Scheppingsdrift

De navel van Paulus is geschreven door P.C. Hooft-prijs-winnaar Arnon Grunberg en tot stand gekomen dankzij de Vermeulen Brauckman Stichting. Het verhaal is geïnspireerd op het Bijbelverhaal van Paulus in Efeze, te vinden in Handelingen 19. In de aflevering van Scheppingsdrift over Paulus wordt verhaal besproken. Je vindt de aflevering in deze podcastfeed.

Een man die eerst fanatiek tégen Jezus en zijn volgelingen streed en vervolgens de meest invloedrijke christen werd: Paulus. Bekend van zijn zendingsreizen door het Middellandse zeegebied en van de vele brieven die onder zijn naam in de Bijbel staan. Wat dreef deze apostel, dat hij zo onuitputtelijk de wereld rondtrok, met gevaar voor eigen leven? Ooit was hij een farizeeër in hart en nieren, is hij dat farizeeërschap ooit echt kwijtgeraakt? Of is het onterecht dat we altijd zo’n nadruk leggen op zijn theologie en dogma’s, omdat we daarmee het zicht op de mens Paulus verliezen?

Lieke heeft een werk mee van de bekering van Paulus, al kun je je afvragen of het werk niet vooral om een paard draait. Alain wil met zijn film de verschillende kanten van Paulus benadrukken. Ab heeft een muzikale seascape bij zich. En Allard gaat in op het verhaal ‘De navel van Paulus’, door Arnon Grunberg geschreven en voorgelezen, speciaal voor Scheppingsdrift.

In deze aflevering hoor je over:

Vandaag een sprookjesachtig verhaal: een dronken koning, een wonderschone koningin, een echte booswicht en een geruststellend eind goed al goed. Maar ook: een genocide, een verziekte machocultuur en uitbuiting van vrouwen. Deze aflevering duiken we in het verhaal van Esther.

Allard heeft een boek mee dat Esther koppelt aan de holocaust en de vraag oproept: moet je nou wel of niet buigen als je daarmee levens op het spel zet? Lieke heeft twee werken mee die op een heel verschillende manier kijken (letterlijk) naar Esther. Ab komt met een Hebreeuws oratorium met Amsterdamse roots. En Alain benadrukt het carnavaleske gehalte van het verhaal door een wraakfantasie mee te nemen.

In deze aflevering hoor je over:

In het begin schiep God de hemel en de aarde en als climax zet hij de mens als kroon op zijn schepping. Dat is een mooi compliment, maar kan er ook voor zorgen dat je de rest van natuur als een decor gaat beschouwen. Als de mens de maat van alle dingen is, als enige naar Gods beeld gemaakt, dan kun je al het andere als gebruiksvoorwerpen gaan beschouwen. In deze aflevering van Scheppingsdrift staat het scheppingsverhaal centraal, de mooie en de moeilijkere kanten.

Ab brengt aan het begin van de aflevering het licht, aan de hand van een prachtig C-akkoord van Haydn. Lieke vraagt zich af wat “naar het beeld van God” betekent en of dat niet veel te eenzijdig wordt ingekleurd. Allard laat horen dat de schepping ook té overweldigend kan zijn, waardoor je je als mens vervreemd gaat voelen. En Alain heeft een film bij zich die van Exodus naar Genesis teruggaat, op zoek naar nieuwe hoop.

In deze aflevering hoor je over:

Het is een ware evergreen: het verhaal van de verloren zoon. Zoals dat gaat met evergreens heeft dat twee kanten. Enerzijds kan het wat afgezaagd worden; anderzijds is het niet voor niets een evergreen. Een opstandige zoon die de wijde wereld in trekt, er lekker op los leeft, maar uiteindelijk berooid en met de staart tussen de benen weer thuiskomt. In plaats van verwijten, wordt hij met open armen ontvangen door zijn vader.

Lieke heeft een serie werken mee die het verhaal overtuigend in de 19e eeuw plaatsen, inclusief Chinese lampionnen en veetransport. Ab brengt een hartverscheurend lied van inkeer, maar de Zweedse volksdans die hij meeneemt voor het thuiskomstfeest kan niet iedereen bekoren. Allard en Alain hebben allebei een kunstwerk mee in de categorie ‘verloren zoon gone wrong’: de een is niet blij dat hij thuisgekomen is, de ander komt überhaupt nooit thuis.

In deze aflevering hoor je over:

Twee vrouwen, die door het noodlot aan elkaar verbonden worden. En in plaats van dat ze ieder voor zich gaan, kiezen ze voor elkaar. In deze aflevering van Scheppingsdrift duiken Ab, Alain, Allard en Lieke in het verhaal van Ruth. Een verhaal dat voldoet aan de Bechdel-test, iets dat maar van weinig films in de IMDB Top 250 gezegd kan worden.

Het gaat over de prachtige belofte die Ruth uitspreekt aan Noömi; je zou ze zo bij een koninklijke bruiloft kunnen gebruiken. Ab heeft muziek mee van Lennox Berkeley, die niet zou misstaan op West End. Alain breekt een lans voor de wetten van Mozes. Allard heeft een gedicht dat het spotlight zet op een van de weinige mannen in het verhaal, maar daardoor komt Ruth juist nóg beter uit de verf. En Lieke heeft een schilderij mee dat doet vermoeden dat er misschien meer dan vriendschap speelde tussen Ruth en Noömi.

In deze aflevering hoor je over: 

Het is het belangrijkste verhaal in de Hebreeuwse Bijbel: de Uittocht uit Egypte, oftewel de Exodus. Het bevat enkele van de greatest hits uit de Bijbel: o.a. de tien plagen en Mozes die de Rode Zee splijt. Maar naast het spektakel is het perspectief dat het verhaal kiest uniek. Niet de onderdrukkers, maar de verdrukten, de totslaafgemaakten die bevrijd worden, staan centraal.

Ook festival Musica Sacra besteedt dit jaar aandacht aan het thema Exodus. Ab heeft meerdere werken die daar te horen zijn meegenomen. En Lieke heeft voor ons alvast de fototentoonstelling bekeken en een indrukwekkende foto van Rohingya-vluchtelingen meegenomen. Allard heeft een boek van John Steinbeck mee dat een kritiek is op economische uitbuiting, maar Steinbeck zelf buitte daarvoor schrijfster Sanora Babb uit. Alain heeft een zeer deprimerende film mee, maar dat is juist ook de bedoeling.

In deze aflevering gaat het over:

- The Plagues van Elmer Bernstein (1956)

- De Dood van de Farao’s Eerstgeboren Zoon van Lourens Alma Tadema (1872)

- 12 years a slave van Steve McQueen (2014)

- Le Passage de la mer Rouge van Elisabeth-Claude Jacquet de la Guerre (1708)

- The Israelites Passing through the Wilderness, Preceded by the Pillar of Light van William West (1845)

- Grapes of Wrath van John Steinbeck (1939)

- Whose Names Are Unknown van Sanora Babb (2004)

- Expositie Internationale Fotojournalisten Tentoonstelling in Maastricht, w.o.: een foto door Paula Bronstein

- Die Auswanderer van Oskar Fried (1901)

In deze bonusaflevering van Schepppingsdrift duiken we in het thema “vrouwen in de Bijbel”. In de afgelopen twee seizoenen hebben we al vaker besproken hoe vrouwen geportretteerd worden in de Bijbel. Met een vluchtige blik lijkt het alsof er maar twee soorten vrouwen bestaan: heilige maagden en gevaarlijke verleidsters. Maar spreekt de Bijbel wel zo zwart wit? Op welke manier reflecteert kunst hierop? Zien we verschil tussen hoe vrouwelijke en mannelijke kunstenaars vrouwen portretteren? En wat kan het ons leren over hoe we vandaag de dag kijken naar genderverhoudingen?

We bespreken dit alles op een locatie die voor dit gesprek gemaakt lijkt: de tentoonstelling Artemisia. Vrouw & Macht in Rijksmuseum Twenthe. Een expositie over de zeventiende-eeuwse vrouwelijke schilder Artemisia Gentileschi.

Allard Amelink bespreekt het dit keer met Lieke Wijnia, conservator van het Museum Catharijneconvent in Utrecht en theoloog en schrijver Alain Verheij. Ab Nieuwdorp is helaas afwezig.

In deze aflevering:

In deze laatste reguliere aflevering van dit seizoen gaat het over Petrus, de rots waarop Christus volgens de Bijbel zijn kerk gebouwd heeft. Maar Petrus is toch ook de man die meermaals de plank volledig misslaat en Jezus zelf tot driemaal toe verloochent, door hem in de steek te laten rondom de kruisiging en drie keer te zeggen dat hij niet bij Jezus hoort. Is dat nou een goede rots om op te bouwen? Waarom heeft Petrus toch een vorm van eerherstel gekregen? En wat leert ons, mensen die ook vaak strompelend door het leven gaan, dat over het leven?

Allard Amelink bespreekt met Lieke Wijnia, conservator van het Museum Catharijneconvent in Utrecht; Ab Nieuwdorp, presentator van De Klassieken op NPO Radio 4; en theoloog en schrijver Alain Verheij.

Overzicht van de kunstwerken die aan bod komen: