Studium Generale UU Podcast

Het is een bekende strategie in de politiek: weemoedig terugkijken naar het Nederland van vroeger. Toen we onze buren nog kenden, op elkaars kinderen pasten en je bij de bakker met iedereen een praatje maakte. Kortom: toen individualisme nog niet bestond en de onderlinge verbondenheid groot was. Volgens econoom prof. dr. Paul de Beer (UvA) laten de cijfers iets anders zien. Hij vertelt waarom de toegenomen individualisering vooral tussen de oren zit.

Stel je voor: je hebt net te horen gekregen dat je een spierziekte hebt. Er is een behandeling mogelijk, maar die is fysiek en mentaal zwaar. Niet behandelen is ook een optie. Wat doe je dan? Het is een moeilijke keuze, dus van de arts verwacht je een duidelijk advies. Maar volgens Ellen Smets, hoogleraar medische communicatie (UvA), is dat vaak niet wat je krijgt. Hoe neem je als patiënt een goede beslissing als je gezondheid of zelfs je leven ervan afhangt?

In een democratie krijg je niet altijd wat je wilt. De meerderheid beslist, óók als die heel klein is. En dat kan ingrijpende en pijnlijke gevolgen hebben. Denk aan het Brexit-referendum. Een meerderheid van slechts 51% procent besliste over het lot van miljoenen Britten. Hoogleraar Moderne Politieke Geschiedenis Annelien de Dijn (UU) bespreekt de pijnpunten van ons democratisch stelsel. Wat gebeurt er als de meerderheid geen oog meer heeft voor de belangen van de minderheid?

Wetenschappers moeten zich regelmatig verdedigen tegen twijfels van buitenaf. Wordt klimaatverandering door de mens veroorzaakt? Is genetisch gemodificeerd voedsel echt veilig? Ze zouden graag harde feiten tegenover deze twijfels zetten. Maar volgens sociaal wetenschapper dr. Jaap Bos (UU) is absolute zekerheid in de wetenschap niet haalbaar. Hij vertelt over de filosoof Ludwig Wittgenstein, voor wie zekerheid niet het eindpunt, maar juist het startpunt van twijfel is. Wat levert dat ons op?

Je bankzaken doe je via een app, foto’s deel je op sociale media en alle overheidspost is digitaal. Handig om alles online te kunnen regelen en delen, maar het maakt ons ook kwetsbaar. Cybercriminelen proberen ons op verschillende manieren geld af te troggelen. Ze doen aan afpersing met zogeheten ransomware, versturen phishing mails of plegen identiteitsfraude. Criminoloog Rolf van Wegberg (TU Delft) ontrafelt de werkwijzen en verdienmodellen van cybercriminelen. Loont cybercrime? En wat kunnen we ertegen doen?

Als bacteriën resistent worden tegen antibiotica kan een ontstoken wond of een longinfectie dodelijk zijn. Toch worden antibiotica veel en soms gemakkelijk voorgeschreven. Britse onderzoekers schatten dat dit vanaf 2050 tot tien miljoen sterfgevallen per jaar zal leiden. Volgens arts en microbioloog prof. Marc Bonten (UMC Utrecht) wordt het gevaar overdreven. Waarom? Wie hebben er baat bij zulke doemscenario's?

Van bijensterfte tot ontbossing. Regelmatig horen we alarmerende geluiden over de afname van de wereldwijde biodiversiteit. Maar wat biodiversiteit precies is en waarom het zo belangrijk is om die te behouden, daar is eigenlijk nog veel te weinig over bekend. Bioloog dr. Edwin Pos (UU) reist naar de meest afgelegen delen van het Amazonegebied om boomsoorten te tellen. Dat zijn er momenteel maar liefst 16.000 duizend. Wat vertelt dit unieke gebied ons over de werking van biodiversiteit?

Eén derde van de Nederlandse huishoudens heeft betalingsachterstanden. En bijna één op de vijf problematische schulden. Dat is schaduwkant van alle positieve verhalen over de economie. Lector Schulden & Incasso Nadja Jungmann maakt zich ernstig zorgen en pleit voor een grondige aanpassing van de schuldhulpverlening. Ze vertelt over de verlammende werking van stress, de wirwar aan regelgeving, en krimpende overheidsbudgetten. Waarom is het zo lastig om uit de schulden te komen?

In de oerknal gelooft hij niet. Donkere materie vindt hij een theoretisch zwaktebod. En zwaartekracht is niet wat je denkt dat het is. Theoretisch natuurkundige Erik Verlinde zette met zijn alternatieve zwaartekrachttheorie de wetenschap op zijn kop. Volgens Verlinde is zwaartekracht helemaal geen fundamentele kracht, maar bestaat het uit iets diepers: informatie. Hij vertelt over zijn zoektocht, zijn twijfels, en hoe het is om een wetenschappelijke pionier te zijn.

Van de Russische bemoeienis met de Amerikaanse verkiezingen tot de annexatie van de Krim. Voor het beleid van Poetin hebben Nederlanders meestal geen begrip. Volgens schrijver Pieter Waterdrinker nemen we te weinig moeite om de psyche van de Russische leider te doorgronden. Dat is vreemd, want het nabije lot van Rusland én dus dat van Europa hangt van hem af. Welke historische gebeurtenissen bepalen Poetins houding naar het Westen? En wat kunnen we van hem verwachten? Pieter Waterdrinker wordt geïnterviewd door filosoof prof. dr. Herman Philipse (UU).