Tạp chí Kinh Tế

Trung Quốc đã đảo lộn trật tự trên thị trường năng lượng hóa thạch thế giới. Trong tiến trình « chuyển đổi năng lượng », công nghệ và các tập đoàn công nghiệp trong lĩnh vực năng lượng tái tạo Trung Quốc khiến các đối thủ Âu Mỹ lo sợ. Đâu là những thành công và giới hạn trong chiến lược phát triển năng lượng xanh của Bắc Kinh ? RFI Tiếng Việt mời giáo sư François Lafargue trường quản trị kinh doanh Paris School of Business trả lời câu hỏi này.

Ngăn chận Trung Quốc dùng thương mại, kinh tế như một loại vũ khí phục vụ các mục tiêu chính trị, ngoại giao hay chiến lược : Thất bại được báo trước của thượng đỉnh G7 Hiroshima. Làm thế nào để ngăn cản một thủ đoạn mà chính phương Tây, đứng đầu là Mỹ, vẫn thường xuyên sử dụng ?

Khai thác đúng mức các nguồn tài nguyên thiên nhiên, Nga sẽ là quốc gia « giàu nhất thế giới ». Ngoài dầu hỏa và khí đốt, Nga còn có nhiều quặng mỏ, kim loại hiếm mà thế giới đang cần trong tiến trình « chuyển đổi năng lượng » để phát triển các công nghệ mới. Đấy có thể là một công cụ để nới lỏng các biện pháp trừng phạt phương Tây đang chĩa vào kinh tế Nga ?

Phải chăng thế giới đang « xa lánh » đô la ? Tháng 3/2023, tổng trao đổi mậu dịch thế giới được thanh toán bằng nhân dân tệ của Trung Quốc nhiều hơn là bằng đô la Mỹ. Brazil và Achentina lần lượt thông báo mua hàng Trung Quốc bằng nhân dân tệ. Tiếp ông Tập Cận Bình tại Matxcơva tổng thống Nga Vladimir Putin tuyên bố ủng hộ sáng kiến giao dịch với các quốc gia châu Á bằng đồng tiền của Trung Quốc.

Thế giới có thể giảm mức độ lệ thuộc vào dầu khí của Nga, nhưng sẽ khó hơn để tìm các nguồn cung cấp thay thế lúa mì, ngũ cốc của Nga. Vladimir Putin từ 20 năm nay đã xem nông phẩm là một công cụ phục hồi vị trí hàng đầu trên sân khấu quốc tế cho Matxcơva từ sau khi Liên Xô sụp đổ.

Nga xâm chiếm Ukraina, đe dọa một trong những kho ngũ cốc của thế giới. Liên Hiệp Châu Âu đã nhanh chóng mở những hành lang trên bộ « giải cứu » hàng trăm ngàn, hàng triệu tấn thực phẩm cứu các nông gia Ukraina và tránh một cuộc khủng hoảng lương thực cho thế giới. Nhưng chính những hạt lúa mì, sữa, bắp … của Ukraina đang làm rạn nứt nội bộ 27 thành viên Liên Âu và thách thức luôn cả tình liên đới giữa khối này với Kiev.

Cần hàng rẻ Trung Quốc để đưa 1/3 dân số Brazil thoát khỏi cảnh bần cùng, cần Trung Quốc để vực dậy kinh tế, cần khẳng định lại vị trí của Brasilia trong nhóm BRICS và trong toàn khối các quốc gia đang phát triển : đó là những động lực thúc đẩy tổng thống Brazil Lula da Silva đến Thượng Hải, Bắc Kinh trong chuyến công du hôm 13-14/04/2023. Chìa khóa thành công trong nhiệm kỳ tổng thống bốn năm của ông Lula đang phần nào được đặt tại Trung Quốc.

Hơn ba năm sau đại dịch Covid, Liên Âu vẫn loay hoay đi tìm chiến lược giảm lệ thuộc vào Trung Quốc. Hai tuần sau khi công bố chiến lược công nghiệp, Bruxelles đưa ra khái niệm de risking -giảm thiểu rủi ro trước một quốc gia vừa là « đối tác, một nguồn cạnh tranh và một đối thủ có hệ thống ». Nói dễ hơn làm và có thể là cả Trung Quốc lẫn Liên Hiệp Châu Âu thực ra cùng muốn nhắm tới Hoa Kỳ.

Cấp 950 tỷ đô la tín dụng cho thế giới trong 20 năm, phần lớn trong khuôn khổ dự án Một Vành Đai Một Con Đường, nay Trung Quốc bất đắc dĩ trở thành « chiếc phao cuối cùng » cứu các nước nghèo mang nợ chồng chất. Theo báo cáo mới nhất của AidData, từ năm 2008 đến năm 2021, Bắc Kinh cấp 240 tỷ đô la tín dụng giải cứu. Trung Quốc đứng trước nguy cơ sa vào bẫy nợ của chính mình, buộc tham gia đàm phán đa phương « xóa nợ » cho các nước nghèo.

Sau 13 tháng chiến tranh Ukraina, uranium của Nga không bị trừng phạt. Khác hẳn với ngành dầu khí, sản xuất và xuất khẩu uranium của tập đoàn năng lượng hạt nhân Rosatom không hề sụt giảm. Matxcơva không dám động đến uranium để bắt chẹt các khách hàng phương Tây cho dù Mỹ lệ thuộc đến 25 % vào thị trường Nga và Liên Âu thì tăng tốc phát triển điện hạt nhân để thay thế các nguồn năng lượng hóa thạch. Làm sao giải thích uranium Nga « bất khả xâm phạm » ?