Scheppingsdrift

Het is een verhaal dat zelfs een kleuter gelijk snapt: je moet je naaste helpen, net als de Barmhartige Samaritaan. Maar er zit veel meer in deze parabel van Jezus dan je in eerste instantie denkt. Het gaat over het overbruggen van verschillen en ook over de vraag wie uiteindelijk nou wie helpt.

Allard heeft een boek bij zich met maar liefst drie keer een Barmhartige Samaritaan bevat. Lieke gaat in op een van de zeven werken van barmhartigheid. Alain heeft het over de racistische component in het verhaal. En Ab benadrukt dat zorgen voor anderen lang niet altijd een pretje is. Uiteraard sluit Anne Broeksma de aflevering weer af.

In deze aflevering hoor je over:

Wie is dan mijn naaste?

het nieuwe jaar overstroomt mijn voeten
in een straat die zich in water verslikt
en achter gordijnen zit het vol met helden 
vechtend tegen een vijand van taal
die zich opricht uit het blauwe licht

ze vechten tegen wrede systemen 
die buiten beeld zijn opgetuigd
hun vingers typen de wereld aan elkaar
ze prikken door, wijzen aan, slepen voor
en huilen commentaren naar de maan
lopen rond, keuren af, zetten strepen
duwen het stille werk van de aarde 
naar een marginaal bestaan

 kan iemand deze helden
- voordat ze de mensheid naar het paradijs 
zullen leiden en voorgoed in zichzelf verdwijnen -
even naar de buurvrouw laten kijken?

Anne Broeksma

Een vrouw aan de rand van de samenleving, betrokken bij duistere zaakjes, die zich ontpopt tot stammoeder van Jezus. In deze aflevering van Scheppingsdrift staat Rachab centraal. Ze helpt twee spionnen ontsnappen uit haar woonplaats Jericho, door ze uit haar café annex bordeel te laten ontsnappen en in ruil daarvoor redt ze haar eigen leven en dat van haar familie. Een heldenverhaal of toch ook een verhaal om vraagtekens bij te zetten?

Lieke Wijnia, Ab Nieuwdorp, Alain Verheij en Allard Amelink gaan in gesprek over deze krachtige vrouw, over de instortende muren van Jericho en over genocidale slachtpartijen. Lieke zoekt toevlucht tot haar een oude bekende; Ab heeft moeite om werken te vinden waarin Rachab echt aan het woord komt; Alain keek met kromme tenen een Disney-film en Allard vond een boek dat meer over stadsvernieling dan stadsvernieuwing ging.

Uiteraard sluit Anne Broeksma de aflevering weer af.

In deze aflevering hoor je over:

Het is een sterke stad (dat zie je zo) 

een stad is geen muur of een huis
voor een volk, geen steen, geen man
geen kruis, geen dolk

een stad is geen plan
geen staal of een ding
maar een wezen zonder centrale
een netwerk van talen 
gulle grond om in te zaaien
herinnering op herinnering

We zien hem veel rondom de Kerst - naast het ezeltje, in de kerststal - maar we weten maar weinig van hem: Jozef, de man van Maria. Beschermheilige van het gezinsleven, maar een klassieke vader was hij niet. Hij was een bonusvader in een samengesteld gezin. En hij vertoont opvallende parallellen met zijn naamgenoot de oudtestamentische Jozef (je weet wel, die van de Technicolor Dreamcoat).

In de eerste aflevering van het vierde seizoen van Scheppingsdrift gaan Lieke Wijnia van Museum Catharijneconvent, Ab Nieuwdorp van De Klassieken en schrijver en theoloog Alain Verheij, onder leiding van Allard Amelink, in gesprek over deze timmerman. Hij mag dan een man in de schaduw zijn, theologisch gezien vervult hij een cruciale rol. En zijn talent voor dromen stuurt hem meermaals de goede kant op.

Ook dit seizoen sluit Anne Broeksma de afleveringen weer af met een gedicht!

Ab heeft twee van Jozefs dromen bij zich in muziek. Lieke heeft haar favoriete werk mee, dat vooral de ambachtelijke kant van Jozef laat zien. Allard heeft een boek bij zich waar een lijdende Christus en een Jozef voorkomen, maar waar hij dubbele gevoelens over heeft. Alain komt met een film die eindelijk eens voldoet aan de Bechdel-test.

In deze aflevering hoor je over:

Ook verlossers hebben vaders nodig

het zijn de mannen die een werkplaats van hun woning maken
houtkrullen blijven kleven aan hun voeten
tijdens het schuren, boren, zagen;
de uren waarin ze zonder woorden grip ervaren

ze trekken hele tafels uit het hout 
die de klop van het bos nog in zich dragen
en kribbes, kelken, kruizen, kisten
alle zaken die ons aan de aarde binden
of ons er los van kunnen maken 

hun handen praten vooral met bomen
maar zij zijn het, die een kind tot rust brengen 
als het geschrokken binnenrent
om bloedende palmen te tonen

- Anne Broeksma

De Bijbel is een verzameling boeken die over het algemeen geschreven is door mannen, voor mannen, over mannen. Op Moederdag kijken Ab, Alain, Allard en Lieke naar moeders en de Bijbel. Dan verwacht je misschien in eerste instantie dat het alleen over dienstbare, nederige vrouwen gaat, maar er zijn ook heel andere moeders te vinden. Strijdende moeders, opstandige moeders, vrouwen die moeder worden van een heel volk. En ook God zelf wordt als moeder beschreven.

Deze aflevering van Scheppingsdrift werd opgenomen op het NPO Luister Podcast Event op 14 mei 2023. Je hoort o.a. over:

Als er een onderwerp is, dat ons als Scheppingsdrift op het lijf geschreven staat, is het wel gospel. Bijbel en kunst raken elkaar. Rechtstreeks vanuit Museum Catharijneconvent hebben we het over prachtige muziek. Over hoe met de Bijbel in de hand onderdrukking, uitsluiting en uitbuiting plaatsvindt. Maar ook hoe kunst en de Bijbel juist bijdragen aan bevrijding, emancipatie en levensvreugde. 

Naast Lieke, Ab, Alain en Allard schuift Shirma Rouse aan, zangeres en co-curator van de tentoonstelling Gospel. Muzikale reis van kracht en hoop.

In deze aflevering hoor je:

Vuur, engelen, trompetten, een draak, de ruiters van de Apocalyps, de hoer van Babylon en het hemelse Jeruzalem. En op de troon een geslacht lam. In deze laatste aflevering van het seizoen bespreken we het Bijbelboek dat leest als een bad trip: de Openbaring van Johannes, ook wel de Apocalyps. Veel mensen hebben in de loop van de eeuwen lopen speuren naar aanwijzingen wanneer dit alles gaat gebeuren. Maar moeten we het visioen van Johannes wel zo lezen? En is het niet allemaal wel erg grotesk? We gaan op zoek naar de menselijke maat te midden van al de hectiek.

Lieke heeft een werk dat reflecteert op Maria die aan de hemel verschijnt en probeert om haar wat dichterbij te halen. Ab heeft een kwartet bij zich dat geschreven is in een apocalypische omgeving. Allard vertelt over de gevaren als je denkt dat je in de eindtijd leeft. En Alain zet bovenop alle beelden en symbolen die Johannes ons geeft, nog eens een hele berg beelden en symbolen.

In deze aflevering hoor je over:

Na Kain en Abel, opnieuw een broedertwist in de Bijbel. En deze begint zelfs al in de baarmoeder. Esau wordt als eerste geboren en maar zijn broertje Jakob geeft zich niet zo snel gewonnen. Bij de geboorte houdt hij zijn broers hiel al vast, later wordt hij een hielenlichter. In deze aflevering van Scheppingsdrift bedrog (waarbij misbruik gemaakt wordt van hongerklop en slechtziendheid), een visioen, worstelen met God, nog meer bedrog en uiteindelijk verzoening. We moeten het zeker niet alleen over Jakob hebben, maar ook over Esau. En ook over Rachel én over Lea. En over Bilha en Zilpa – wie zijn dat ook alweer?

Allard heeft een boek mee dat het licht zet op deze laatste twee vrouwen. De vergeten, misbruikte dienstmaagden. Ab heeft vier Joodse componisten mee. Elk van die componisten probeert de door de antisemitisme en oorlog verwoeste Joodse wereld opnieuw tot leven te wekken. De worsteling met God en de Jakobsladder zijn natuurlijk prachtig uit te beelden; Lieke heeft twee indrukwekkende werken mee, waar meer op te zien is dan je in eerste instantie vermoedt. En Alain gaat wat dieper in op de trickster Jakob door een film over een nog grotere trickster mee te nemen.

In deze aflevering hoor je over:

Ongelovige Thomas. Niemand in de Bijbel heeft zo onlosmakelijk een bijvoeglijk naamwoord aan zich verbonden. Maar is het wel terecht dat Thomas’ wens om na de opstanding de wonden van Christus te voelen als ongeloof wordt gezien? Laat Thomas niet juist zien dat een Jezus zonder wonden onecht en onnavolgbaar is? Kortom, is Thomas niet juist volhardende Thomas?

Ab had een zware middag, want om de een of andere reden zijn er nauwelijks muziekstukken geschreven over Thomas. Gelukkig vond hij er nét genoeg, maar hij komt ook met een oproep. Lieke had dan juist weer keuze te over en komt onder meer met een bewegende installatie. Allard heeft een gedicht bij zich dat precies op de spanning tussen geloof en ongeloof zit. En Alain laat met de film die hij mee heeft zien hoe vernietigend twijfel kan zijn. En die twijfel blijft bestaan, ook als de film afgelopen is.

In deze aflevering hoor je over:

Rode oortjes in de podcaststudio, want in deze aflevering gaat het over erotische liefdespoëzie. Teksten waarvan je je kan afvragen: wat doen ze in vredesnaam in de Bijbel? Misschien gaat het eigenlijk over de relatie tussen God en mens? Je hebt wat creativiteit nodig om ze zo te lezen. Maar deze spirituele manier van lezen heeft er wel voor gezorgd dat het überhaupt nog in de Bijbel staat. Duidelijk is dat Hooglied voor kunstenaars een dankbare bron van creativiteit is.

Het gaat in deze aflevering allereerst over de rijke beeldspraak in Hooglied. En als je al die beelden combineert, wat voor mens krijg je dan? Ab heeft zwoele muziek mee, waarin de lente je overweldigt. Alain gaat in op de zuiverheidscultus in veel christelijke stromingen, waarbij dit erotische boek juist een belangrijke rol speelt. Lieke vertelt over een fotoserie van aanstaande en pasgetrouwde stellen, die naadloos aansluit op het verlangen naar seksuele zuiverheid. En Allard neemt Simone de Beauvoir mee, die juist gehakt maakt van Hooglied.

In deze aflevering hoor je over: