Seachtain

Bhí go leor eachtraí cinniúnacha ann a d’fhág lorg ar dhul chun cinn na gluaiseachta LADTA+ in Éirinn. 

Ó na 1970í ar aghaidh, tháinig méadú ar infheictheacht dhaoine aeracha sna meáin in Éirinn - rud a d’imir tionchar nach beag ar mheon mhuintir na tíre. 

Ó phóga aeracha ar an scáileán i Ros na Rún, go hóráidí dodhearmadta in Amharclann na Mainistreach, seans go bhfuil sé deacair samhlú anois an streachailt a bhí os comhair an phobail aeraigh le comhionannas a bhaint amach. 

Ar Seachtain, tógann tá an t-údar Naoise Dolan siar muid ar na heachtraí is cinniúnaí sna meáin Éireannacha ó thaobh an phobail aeraigh de. 

 

Foclóir: 

Eisceachtúil Exceptional 

Aiseolas: Feedback 

Maitheas: Benefit 

Ionchur: Input 

Gluaiseachtaí: Movements 

Na meáin: Media 

In ainneoin: Despite 

Feiceálacht: Visability 

Crógacht: Bravery 

Baol: Danger 

Cosc: Ban 

Coimeádach: Conservative 

Riachtanas: Necessity 

Scaip físeán go rábach: A video went viral 

Comhionannas: Equality 

Amharclann na Mainistreach: The Abbey Theatre 

Aiteach: Queer 

 

 

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Bhí Liam Óg Ó hAnnaidh, nó 'Mo Chara' as Kneecap mar is fearr aithne air, os comhair na cúirte in Westminster Shasana inniu.

­Tá sé curtha ina leith gur thaispeáin sé brat Hezbollah agus é ar stáitse i Londain anuraidh, agus go raibh sé sin ina chomhartha tacaíochta don eagraíocht thoirmiscthe.

­D’fhoilsigh Kneecap ráiteas ar na meáin shóisialta inar shéan siad go ndearnadh aon choir agus gheall siad go ndéanfaidís cosaint ar “a gcearta” go fíochmhar.

­Thug siad le fios gur “ionsaí polaitiúil” é seo ón stát Bhriotanach atá dírithe orthusan mar “ealaíontóirí ó phobal faoi chois”.

Ar Seachtain, míníonn an t-iriseoir Ciarán Dúnbarrach cad a thit amach inniu, taobh istigh den chúirt agus taobh amuigh de.

­

­Foclóir:

­

Bratach: Flag

­

Léirigh: To convey or demonstrate

­

Mídhleathach: Illegal

­

Dodhéanta: Impossible

­

Stát sceimhlitheoireachta: Terrorist State

­

Abhcóide: Barrister

­

Neamhchoitianta: Uncommon

­

Achrann: Agro

­

Ionchúisitheoir: Prosecutor

­

Blaiseadh: Flavour

­

Comhghuaillíocht: Alliance

­

In aghaidh an dlí: Against the law

­

Cosantóirí: The defence

­

Mearbhall: Bafflement

­

Comhghleacaí: Colleague

­

Aineolas: Ignorance

­

De réir dealraimh: Apparently

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Tá Comhairle Chontae Mhaigh Eo ag earcú Comhordaitheoir Ar Thithe Folmha sa Ghaeltacht, agus beidh dualgais acu sna Gaeltachtaí fud fad na tíre.

­

Ach, an bhfuil aon fhiúntas leis an ról agus an ndéanfaidh sé rud ar bith chun dul i ngleic leis an ghanntanas tithíochta?

­

Thug iriseoir Gaeltachta Seachtain, Áine Ní Bhreisleáin, leargás ar an cheapúchán úr.

­

Foclóir:

­

Tithe folmha: Vacant homes

­

Tréigthe: Abandoned

­

Fadhb ar leith: A particular problem

­

Folláin: Healthy

­

Go sainiúil: Uniquely

­

Suntasach: Considerable

­

Éileamh: Demand

­

Seal: A period of time

­

Go buan: Permanently

­

Deontas: Grant

­

Earcú: Hiring

­

Farsing: Extensive

­

Cónaitheacht: Residency

­

Fo-oifigigh: Junior Officers

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Tá Gaelcholáiste nua beartaithe do lár na cathrach agus tá na doirse le hoscailt i mí Mheán Fómhair 2026, ach is iomaí dushlán atá fós le sárú leis sin a chur i gcrích.  Ach, le os coinn 90% de mhúinteoirí na scoile i gcoinne Synge Street CBS a aistriú go Ghaelcholáiste, agus le tuismitheoirí go fóill gan mórán eolais faoin Ghaelcholáiste nua, an bhfuil baol ann nach dtarlóidh sé?  Cad iad na dushláin atá os comhair meánscoil lán-Ghaeilge a bhunú i lár na cathrach, agus, cén fáth nach bhfuil achan duine sásta faoi?  Labhraíonn Julian de Spáinn, ón fheachtas Gaelcholáiste 2,4,6,8 faoin phlean le ceathrú Gaeltachta a chruthú i gcroílár na cathrach. 

Foclóir:

Soláthar: Supply 

Roinn: Department 

Éileamh: demand 

Ilchreidmheach: Multi-faith 

Liosta feithimh: Waiting list 

Taighde: Research 

Gar: Close 

Tuairimí: Opinions 

Iarratas: Request 

Tairiscint: Offer 

Maíomh: Boast 

Ailtirí: Architects 

Teagasc: Teaching 

Earcaíocht: Recruitment 

Cumarsáid: Communication 

Ceathrú: Quarter 

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Tá clú agus cáil ar áilleacht chósta iarthar na hÉireann agus meallann sé turasóirí ó chian agus ó chóngar.  Tá go leor daoine in Éirinn agus thar lear a bhfuil teach saoire acu sna ceantracha ghalánta seo, na Gaeltachtaí san áireamh.  Ach leis na fadhbanna atá á gcruthú do dhaoine áitiúla de bharr na dtithe saoire seo, is léir go bhfuil práinn le cur leis an soláthar tithíochta fad-téarmacha do mhuintir na háite ar chósta na hÉireann.  Labhair Colm Mac Eachmharcaigh, Oifigeach Pleanála Teanga i nGaeltacht Acla i gContae Mhaigh Eo faoi chás na Gaeltachta ansin. 

Foclóir 

Folamh: Empty 

Scaipthe amach: Spread out 

A mheas: Estimate 

Easpa tithíochta: A lack of housing 

Cothú: Cultivate 

Luach: Value 

Le dul i ngleic leis: To tackle or to address it 

Bagairt: Threat 

Tuairimí: Ideas 

Casta: Complex 

Muintir: Family or people 

Taobh Thiar: The west side 

Cíos: Rent 

Cothromaíocht: Balance 

Go buan: Permanently 

Tá siad ag cur fúthu sa Ghaeltacht: They’re living in the Gaeltacht 

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Tráthnóna Dé Céadaoin, cúisíodh ball de Kneecap, Liam Óg Ó hAnnaidh, a sheinneann faoin ainm stáitse Mo Chara, as coir faoin Acht Sceimhlitheoireachta. 

Baineann an cúiseamh le líomhain go raibh bratach Hezbollah á thaispeáint aige ag ceolchoirm i Londain anuraidh. 

Tá Hezbollah agus tacaíocht dó mídhleathach sa Ríocht Aontaithe.  

Tuigtear go mbeidh an tUasal Ó hAnnaidh ag séanadh an chúisimh.  

Thug Kneecap “political policing” ar an gcúiseamh. Dar leo, ní hiad féin agus a bhfuil ar bun acu an scéal ach an “cinedhíothú”  in Gaza. 

Labhair Seachtain leis an iriseoir Gearóid Ó Muilleoir faoi na castachtaí agus na himpleachtaí a bhaineann leis an scéal seo. 

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Cothrom an lá seo deich mbliana ó shín anois  chuaigh muintir na hÉireann i mbun vótála i reifreann stairiúil suntasach. Reifreann chun pósadh a leathnú amach d’achan duine – chun go mbeadh an rogha ag daoine duine den inscne chéanna pósadh.  Sa deireadh, bhí 62% againn i bhfabhar Bunreacht na hÉireann a athrú.  Labhair an Dr John Walsh faoin athrú a tháinig ar an tír ó thréimhse chorrach na nOchtóidí go dtí an lá atá inniu.

­

Foclóir:

­

Aerach: Gay

­

Ní hionann sin: It doesn’t mean

­

Díspóireacht: Debate

­

Ginmhilleadh: Abortion

­

Feiceáileacht: Visibility

­

Coiscthe: Banned

­

Cúngaigeanta: Narrow-minded

­

Claonadh gnéis: Sexual orientation

­

Feachtasaíocht: Campaigning

­

Goilleann sé orm: It bothers me

­

Leochaileach: Vulnerable

­

Bagrach: Threatening

­

páirtnéireacht shibhialta: Civil partnership

­

Tháinig sé aniar aduaidh orainn: It took us by surprise

­

Comhionannas: Equality

­

Aischothú: Feedback

See omnystudio.com/listener for privacy information.

‘Caith do chuid airgid i do cheantar féin’, manna a bhí in úsáid le linn na dianghlasála, aimsir Covid-19. Ach bíonn ceantair iargúlta ag súil le turasóirí chun airgead a tharraingt isteach. I gcás Iorras Aithneach, go dtí cúpla bliain ó shin– bhí na turasóirí seo ag cur in Óstán Chuan Charna, nó an Carna Bay Hotel, mar ab fhearr aithne air. Ach bhí casadh sa scéal - thosaigh cogadh i bhfad ón bhaile san Úcráin sa bhliain 2022 agus glacadh leis an gcinneadh tearmann a chur ar fáil do theifigh a bhí ag éalú ó fhórsaí na Rúise. Trí bliana ar aghaidh – anois tá an t-óstán i mbéal an phobail – ach cén fáth? Le haghaidh an scéal seo a mhíniú agus dearcadh muintir na háite a roinnt linn tá Meadhbh Ní Ghaora.... Foclóir: Ag impigh - implore Dianghlasáil - lockdown Úinéir - owner De réir mo thuairime - according to my opinion Go tráthúil - topical Arna mhárach - the following day Cógaslann - chemist Glan an fírinne - the plain truth Baol - threat Go géar - critically I bponc - stuck Scriosadh - spoiling Díbir - expel Critéar - criteria Brabús - profit Áiseanna - facilities

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Tá béim láidir ar an dátheangachas na laethanta seo agus pléitear go maith na buntáistí a bhaineann leis. Ach cé chomh deacair is atá sé páiste a thógáil trí Ghaeilge, go háirithe nuair atá siad timpeallaithe ag an Bhéarla? Cuireann Siún Ní Dhuinn an spotsolas ar na deacrachtaí atá le sárú mar thuismitheoir agus í ag tógáil páiste le Gaeilge agus na ceachtanna atá foghlamtha aici ar an bhealach. Foclóir: Ag streachailt: Struggling A chur in iúl: To express Oiriúnach: Appropriate Modh: Method Ullmhúchán: Preparation Feighlí linbh: Baby-sitter Amscaí: Awkward Constaicí: Hurdles Cinneadh: Decision Scáileán: Screen Cathanna: Battles Foirfe: Perfect Diabhal: Devil Tréimhse: Period of time Slí bheatha: Career Na maidí a ligean le sruth: To take your eye off the ball

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Le blianta beaga anuas, tá cuid mhór cainte ann faoin eite fíordheis. Trasna na hEorpa tá méadú tagtha ar líon na Páirtithe ar an eite fíordheis atá ag dul i mbun cumhachta. Tá na grúpaí seo ag bailiú nirt, ach ní gluaiseacht nua é seo in Éirinn. Amharcann na hiriseóirí Ciarán Dunbar agus John Downing siar ar an faisisteachas i stair na tíre seo. Foclóir: Ábhartha: Relevant An eite fhíordheis: Far-right Faisisteachas: Fascism Daonlathas: Democracy Leasainm: Nickname Círéibeacha: Riots Cine: Race Iomarcach: Excessive Docht daingean: Firm Coimeádach: Conservative Eisceachtúil: Exceptional Féiniúlacht: Identity Leagan: Form Ciníoch: Racist Dornán: Handful

See omnystudio.com/listener for privacy information.