłyszysz, zmieni Twoje rozumienie ludzkiego okrucieństwa i ludzkiej odwagi.

W tym odcinku:
→ Zobaczysz przedsionek piekła oczami naocznego świadka
→ Poznasz mechanizmy, które tworzą antysemitów i umożliwiają ludobójstwo
→ Zrozumiesz, dlaczego świat nie chciał słuchać prawdy o Zagładzie

Ten odcinek jest dla Ciebie, jeśli:
→ Chcesz zrozumieć, jak zwykli ludzie stają się narzędziami zła
→ Szukasz prawdziwych przykładów moralnej odwagi w obliczu absolutnego horroru
→ Wierzysz, że pamiętanie historii jest obowiązkiem wobec przyszłych pokoleń

Słuchaj teraz i przekonaj się, że jeden człowiek może świadczyć przeciwko całemu systemowi zbrodni – nawet jeśli świat odmawia słuchania. 

Wesprzyj mój podcast:
Będę wdzięczny za postawienie mi kawy → suppi.pl/lepiejteraz 
Zostań Mecenasem odcinka→ patronite.pl/podcastlepiejteraz

ŹRÓDŁA:

Autobiografie i wspomnienia:

• „Story of a Secret State” – Jan Karski (1944, Houghton Mifflin; wznowienie Georgetown University Press, 2013) – pierwsza autobiografia, pisana podczas wojny
• „Tajne Państwo” – Jan Karski (1999, Wydawnictwo Znak) – polska wersja rozszerzona i poprawiona przez autora
• „Emisariusz Witold” – Stanisław M. Jankowski (1991, Nowy Jork) – biografia oparta na wywiadach z Karskim

Wywiady i nagrania (dostępne online):

• Wywiad Claude’a Lanzmanna z Karskim (1978) – pełna transkrypcja w Mediatece Muzeum Historii Polski (mediateka.muzhp.pl) oraz w kolekcji USHMM
• Przemówienie na Międzynarodowej Konferencji Wyzwolicieli, październik 1981
• Wywiad dla Yad Vashem (1979) – YouTube: „Jan Karski – Interview at Yad Vashem”

Biografie:

• „Karski: How One Man Tried to Stop the Holocaust” – E. Thomas Wood & Stanisław M. Jankowski (1994, John Wiley & Sons)
• „Emisariusz Karski” – Maciej Kozłowski (biografia polska)
• „Jan Karski. Jedno życie” – Waldemar Piasecki

Źródła instytucjonalne:

• US Holocaust Memorial Museum – encyclopedia.ushmm.org/content/en/article/jan-karski
• Polscy Sprawiedliwi wśród Narodów Świata – sprawiedliwi.org.pl/en/stories-of-rescue/story-jan-karski-according-latest-research
• Google Arts & Culture / Muzeum Historii Polski – wystawa „Jan Karski: Humanity’s Hero”
• Jan Karski Educational Foundation – jankarski.net
• Archiwum Georgetown University
• Warsaw Institute – warsawinstitute.org/jan-karski-emissary-free-world

Polskie źródła regionalne:

• Twojsacz.pl – „28 lipca 1940: Akcja Szpital”
• Wojennysacz.pl – projekt historyczny „Wojenny Nowy Sącz”
• Sączopedia – lokalna encyklopedia historyczna

To drugi odcinek z cyklu o człowieku, którego uważam za najbardziej fascynującego bohatera II wojny światowej.

Jan Karski – kurier Polskiego Państwa Podziemnego, świadek Holocaustu, człowiek, który w trakcie okupacji wielokrotnie przedostał się na Zachód i rozmawiał z Rooseveltem.

W poprzednim odcinku poznałeś historię jego zuchwałego przechytrzenia NKWD, by uniknąć nieznanego losu oficerów i w efekcie egzekucji w Katyniu. Zakończyłem na jego skoku z pędzącego pociągu. 

Dziś opowiem Ci, co stało się po tym jak nasz bohater uciekł z tego niemieckiego transportu jeńców wojennych w okolicach Kielc.

W tym odcinku:
→ Dowiesz się, jak zwykły człowiek staje się kurierem tajnego państwa
→ Poznasz metodę zapamiętywania, która pozwalała przenosić setki stron dokumentów w głowie → I zrozumiesz, dlaczego czasem jedynym wyjściem z piekła jest… wybór śmierci

Słuchaj teraz i przekonaj się, dlaczego historia Jana Karskiego zmieni Twoje myślenie o sile człowieka.

Wesprzyj mój podcast przez postawienie mi kawy → suppi.pl/lepiejteraz 

Zostań Mecenasem odcinka→ patronite.pl/podcastlepiejteraz

ŹRÓDŁA:

Autobiografie i wspomnienia:

• „Story of a Secret State” – Jan Karski (1944, Houghton Mifflin; wznowienie Georgetown University Press, 2013) – pierwsza autobiografia, pisana podczas wojny
• „Tajne Państwo” – Jan Karski (1999, Wydawnictwo Znak) – polska wersja rozszerzona i poprawiona przez autora
• „Emisariusz Witold” – Stanisław M. Jankowski (1991, Nowy Jork) – biografia oparta na wywiadach z Karskim
• Wspomnienia Zbigniewa Rysia – „Wspomnienia kuriera” (2013)
• Wspomnienia Zofii Rysiówny – „Z przeżyć okupacyjnych”, Rocznik Sądecki, tom 9, Nowy Sącz, 1968

Wywiady i nagrania (dostępne online):

• Wywiad Claude’a Lanzmanna z Karskim (1978) – pełna transkrypcja w Mediatece Muzeum Historii Polski (mediateka.muzhp.pl) oraz w kolekcji USHMM
• Przemówienie na Międzynarodowej Konferencji Wyzwolicieli, październik 1981
• Wywiad dla Yad Vashem (1979) – YouTube: „Jan Karski – Interview at Yad Vashem”

Biografie:

• „Karski: How One Man Tried to Stop the Holocaust” – E. Thomas Wood & Stanisław M. Jankowski (1994, John Wiley & Sons)
• „Emisariusz Karski” – Maciej Kozłowski (biografia polska)
• „Jan Karski. Jedno życie” – Waldemar Piasecki

Źródła instytucjonalne:

• US Holocaust Memorial Museum – encyclopedia.ushmm.org/content/en/article/jan-karski
• Polscy Sprawiedliwi wśród Narodów Świata – sprawiedliwi.org.pl/en/stories-of-rescue/story-jan-karski-according-latest-research
• Google Arts & Culture / Muzeum Historii Polski – wystawa „Jan Karski: Humanity’s Hero”
• Jan Karski Educational Foundation – jankarski.net
• Archiwum Georgetown University
• Warsaw Institute – warsawinstitute.org/jan-karski-emissary-free-world

Polskie źródła regionalne:

• Twojsacz.pl – „28 lipca 1940: Akcja Szpital”
• Wojennysacz.pl – projekt historyczny „Wojenny Nowy Sącz”
• Sączopedia – lokalna encyklopedia historyczna

To pierwszy odcinek z cyklu o człowieku, którego uważam za najbardziej fascynującego bohatera II wojny światowej.

Jan Karski – kurier Polskiego Państwa Podziemnego, świadek Holocaustu, człowiek, który w trakcie okupacji wielokrotnie przedostał się na Zachód i rozmawiał z Rooseveltem.Ale zanim stał się legendą, musiał przetrwać.

W tym odcinku poznasz historię jednej z najbardziej zuchwałych ucieczek II wojny światowej.
Odkryjesz technikę, która pozwoliła młodemu oficerowi i dyplomacie oszukać NKWD.
I zrozumiesz, jak podejmować decyzje, gdy stawką jest życie.

Ten odcinek jest dla Ciebie, jeśli:
→ Interesujesz się historią Polski i II wojną światową
→ Szukasz prawdziwych przykładów odwagi i sprytu w ekstremalnych sytuacjach
→ Chcesz poznać praktyczne lekcje od ludzi, którzy przetrwali najgorsze

Słuchaj teraz i przekonaj się, dlaczego historia Jana Karskiego zmieni Twoje myślenie o sile człowieka.

Wesprzyj mój podcast:
Będę wdzięczny za postawienie mi kawy → suppi.pl/lepiejteraz 
Zostań Mecenasem odcinka→ patronite.pl/podcastlepiejteraz

ŹRÓDŁA:

• „Story of a Secret State” – Jan Karski (1944, Houghton Mifflin) – pierwsza autobiografia
• „Jan Karski. Jedno życie” – Waldemar Piasecki (2017, Insignis Media)
• „Tajne Państwo” – Jan Karski (1999, Wydawnictwo Znak) – polska wersja rozszerzona
• „Emisariusz” – Maciej Kozłowski (2010, Świat Książki) – biografia
• „Karski: How One Man Tried to Stop the Holocaust” – E. Thomas Wood & Stanisław M. Jankowski (1994, John Wiley & Sons)

Wywiady i Nagrania (dostępne online):

• Wywiad Claude’a Lanzmanna z Karskim (1978) – fragmenty w filmie „Shoah”, pełne nagranie w Steven Spielberg Jewish Film Archive
• Wywiad dla Yad Vashem (1979) – YouTube: „Jan Karski – Interview at Yad Vashem”
• Wywiad dla BBC (1984) – BBC Archives
• Wywiad dla Radia Wolna Europa (1954) – Archiwum RWE online

Dokumenty Archiwalne:

• Archiwum IPN – teczka BU 0259/531 (zeznania świadków)
• Instytut Polski w Londynie – raporty kurierskie Karskiego 1940-1943
• Holocaust Encyclopedia USHMM – sekcja o Janie Karskim
• Google Arts & Culture – „Jan Karski: Humanity’s Hero” (wystawa online)

Filmy Dokumentalne (YouTube):

• „Karski i władcy ludzkości” – Claude Lanzmann (1985)
• „Remember This: The Lesson of Jan Karski” – reż. Derek Goldman (2022)

Hrabia. Pisarz-legenda. Majątek. 13 dzieci. Sława w całej Europie.
I każdego wieczora chowa przed sobą sznur.

Ten odcinek NIE jest o literaturze.
Jest o momencie, gdy osiągasz wszystko, o czym marzyłeś — i nagle zadajesz sobie pytanie: 

– „Po co to wszystko?” 

Oparty na „Spowiedzi” Tołstoja — najbardziej brutalnej autobiografii kryzysu egzystencjalnego, jaką kiedykolwiek napisano. Dla każdego, kto czuje, że sukces nie dał mu szczęścia.

ŹRÓDŁA:

• Lew Tołstoj, „Spowiedź” (Исповедь, 1879-1882), tłum. Jacek Baszkiewicz
• Wiktor Szkłowski, „Lew Tołstoj”, W.A.B., 2008
• Antoni Semczuk, „Lew Tołstoj”, Wiedza Powszechna, 1987
• Paweł Basiński, „Lew Tołstoj. Ucieczka z raju”, Wydawnictwo Marginesy
• Zofia Tołstoj, „Pamiętniki”, PWN

Będę wdzięczny za postawienie mi kawy → suppi.pl/lepiejteraz 

Zostań Mecenasem odcinka→ patronite.pl/podcastlepiejteraz